တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ

တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သင်ႇၶႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်း (မၢၼ်ႈ: နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃာ့ဝန်ဆောင်) တၢင်တူဝ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၸဝ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ
သႃႇသၼႃႇ	သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ
ပၢႆး	ထေရဝႃတ
ၸုမ်ႈၵုၼ်း	မႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ	ပရိယတ်တိသႃသၼႁိတ သႃႇမၼေႇၵျေႃႇ သႃသၼꩪꩡꩪမ်မႃၸရိယ
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်
ၵူၼ်းမိူင်း	တႆး
ၵိူတ်ႇ	(1964-02-04) ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4၊ 1964 ဝၢၼ်ႈတေႃႉသၢင်ႇ၊ ဢိူင်ႇတေႃႉသၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး၊မိူင်းတႆး။
ပေႃႈမႄႈ	လုင်းၸၢမ်ႇထုၼ်း+ပႃႈၸၢင်းမျၸိင်ႇ
ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်
ၵွၼ်းဝတ်ႉ	ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်း ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး။ ၽူႈတတ်းသိၼ် သံꧠဝိၼိꩡ်ꧢယၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းသင်ႇၶၸိုင်ႈမိူင်း၊
ၸၢတ်ႈပၢၼ်သႃႇသၼႃႇ
သြႃႇ	ၶူးသွၼ် ပရိယၢတ်ႈ ပၻိပၢတ်ႈ ပꩦိဝေꩪ

ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇလႄႈ ပေႃးမႄႈပီႈၼွင်ႉ

တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ (မၢၼ်ႈ : ဘဒ္ဒန္တ သုမနာလင်္ကာရ) (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ : Venerable Sumanãlaṅkãra) ၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1327 ၼီႈ၊ လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ (14) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသုၵ်း တီႈဝၢၼ်ႈလူင်တေႃႉသၢင်ႇ၊ ဢိူင်ႇတေႃႉသၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး။ ပေႃႈမႄႈ ပဵၼ် လုင်းၸၢႆးၸၢမ်ႇထုၼ်း+ပႃႈၸၢင်းမျၸိင်ႇ ၼႆသေ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉႁႃႈၵေႃႉ။ (1) ၼၢင်းၸေႃးတိၼ်ႇ (2) ၼၢင်းၶိတ်ႉတိၼ်ႇ (မေႃသွၼ်) (3) ၼၢင်းသူၺ်ႇဢိင်ႇ (4) ၼၢင်းၶမ်းဢူး (Nurse) လႄႈ (5) ၸၢႆးတဵင်းဢွင်ႇ ၼႆသေ ၸဝ်ႈသြႃႇ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းယဝ်ႉ။

ၽွင်းမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ယွၼ်းပဵၼ်သၢင်ႇ

မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် တီႈတေႃႉသၢင်ႇ တႄႇဢဝ်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉႁႃႈ။ မိူဝ်ႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၺၢၼ်ႇလီလႅတ်းသႅဝ်းလႄႈ မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လီတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈၼုင်ႈသၢင်ႇ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃးလႄႈ ယွၼ်းဢၶႂၢင်ႉတီႈပေႃႈမႄႈ။ မိူဝ်ႈတႄႇတေႉ ပေႃႈမႄႈ ဢမ်ႇၽွမ်ႉ။ ၵမ်းၵမ်းယွၼ်းတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းပေႃႈမႄႈၵေႃႈ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈပွႆႇဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ် တႃႇလႆႈၼုင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇယဝ်ႉ။

ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇပဵၼ်ၸၢင်း သိူပ်ႇယိူင်းဢၢၼ်းထိုင်တီႈ

• ပီၵေႃးၸႃႇ 1340 ၼီႈ၊ လိူၼ်ပႅတ်ႇမႂ်ႇ (11) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသဝ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၵေႃသလ်လ ဝတ်ႉမႁႃႇသတိပထၢၼ်ႇၵျွင်းၵၢတ်ႇ ဝၢၼ်ႈလူင်တေႃႉသၢင်ႇ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇဢုပၸ်ႉသႄႇသေယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈ ပဵၼ်တၵႃႇပၸ်ႉၸေးသီႇပိူင်သေလႄႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ၊ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "သၢင်ႇသုမၼ" (သၢင်ႇၸႂ်လီ) ၼႆယဝ်ႉ။
• ပီ 1348၊ လိူၼ်ၸဵတ်းလွင်ႈ 13 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸဝ်ႈမႁႃႇၼႃႇယၵ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၸၼ်တေႃꧤႃသ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩦိတ)၊ ဝတ်ႉမႁႃႇၵၼ်ႇထႃႇရုံ၊ ဝဵင်းဢမရပူႇရ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇဢုပၸ်ႉသႄႇသေယဝ်ႉ ႁပ်ႉဢဝ်ပၸ်ႉၸေး သီႇပိူင်တီႈ ဢူးဢူင်းၽေႇ+တေႃႇတိၼ်ႇမေႇ (လုၵ်ႈ) တေႃႇဢေးမျိၼ်ႉ ၶဝ်တင်းႁိူၼ်း ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးသေ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတူၼ်မျၢတ်ႈ ၼႂ်းသိမ်ႇမႁႃႇၵၼ်ႇထႃႇရုံၼၼ်ႉ၊ ၸိုဝ်ႈၸၢင်းႁွင်ႉဝႃႈ "ၸၢင်းသုမၼႃလင်ၵႃရ"ၼႆယဝ်ႉ။

သြႃႇသင်ႇသွၼ် ႁႂ်ႈလၵ်းလႅမ် -

• ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵေႃသလ်လ ဝတ်ႉမႁႃႇသတိပထၢၼ်ႇ ၵျွင်းၵၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈလူင်တေႃႉသၢင်ႇ
• ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဢုၵ်ၵံသ ဝတ်ႉမႁႃႇသတိပထၢၼ်ႇ ၵျွင်းၵၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈလူင်တေႃႉသၢင်ႇ
• ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပꧣ်ꩦိၸ်ၸ ဝတ်ႉသႃသၼႁိတ ၵျွင်းၶမ်း၊ ဝၢၼ်ႈလူင်တေႃႉသၢင်ႇ
• ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၸၼ်ၻေႃꧤႃသ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩦိတ) ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢိၼ်ၻေႃꧤႃသႃꧤိဝံသ (ဢꧤိꩪꩡမႁႃရꩦ်ꩧၷုရု) ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵုꧣ်ꩦလႃꧤိဝံသ (ဢၷ်ၷမႁႃပꧣ်ꩦိတ) ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢၷ်ၷဝံသႃꧤိဝံသ (ဢၷ်ၷမႁႃၵꧣ်ꩪဝႃၸၵပꧣ်ꩦိတ) ၸဝ်ႈသြႃႇ ပꧣ်ꩦိတႃꧤိဝံသ (ၼႃယၵၶျုၵ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်သႃႇသၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ တႃႈၵုင်ႈ) ၸဝ်ႈသြႃႇ ꩡၼပ်ပတိ ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ꩪမ်မပ်ပီယ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵေသရႃလင်ၵႃရႃꧤိဝံသ(ဢွင်ႇၶျၢမ်းတႃႇ)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ပၺ်ၺႃဝံသႃလင်ၵႃရႃꧤိဝံသ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ပၺ်ၺႃသီႁႃလင်ၵႃရႃꧤိဝံသ(ပၺ်ႇၸၼိၵႄႇ)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၺႃꧣေႃꧤႃသႃလင်ၵႃရ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵဝိသႃရႃလင်ၵႃရ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ဝႃယႃမ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၸဝ်ႈၶူးၶဝ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းၵျွင်းမႁႃႇၵၼ်ထႃရုံ၊ ဝဵင်းဢမရပူရ (1341 - 1349)
• ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ꩡႃၼေယျႃပုၻ်ꩪီꧤိဝံသ (ဢꧤိꩪꩡမႁႃရꩦ်ꩪၷုရု)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢေႃမႃဝီရႃꧤိဝံသ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢၷ်ၷၺႃꧣႃꧤိဝံသ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၸၼ်ၻေႃꧤႃသႃꧤိဝံသ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ပရမ ၵျွင်းၸီႇသျိၼ်ႇ၊ မႁႃႇဝိသုတ်ႉထႃႇရုံ၊ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ (1350 – 1351)
• ၸဝ်ႈသြႃႇ ၼၼ်ၻေႃꧤႃသႃလင်ၵႃရ တိူၵ်ႈသွၼ်ထမ်းသရႅတ်ႉၵူင်း၊ ပွၵ်ႉ 2၊ ဝဵင်းမင်ႇၵလႃႇတုင်ႇ၊ ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ (1353- 1355) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သြႃႇသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈလႆႈမီးလွင်ႈလၵ်းလႅမ်သႅမ်းၵႃႈ မီးတၢင်းႁုပၺ်ႇၺႃႇ ႁႂ်းမေႃႁဵတ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။

ၸၼ်ႉလိၵ်ႈဢွင်ႇမႃး လႆႈႁုပႃး

1. ပီ 1342၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉမူႇလလႄႈ ၸၼ်ႉပထမ ၼႂ်းတိူၵ်ႈမႁႃႇၵၼ်ႇထႃႇရုံ
2. ပီ 1343၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉပထမ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသႃသၼႁိတ (သႃႇမၼေႇၵျေႃႇ) ဝဵင်းလိူဝ်ႇ
3. ပီ 1344၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉၻုတိယ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသႃသၼႁိတ (သႃႇမၼေႇၵျေႃႇ) ဝဵင်းလိူဝ်ႇလႄႈ ၸၼ်ႉပထမငႄႇ ပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပႃႇလိပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
4. ပီ 1345၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉပထမလၢတ်ႈ ပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပႃႇလိပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
5. ပီ 1346၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉ ဝိၼယဢငႄႇတၼ်း ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ဝိၼယ၊ တူင်ႇဝဵင်းဢမရပူရ
6. ပီ 1347၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉတတိယ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသႃသၼႁိတ (သႃႇသၼေႇၵျေႃႇ) ဝဵင်းလိူဝ်ႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး ပရိယတ်တိသႃသၼႁိတသႃႇမၼေႇၵျေႃႇ၊ ၸဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးပရိယတ်တိ သႃသၼႁိတ သႃႇမၼေႇၵျေႃႇ ပႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းသင်ႇၶၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး လႆႈႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သၢင်ႇသုမၼႃလင်ၵႃရ ၼႆယဝ်ႉ။)
7. ပီ 1348၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉပထမၵျီး ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပႃႇလိပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
8. ပီ 1349၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ သီလၷ်ၶၼ်ထဝၷ်ၷ ပႃလိ ဢꩦ်ꩧၵထႃႇ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈထမ်ႇမႃႇၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
9. ပီ 1351၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ပႃရႃꩡိၵꧣ်ꩦ ပႃလိ ဢꩦ်ꩧၵထႃႇ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈထမ်ႇမႃႇၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
10. ပီ 1353၊ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ꩪမ်မသင်ၷၼီ ပႃလိ ဢꩦ်ꩧၵထႃႇ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈထမ်ႇမႃႇၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး သႃသၼꩪꩡ ꩪမ်မႃၸရိယ ယဝ်ႉ။

ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တွၼ်ႈတႃႇၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်း

• ပီ 1354၊ လႆႈၸွႆႈသွၼ်လိၵ်ႈပၼ်ၵႃႈတီႈၼႂ်းတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်း၊ မိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ

• ပီ 1355၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝꧣ်ၼသိရီ (ၵျွင်းၶူဝ်ဢုင်ၶူဝ်ၶမ်း၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် သံꧠၵရꧣတူင်ႇဝဵင်း၊ ဢေႃးဝႃႇတႃႇၸရိယငဝ်ႈငုၼ်း)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၵေႃသလ်လ (ၵျွင်းၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်း၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈ သင်ႇၶၼႃႇယၵတူင်ႇဝဵင်း)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ သေႃꧤꧣ (ၵျွင်းၵမ်ႇပေႃးၸတႆးၽပွတ်း၊ ၽူႈမၢႆလူင် သင်ႇၶၼႃႇယၵတူင်ႇဝဵင်း)လႄႈ သြႃႇၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်သင်ႇၶၵရꧣ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်သေ ပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈၶူးသုမၼႃလင်ၵႃရ ႁႂ်ႈလႆႈမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ တီႈၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼႆလႄႈ ထိုင်လိူၼ်ၸဵတ်းၼႂ်းပီၼၼ်ႉ လႆႈပၢင်းမႃးတီႈ ၵျွင်းၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်းသေ ပိုၼ်ႇၽူၺ်ႇတိူၵ်ႈလိၵ်ႈသွၼ်ထမ်း သွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးပရိယၢတ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇသႃႇမၼေႇၶဝ်ယဝ်ႉ။

• ပီ 1357-1382၊ ပဵၼ်ႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈဢွၵ်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိ လႄႈ ပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈသုꩪမ်မႃၼိၵႃယ သႃသၼမူလ တူင်ႇဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး

• ပီ 1362-1366၊ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈဢွၵ်ႇၶေႃႈထမ် (ပုစ္ဆက) မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၼႂ်းပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (အစိုးရပါဠိပထမပြန် ပုစ္ဆက၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း)

• ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း၊ ၽူႈၸွႆႈၵၢၼ်လႄႈ ၽူႈပိၼ်ႇꧤႃႇသႃႇ ၼႂ်းငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး

• လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ပိုတ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈပပ်ႉပꩦိသမ်ႇꧤီၻႃမၷ်ၷ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵႂၢမ်းလွႆႈၽႆႇတႆး ဢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမႃးတီႈသင်ႇၶႃႇတူင်ႇဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ပိၼ်ႇယဝ်ႉၵႂႃႇ (100%)

• ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸုမ်းတႅမ်ႈလၵ်းသုတ်ႇၽႃႇသႃႇပႃႇလိ တွၼ်ႈတႃႇလၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ (တွၼ်ႈႁူဝ်တီး)

ထိုင်ယၢမ်းပႄႉမႃႇ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ

• ပီ 1356၊ လႆႈႁပ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ဝိၼႄးထူဝ်ႇ တူင်ႇဝဵင်း (မြို့နယ်ဝိနည်းဓိုရ်)

• ပီ 1367၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵေႃသလ်လ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈၶူးသုမၼႃလင်ၵႃရ လႆႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ ပူၵ်းပွင်ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၵျွင်းၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်း

• ပီ 1366-1377၊ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် သင်ႇၶၼႃႇယၵတူင်ႇဝဵင်း (မြို့နယ်သံဃနာယကအဖွဲ့ဝင်)

• ပီ 1378၊ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် သင်ႇၶၼႃႇယၵမိူင်းတႆး (ရှမ်းပြည်နယ်သံဃနာယကအဖွဲ့ဝင်)

• ပီ 1379-တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ႈ လႆႈႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သင်ႇၶႃႇၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း (နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃာ့ဝန်ဆောင်)

• တႄႇဢဝ်လႆႈမႃးႁွတ်ႈထိုင်ၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ လႆႈၸွႆႈၵၢၼ်ၸုမ်းသင်ႇၶၵရꧣ၊ ပဵၼ်ၽူႈပွင်ၵၢၼ်၊ ပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ၼႃႇယၵ ႁၢပ်ႇမႃးၼႃႈၵၢၼ်တူင်းဝူင်းသင်ႇၶႃႇ ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။

• ထိုင်ၶၢဝ်းသၢၼ်းၵျၢၼ်ႇၵူႈပီပီ လႆႈပိုတ်ႇပၢင်တြႃးဝိပသ်ႉသၼႃႇ (10) ဝၼ်းသေ ဢဝ်ထမ်ႇမတြႃးယူတ်းယႃပၼ် တပေးတပၢၼ်ႈလႄႈ တၵႃႇယေႃးၵီႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ။

• လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်သိမ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈသႃႇသၼႃႇ တႃႇၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် လၢႆဢွင်ႈလၢႆတီႈ။

• မီးပၢင်ၵုမ်သင်ႇၶႃႇတီႈလႂ် မိူဝ်ႈလႂ်သေမဝ်ဝႃႈ ၵႂႃႇႁႂ်ႈႁွတ်ႈႁႂ်ႈထိုင်သေ ဢုပ်ႇဢူဝ်း ပၼ်ႁႅင်းၸႂ် ႁႂ်ႈသိုပ်ႇၶိုပ်ႈၼႃႈၵွႃႇလႆႈထႅင်ႈ။

• တၵႃႇပၢင်းႁေႃးတြႃး ဢမ်ႇဝႃႈၵၢင်ၼႂ် ၵၢင်ဝၼ်း ၵၢင်ၶမ်ႈ ၵျွႁႂ်ႈႁွတ်ႈသေ ႁေႃးပၼ်ထမ်းတြႃး ဢမ်ႇပၼ်ၶၢတ်ႇ။

• လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ ဢၼ်ႁဵတ်းတီႈၸေႈလၢၼ်ႉ၊ ထုင်ႉမၢဝ်း မိူဝ်ႈပီ 1357 ၼၼ်ႉသေ ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ် ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၵူႈပီပီ ဢမ်ႇပၼ်လု ဢမ်ႇပၼ်ႁၢမ်း (လိူဝ်သေမိူဝ်ႈမီးၵၢၼ်မိူင်းသုၵ်ႉယူင်ႈလႄႈ ဢမ်ႇသွၼ်လႆႈ။)

• ၵွင်းမူးလူင်ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး တဵမ် 108 ပီ ႁဵတ်းလွင်ႈတၢင်းမၼ်းသေ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပွႆးသၢင်ႇလွင်း 108 ပႃး ၼႄႁၢင်ႈၽၢင်သၢင်ႇၽိင်ႈထုင်း လွင်ႈပွႆးသၢင်ႇလွင်းတႆး ၼႂ်းဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး မိူဝ်ႈ ပီ 2019၊ လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 29 ဝၼ်း။

တီႈယူႇယၢမ်းလဵဝ်

တူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈသုမၼႃလင်ၵႃရ တိုၵ်ႉယူႇသဝ်းတီႈဝိႁၢၼ်ႇၼမ်ႉၸဵတ်းလိၼ်း၊ သဵၼ်ႈတၢင်းၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း၊ ပွၵ်ႉမၢႆသွင်၊ ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး၊ မိူင်းတႆး(ပွတ်းႁွင်ႇ)သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ၊ ၵၢၼ်ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း၊ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၼႃႈၵၢၼ်ၵျွင်း၊ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေး၊ လူလွမ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်ႈၽႃႇသႃႇ၊ ၸဵမ်ၵၢၼ်သင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီတၵႃႇ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢမ်ႇသူတ်ႈ ဢမ်ႇထွႆ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇဢမ်ႇၶွင်ႈယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 1368-ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်း မႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇယူႇယဝ်ႉ။