ပိူင်လိူင်း:ပိုၼ်းမိူင်းၵိုင်ဝဵင်းပၢႆး တီႈၵႂၢင်ႈ
တွၼ်ႈၼိုင်ႈ
မိူင်းၵိုင်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်း ပႆႇပဵၼ်မိူင်းပဵၼ်ဝဵင်းသင်ၼၼ်ႉ မိူင်းၼၢႆးၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၵွႃႇ မိူင်းသၢၵ်ႈၶွၼ်ပၼ် မိူင်းပူးၵမ်ႇ။ ၶဝ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈသၢၵ်ႈၶွၼ်ႇသေ ၸင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶုၼ်မိူင်းပူးၵမ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် သျိၼ်ႇၸုၼ်းမိၼ်းသူၺ်ႇလွင်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ သျိၼ်ၸုၼ်းမိၼ်းသူၺ်ႇလွင်း ၸင်ႇမႃးယႃႉမိူင်း ႁႂ်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထဝ်ႈမၢၼ်ႈထဝ်ႈမိူင်း မိူင်းၼၢႆး ၸင်ႇပၢႆႈမႃးတႄႇဝၢၼ်ႈ တီႈၼမ်ႉလဵပ်ႈ ဢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၼႅပ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝႆၢးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းပူးၵမ်ႇ ၶိုၼ်းႁွင်ႉၶဝ် မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၼၢႆးလႄႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလဵပ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၢမ်းၵွႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ် မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၼၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵုမ်ၵၼ် (3)ႁိူၼ်းသေ မႃးယူႇၶိုၼ်း တီႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလဵပ်ႈ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ (106)ၼီႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပီၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ သၼ်လျိၼ်ႇသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ ႁိမ်ႁဵတ်းၶုၼ်မိူင်းပြေလႄႈ ၵေႃႉၼွင်ႉ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းပြေႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပီႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ တွင်ၽိဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၵ်ႇပၢႆႈမႃး ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇသေ မႃးယူႇတီႈ ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵိင်း ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းတွင်ႇဢူႇ တႃႇ(3)ပီယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ (109)ၼီႈ မေႃတွင်ၽိဝ် ၸိူဝ်းပၢႆႈ မႃးယူႇ တီႈဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵိင်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဢဝ်ၵူၼ်း (15) ၵေႃႉ တႃႇႁိူၼ်း (6)လင်သေ မႃးတႄႇဝၢၼ်ႈ တီႈဢမ်ႇၸမ်ဢမ်ႇၵႆၵၼ် တင်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလဵပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈလူင် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၶဝ် မႃးတႄႇဝၢၼ်ႈလူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပီၵေႃးၸႃႇ (109)ၼီႈ သၼ်းလိူၼ် သၢမ်မူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလဵပ်ႈ (3)ႁိူၼ်း လႄႈ ဝၢၼ်ႈလူင် (6)ႁိူၼ်း လႆႈၽွမ်ႉၵၼ်သေ တဵင်ၽၢႆလူင် တႃႇတေဢဝ်ၼမ်ႉ မႃးၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁဵတ်းၼႃး။ တီႈၼၼ်ႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၽၢႆဝၢၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ (122)ၼီႈ ၸင်ႇမီး ၶမ်းၵျွင်းသႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ဢဝ် ၵူၼ်း လင်ႁိူၼ်းမွၵ်ႈ(15)ႁိူၼ်း လုၵ်ႉတင်းမိူင်းၵွင်းမႃးသေ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးတႄႇဝၢၼ်ႈမႂ်ႇထႅင်ႈ ႁိမ်းၽၢႆးဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလဵပ်ႈ လႄႈ ဝၢၼ်ႈလူင်သေ တင်းသဵင်ႈ လင်ႁိူၼ်းပွင်းမီးၵွႃႇ (24)လင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ၵွႃႇၸူး ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း သူၺ်ႉလွင်း မိူင်းပွၵ်ႉၵၢၼ်ႇသေ တုင်းၶၢမ်ႇဢဝ်သတ်ႉၸႃႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼၢင်းမိၽယႃး။ ၸိူဝ်းၶဝ်လႆႈလူင်းသၢၵ်ႈၶွၼ်ႇ ၼိုင်ႈပီၶမ်း (2) ၵျၢပ်ႈသေ ၶမ်းၵျွင်းသႃႇ လႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁဵတ်းငဝ်ႈၵၼ်း ဢုပ်ႉပွင်ၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်မႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ် ၼမ်မႃးလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ၸႅၵ်ႇၽႄဢွၵ်ႇၵွႃႇ တႄႇထႅင်ႈဝၢၼ်ႈပၢင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၽုၺ်း ၸၵွႃႇ မီးဝၢၼ်ႈပွင်း (57) ဝၢၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်းသေ တႄႇဝၢၼ်ႈၶႂၢၵ်ႈယႂ်ႇ ၶိုၵ်ႉၶမ်ႇမီးၼမ်မႃးလႄႈ တီႈဢရၢပ်ႈထႃႇၼထုင်ႉမိူင်းဢၼ်ၼႆႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉမႃးဝႃႈ မိူင်းၵိုင် ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ၵိုင်ၼႆၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ဢၼ်ယႂ်ႇၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ တူၼ်ႈမႆႉႁုင်းလူင် ဢၼ်တူၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်လီၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင်လင်ႇၵႃႇ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ "ၽူၺ်းႁုင်းတိုင်ၵိုင်"ၼႆလႂ်၊ ပေႃးပဵၼ်တူၼ်းလွႆ ဢၼ်ယႂ်ႇယၢဝ်းၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႃႈ "လွႆလူင်တူၼ်းယၢဝ်းယႂ်ႇပေႃးၶူတ်းတိုင်ၵိုင်" ၼႆလႂ်ယဝ်ႉ။ ၵိုင် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ တီႈၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းၵိုင်ၼႆႉ ၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ မိူင်းၵိုင်ၸၢင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ယၢမ်ႈငိၼ်းမႃးဝႃႈ မိူင်းၵိုင်ႇ ၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
မိူင်းၵိုင်ၼႆႉ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလဵပ်ႈ (ၼမ်ႉၼႅပ်ႇ) လႄႈ ဝၢၼ်ႈလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ပေႃႈမိူင်းသေ ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၽုၺ်းသမ်ႉ တၢမ်းမႃး ပဵၼ်ၼင်ႇ မႄႈမိူင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးတေႁဵတ်းပွႆးယႂ်ႇလၢမ်းလူင် ၼႂ်းမိူင်းၵိုင်ၼႆ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလဵပ်ႈ လႄႈ ဝၢၼ်ႈလူင် လႆႈၶဝ်ႈပွႆး ဢွၼ်တၢင်းသေ ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၽုၺ်း ၸင်ႇၶဝ်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တၢင်ႇဝၢၼ်ႈၸင်ႇၶဝ်ႈပွႆး တၢမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တႃႇၶဝ်ႈပွႆးယႂ်ႇလၢမ်းလူင် ၼႂ်းမိူင်းၵိုင်ၼႆယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈသွင်
ၶိူဝ်းမိူင်းၵွင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၶမ်းၵျွင်းသႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းၶုၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေမၼ်းၸဝ်ႈ ၼွၼ်းၽေးၵွႃႇယဝ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶမ်းၵျွင်းဢိင်ႇ ၸင်ႇသိုပ်ႇပုတ်ႈ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ။ ဝၢႆးသေ ၶမ်းၵျွင်းဢိင်ႇ ၼွၼ်းၽေးၵွႃႇယဝ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶမ်းၵျွင်းၽိဝ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ တေႃႇထိုင် ပီၵေႃးၸႃႇ (204)ၼီႈသေ ၶိူဝ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ သုတ်းၵွႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထုၼ်ႇလုတ်ႉ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ ၸေႃးၶိၼ်ႇမိၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢၼ်ၵိၼ်မိူင်းပွၵ်ႇၵၢၼ်ႇ(မိူင်းပူးၵမ်ႇ) လႆႈ(14)ပီၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵွႃႇဢဝ်ၶိူဝ်းမိူင်းမိတ်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ ၶမ်းၵႃလူ မႃးႁဵတ်းၶုၼ်ၵိၼ်မိူင်း တီႈမိူင်းၵိုင်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မၼ်းၸဝ်ႈ ၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ ၶမ်းပၢၵ်ႇၾ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးသေ မၼ်းၸဝ်ႈ ၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ ၶမ်းသိုပ်ႇၾ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆၼၼ်ႉ ၵွႃႇႁပ်ႉဢဝ် ၶိူဝ်းမိူင်းမိတ်ႈထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၶမ်းဢူၼၼ်ႉ မႃးႁဵတ်းၶုၼ်။ ဝၢႆးသေ မၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶမ်းထွၼ်း ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးသေမၼ်းၸဝ်ႈ ၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၶမ်းဢွင်ႇ သိုပ်ႇပုတ်ႈထႅင်ႈ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိူဝ်းမိူင်းမိတ်ႈ (6)သိုပ်ႇ လႆႈသုတ်းၵွႃႇ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ (313)ၼီႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ(3)ပီ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၽႂ်သိုပ်ႇပုတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇၶၢမ်ႇဢဝ်ဢေႃးၸႃႇ ပႃႈတႂ်ႈ ထဝ်ႈမိူင်း ထဝ်ႈလဵၵ်း လႄႈ ထဝ်ႈမိူင်း ထဝ်ႈၶၢင် ဢၼ်ယူႇတီႈသဵၼ်ႈဝီၸိုဝ်ႈမၼ်းႁူဝ်တူ ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ (306)ၼီႈ လၵ်းၼီႈပီတႆး ‘’ၵတ်းပဝ်’’ လိူၼ်သီႇလွင်ႈ (9)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ထဝ်ႈမိူင်းသွင်ၶႃပီႈၼွင်ႉ ၸင်ႇၵွႃႇယွၼ်းဢဝ် ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈလၢင်းငိူၼ်ႈၸဝ်ႈၶိူဝ်းၸွမ်ၶုၼ်လူး ဢၼ်ယူႇတီႈမိူင်းႁိမိူင်းႁၢမ်း မႃးၽေမႅင်ႇပၼ် ႁႂ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းတႆး ၵွၼ်းတႂ်ႈၵွၼ်းၼိူဝ်ၵွႃႇယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶုၼ်လူးႁိၵ်ႈ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈတၢႆႈၶၢၼ် (ၸဝ်ႈလူင်တၢႆႈၶၢၼ်) ဢၼ်ပဵၼ် ၶိူဝ်းမိူင်းႁိမိူင်းႁၢမ်းၼၼ်ႉ ၶၢမ်ႇဢဝ်ဢေႃးၸႃႇပႃႈတႂ်ႈ ႁႂ်ႈမႃး ဢုပ်ႉပွင်မိူင်းၵိုင်ၵွႃႇ ထိုင်ထူၼ်ႈ (34)ပီယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈလူင်တၢႆႈၶၢၼ် ယူႇတီႈမိူင်းသႅၼ်ၸေႈသေ ၽွင်းငမ်းလူထိင်းမိူင်းၵိုင်သေမဝ်ႇၵႃး မိူင်းသီႇပေႃႉ၊ မိူင်းတုင်၊ မိူင်းၶိူဝ်း၊ လၢႆးၶႃႈ၊ မိူင်းပဵင်း၊ မိူင်းၼွင်၊ မိူင်းသူႈ၊ မိူင်းၸၢင်၊ မိူင်းႁၢင်၊ မိူင်းလိူၼ်း၊ ၵဵင်းလိူၼ် လႄႈ မိူင်းပၢတ်ႇ တင်းၵႃႈၼႆႉ လႆႈမိူဝ်းၸူး ၸဝ်ႈလူင်တၢႆႈၶၢၼ် တီႈသႅၼ်ၸေႈၼၼ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်လူင်တၢႆႈၶၢၼ် ၼွၼ်းၽေးၵွႃႇ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ (350)ၼီႈ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် ၶိူဝ်းမိူင်းႁိမိူင်းႁၢမ်း သုတ်းၵွႃႇသေ ၶိူဝ်းမိူင်းၵုတ်ႈ သမ်ႉမႃးသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ တၼ်းၽွင်းငမ်းလႆႈ (4)ပီသေ ၼွၼ်းၽေးၵွႃႇထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၶိူဝ်းၶုၼ်ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ ထဝ်ႈမိူင်း ၸင်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၵွႃႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီၵေႃးၸႃႇ (394)ၼီႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ယႂ်ႇၽေႈၼမ်မႃးထႅင်ႈလႄႈ တီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁဵတ်းၵိၼ် ၵၢၼ်ႁႆႈ၊ သူၼ်၊ ၼႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႅပ်ႈၵေႇဢေႇမၢင်ၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးၶုၼ်တီႇပ မႃးတေႇဝဵင်းမႂ်ႇထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ (395)ၼီႈၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတၢင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းငိုၼ်းၼႆသေ သိုပ်ႇတၢမ်ဢုပ်ႉပွင်မိူင်းၵွႃႇ တေႃႇထိုင် ပီၵေႃးၸႃႇ (431)ၼီႈယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် ၶိူဝ်းၶုၼ်တီႇပ သုတ်းၵွႃႇသေ ဝဵင်းငိုၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉၵွႃႇ ယူႇတင်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၼႅပ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ လႆႈ(406)ၼီႈ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢၼေႃႇရထႃႇ ပဵၼ်ၶုၼ်တီႈမိူင်းပွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ (မိူင်းပူးၵမ်ႇ)ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၵိုင် လူင်းၵွႃႇၸူးမၼ်းၸဝ်ႈသေတ ယွၼ်ႉပႆႇလႆႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ထဝ်ႈမိူင်း လူထိင်းၵွႃႇ တေႃႇႁွတ်ႈ ပီၵေႃးၸႃႇ (432)ၼီႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈမႃး ၶိူဝ်းမိူင်းမိတ်ႈ မႃးၵိၼ်မိူင်းလႆႈ(4)ပီသေ ၼွၼ်းၽေးၵွႃႇ ၸွမ်းလူၺ်ႈလုၵ်ႈလၢင်းလၢၼ်သင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း(14)မိူင်း တီႈမိူင်းၵိုင် ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၸွမ် ႁဵတ်းၶုၼ်။
ထိုင်မႃးပီၵေႃးၸႃႇ (451)ၼီႈ မိူင်းၵိုင်ၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇမီးၶုၼ်လႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ၵွႃႇယွၼ်းဢဝ် ၶိူဝ်းသၼ်လျိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလူင်ၶဝ် တႃႇမႃးႁဵတ်းၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၵွႃႇယွၼ်းဢဝ် တမ်ႈတီႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသင်ႇၵိတ်ႉသႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃး လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ် ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ မွင်ႇသႃႇဢူး ၼႆယဝ်ႉ။ မွင်ႇသႃႇဢူး ၸင်ႇလုၵ်ႉဢဝ်တီႈဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵိင်းၶဝ်ၼၼ်ႉသေ မႃးႁဵတ်းၶုၼ် တီႈမိူင်းၵိုင်ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၶုၼ်သႃႇဢူး ၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်သႃႇၺူဝ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်ၶိတ်ႉၸၢမ်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်ဢွင်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်ၵျေႃႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်မေး ၶိုၼ်းသိုပ်ပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်ပုင်ႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်ထွၼ်း ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်ၵႅင်း ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်ထူၺ်း ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်လွၵ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိူဝ်းသၼ်လျိၼ်ႇ(11)သိုပ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းၵိုင် ၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈသၢမ်
ဝၢႆးၶုၼ်လွၵ်ႉတၢႆယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းၶုၼ် လႆႈသုတ်းၵွႃႇၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ(654)ၼီႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလူင်ၶဝ် ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် လူင်းၵွႃႇတၢင်ႇလဝ်ႈ ယွၼ်းဢဝ်ၶိူဝ်းၶုၼ် တီႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵျေႃႇၸွႃႇ ဢၼ်ဢွပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းပွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ (မိူင်းပူးၵမ်ႇ)ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ရၶႅင်ႇၵေႃႈ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ မွၼ်းၵေႃႈ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ၶုၼ်တႆး ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းၵျွၵ်ႉၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ႁူမ်ႈႁွမ်းမိူင်းတႆးပွတ်းတၢင်းဢွၵ်ႇသေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ပဵၼ်ဢၼ်သုၵ်ႉသၢၵ်ႉဝႆႉတႄႉတႄႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵျေႃႇၸွႃႇ ၸင်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၼွင်ႉၸဝ်ႈၽယွင်ႈႁူၺ်ႇ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵျေႃႇထုၼ်းၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈမႃးဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းၵိုင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၵျေႃႇထုၼ်း ၸင်ႇမႃးတေႇဝဵင်း ပႃႈၸၢၼ်း ၼမ်ႉၶမ်း၊ တၢင်းတူၵ်း ၼမ်ႉတဵင်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၼမ်ႉၵု၊ တႄႇဢဝ်တီႈ တၢႆႈသၢင်ႈၶူးလူင် ဢမ်ၼၼ် ၶူးဝဵင်း တေႃႇႁွတ်ႈတီႈ မူၺ်ႇတေႃႇထၢတ်ႈၸႅတ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈပၼ်ဝႃႈ ဝဵင်းၶမ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈၽၵျေႃႇထုၼ်း ၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈသႃႇဢူး ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထွၼ်း ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇၵေႃ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွင်ႇသူၺ်ႇဢု ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ဝၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ၶုၼ်ၶဵဝ်ဢွင်ႇလႃး ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၵွပ်ႈပဵၼ်ၶိူဝ်းယွင်ႈႁူၺ်ႇလႄႈ လႆႈႁူမ်ႈပွင်းၵၼ် တင်းမိူင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇသေ ဢုပ်ႉပွင်မိူင်းၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ လႆႈလူင်းသၢၵ်ႈၶွၼ်ႇ တီႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၼိုင်ႈပီၶမ်း(2)ၵျၢပ်ႈ၊ ငိုၼ်းမႂ်(40)ၶၼ်၊ ၶဝ်ႈသၢၼ်(2)တၢင် လႄႈ တင်းပႃသူမ်ႈၼိူဝ်ႉသူမ်ႈသေ လႆႈလူင်းသၢၵ်ႈ တီႈမိူင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလူင်းသၢၵ်ႈၶွၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈပႃးတင်းၵူၼ်းယိပ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ တႃႇ(50)ၵေႃႉ လႄႈ မႃႉ(8)တူဝ်သေ လူင်းသၢၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ထိုင်မႃးပီၵေႃးၸႃႇ (660)ၼီႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶုၼ်တႆးသၢမ်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵျေႃႇၸွႃႇ မိူင်းပွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ (မိူင်းပူးၵမ်ႇ)ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈသုမ်းၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်တႆးသၢမ်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ မိူင်းၵျွၵ်ႉသေႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈၵျေႃႇၸွႃႇ ၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၼိတ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်ႇႁဵတ်းၶုၼ်။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶွၼ်ႇဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵိုင် လႆႈလူင်းသၢၵ်ႈၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ်ပီၵေႃးၸႃႇ(660)ၼီႈမႃး ဢမ်ႇလႆႈလူင်းသၢၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝႃႈၼၼ်သေတ တႃႇၸဝ်ႈၽယွင်ႈႁူၺ်ႇတႄႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈလူင်းသၢၵ်ႈယူႇ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇပႃးမိူင်းမၢၼ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးပီၵေႃးၸႃႇ(662)ၼီႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉတႆးတိုၵ်ႉဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ ၶုၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တေႃႉတႄႉလႆႈဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၶုၼ်တႆးသေ တႄႇတင်ႈတေႃႉတႄႉမီး ၶိူဝ်းၶုၼ်ၶဝ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၶုၼ်ဢၼေႃႇရထႃႇ တႄႇတင်ႈၶႂၢၵ်ႈမေႇဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ(662)ၼီႈ ၸင်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇလႆႈသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် လႆႈယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈဢေႃးၸႃႇ ၶုၼ်တႆးသၢမ်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉသေ ၶဝ်ႈၸဝ်ႈ လႆႈဢုပ်ႉဝၢၼ်ႈပွင်မိူင်းၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၶမ်းမိူင်းၵိုင်ၼႆႉ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈ ပီၵေႃးၸႃႇ(654)ၼီႈ တေႃႇထိုင် (683)ၼီႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း (29)ပီၼႆႉ မီးၸဝ်ႈၶုၼ်(6)သိုပ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၶုၼ် သိုပ်ႇပုတ်ႈလႄႈ ဢဝ်ဝွတ်ႈၵွႃႇ ပေႃးၼင်ႇတေႁၢမ်းၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၶမ်းမိူင်းၵိုင်ၼႆႉ ဢရၢပ်ႈဢရႃႇ ပွၵ်ႉလႅၼ်ဝဵင်းမၼ်း (သင်ႇၶေႇၽုင်းမၼ်း)ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်ဝႃႈ "တွင်ပွင်ႇတဵင်း ဝဵင်းၵၢင်တူင်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈသၢမ်ၸႂ် ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။
ယၢမ်းၼင်ႇၼၼ် တီႈမိူင်းၸေႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၽၶုၼ်ယဵပ်ႇၽ လႄႈ ၶမ်းသိၺ်ၽ ပုတ်ႈၵၼ် ၵိၼ်မိူင်းၸေႈလၢၼ်ႉ လႄႈ မိူင်းမၢဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈထိုင်မႃး ပၢၼ်သိူဝ်ႇတဵတ်ႇၽၵိၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈသိမ်းဢဝ် ၶူဝ်းၶေႇဝၼ်သၼ် မိူင်းဝၼ်းလႄႈ သိုၵ်းၶေႇမိူင်းဝၼ်းၶဝ် လူင်းမႃးယႃႉတဝ်ၸေႈလၢၼ်ႉသေ သိူဝ်တဵတ်ႇၽ ၸင်ႇလႆႈဢွၵ်ႇပၢႆႈမႃးယူႇတီႈၵဵင်းတွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်တဵတ်ႇၽၼႆႉ မီးဝႆႉ လုၵ်ႈၸၢႆးသွင်ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပီႈ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶမ်းတိတ်ႇၽၼၼ်ႉ ယၢမ်းမိူဝ်ႈယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃး ၸင်ႇမိူဝ်းယွၼ်းဢၶႂၢင်ႉ တီႈပေႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လူင်းၵွႃႇတၢင်းၵျွၵ်ႉသေႇ မိူဝ်းၸူးၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတႆး။ မၼ်းၸဝ်ႈမိူဝ်းလဝ်ႈၼႄ လွင်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈၽ တီႈၸေႈလၢၼ်ႉမိူင်းမၢဝ်းသေ လႆႈပၢႆႈသိုၵ်းၶေႇ မႃးယူႇတီႈၵဵင်းတွင်း။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈမိူဝ်းဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်ၼႆလႄႈ ယွၼ်းဢၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈတႄႇဝၢၼ်ႈမိူင်းသေတီႈတီႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈမႃးႁွတ်ႈ တီႈလၢႆးၶႃႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈၸၼ်၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၵၢတ်ႇၵုမ်ၼၼ်ႉသေ တႄႇဝဵင်းတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းလႅင် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တၼ်းယူႇလႆႈဢမ်ႇပေႃးႁိုင် ယွၼ်ႉဢမ်ႇပေႃးမိုတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ၶၢႆႉမႃးတင်းမိူင်းၵိုင်။ တီႈမိူင်းၵိုင်ၵေႃႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၶုၼ်ၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႃးတႄႇဝဵင်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၶမ်း၊ ပႃႈၸၢၼ်းၼမ်ႉၼုင်းသေ ၸင်ႇတၢင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းလႅင်ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႇ။ ၸဝ်ႈၶမ်းတိတ်ႇၽၵေႃႈ သိုပ်ႇဢုပ်ႉပွင်မိူင်းၵွႃႇ တေႃႇထိုင်ၸူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်(12)သိုပ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းမၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈသုတ်းၵွႃႇသေ ဝဵင်းလႅင်ၼၼ်ႇၵေႃႈ ဝွတ်ႈဝၢႆးၵွႃႇၵမ်းၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။