ပိူင်လိူင်း:လွၵ်းလၢႆးဢၼ်တႆးႁဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃး

လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းတႆး

1958 လိူၼ်မေႇဝၼ်းထိ21 ၸဝ်ႈၼွႆႉ(ႁွင်ႉ)သေႃးယၼ်တႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ တႆးတင်ႈတႄႇယိပ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉၽုိၼ်ႉပုၼ်ႈတႃႇၵႅတ်ႇၶေ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ပဵꧣ်မိူင်းတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈမႃးႁူမ်ႈႁွမ်း ၸဝ်ႈၼွႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈꧦ တပ်ႉꧣုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ꧦ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၶဝ် ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်သေၵွႃႇတင်ႈ ꧦတပ်ႉသိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၸိုင်ႈတႆး (Shan State Independence Army S.S.I.A)ၼႂ်းပီ1960လိူၼ်မၢတ်ႉ။ ထိုင်မႃး1964 လိူၼ် ဢေပရႄႇ 24ၼၼ်ႉယူႇတီႈ S.S.I.Aသေလႅၷ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး “တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး( Shan State Army S.S.A)။ 1961 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ ဝၼ်းထိ16ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမူဝ်ႁိူင်း(ႁွင်ႉ)ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းဢွၼ်ႁူဝ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ထႅင်ႈသေ တင်ႈ တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸုိုင်ႈတႆး( Shan National United Front S.N.U.F)။

မိူဝ်ႈပီ1964မိူဝ်ႈလႅၷ်ႈပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉ ၸုမ်းS.N.U.Fၵေႃႈႁပ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ၸွမ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇပူၵ်းတင်ႈလႆႈ လွမ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈလႄႈ ၶိုၼ်းတႅၵ်ႇၵၼ်သေ S.N.U.Fၼႆႉ ၶိုၼ်ႈလႅၵ်ႈ လၢႆႈပဵၼ် Shan United Revolutionary Army S.U.R.A တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိုင်ႈတႆးၼႆယဝ်ႉ။ 1961 ပွတ်းၵဵင်းတုင်ၸဝ်ႈငႃး ၶမ်းဢွၼ်ႁူဝ်သေ ပူၵ်းတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းႁၢၼ်ၸို်င်ႈတႆးShan National Army S.N.A။1964 ၸဝ်ႈငႃးၶမ်းလႆႈၶၢမ်ႇလၵ်ႉလွမ် ဢဝ်တၢႆပႅတ်ႈ တီးဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶႆႉၼႂ်းမိူင်းထႆး။1971 လိူၼ် ဢေႃးၵၢတ်ႉ ဝၼ်းထိ(16)တပ်ႉသို်ၵ်းၸိုင်ႈတႆး၊ တပ်ႉတူိင်းမၢႆ(1) ၸဝ်ႈသိူဝ်ႇဝၢႆႇ(ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ)ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ပူၵ်းတင်ႈꧦပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး(Shan State Progress Party S.S.P.P။ ႁူဝ် ပဝ်ႈ လူင် ပဵၼ် ၶုၼ်ၵျႃႇၼု (ၸဝ်ႈသႅင်သိုၵ်း)ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈꧦပဵၼ်ၸဝ်ႈသူိဝ်ႇဝၢႆႇ(ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ)ယဝ်ႉ။

1973/74 SSPPတင်ႈ ပၵပတင်ႈတႄႇၵပ်းသိုပ်ႇ ဢူပ်ႇဢူဝ်းလႆႈၸႂ်ၵၼ် ပဵၼ်ဢူၺ်းလီသို်ၵ်း၊ ပၵပၸွႆႈပၼ် (တပ်ႉသို်ၵ်းၸိုင်ႈတႆး) ၶိူင်ႈယိပ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇမွပ်ႈ(200)ပၢႆ။1975/76ၼႆႉၼႂ်း SSPP တႅၵ်ႇပဵၼ် သွင်ၵိူင်း၊ ၵိူင်းၼိုင်ႈ ၸုၵ်းၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၶုၼ်ၵျႃႇၼု၊ ၽူႈၼမ်းၼႂ်ႈၵူႈလွင်ႈꧦ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႇဝၢႆႇၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်။ ထႅင်ႈၵိူင်ႈၼိုင်ႈသမ်ႉ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်(ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး) ၸဝ်ႈသိုၵ်း ၸၢမ်ႇမိူင်း(ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉတိူင်း-1 SSA)လႄႈၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ် တုင်းႁပ်ႉဢဝ်ဝႃႇ တမၢၵ်ႉလီၼိၼ်ႇမဝ်ႇသိုဝ်ႇတုင်းသေ ႁပ်ႉဢဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းတီႇမူဝ်ႇၵရေႇသီႇၵူၼ်ႈမိူင်း။ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႄႈၵၢၼ်ႇထၢၼ်ႈၵူၼ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်၊ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီၵၼ်တင်ႈပၵပ။ ၼႂ်းသွင်ၵိူင်းၼႆႉ ၵိူင်းႁပ်ႉဝႃႇတမၢၵ်ႉလီ ၼိၼ်ႇမဝ်ႇသိုဝ်ႇတုင်းၼၼ်ႉပႄႉပုၼ်ႈၵွႃႇသေ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈ ၽၢႆႇသဵၼ်ႈတၢင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၶဝ် လႆႈၶၢမ်ႇပူတ်ႈဢွၵ်ႇ ထွၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းSSPP/SSAၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။ပၵပၶဝ်ၵေႃႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ မွၵ်ႈၸမ် (2000)ထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ 1977ၼႆႉ SSPPၸဝ်ႈသိူဝ်လဵၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၵွႃႇႁူပ်ႉထူပ်းပၵပထႅင်ႈ တီးပၢင်သၢင်း၊ ယွၼ်း တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇထႅင်ႈ။ ၽၢႆႇပၵပၶဝ်သမ်ႉၶိုၼ်ႈၶၼ်မၼ်းသေႁႂ်ႈ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸို်င်ႈတႆး/ တပ်ႉသို်ၵ်းၸိုင်ႈတႆး တုင်းႁပ်ႉဢဝ် လွင်ႈပၵပၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်လုမ်းꧦ၊ SSPPတေမီးမိူၼ်ၵဝ်ႇ၊ တပ်ႉသို်ၵ်း ၸိုင်ႈတႆးသမ်ႉ တေလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၵူၼ်ႈမိူင်း(ပီႇတုတပ်ႉမတေႃႇ People’s Army)ပၵပၶဝ် တေပွႆႇၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေမႃးၵုမ်းယိပ်းတပ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၽၢႆႇပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင် ၸို်င်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸို်င်ႈတႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈလႃးꧦလႄႈ လွင်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်သွင်ၸုမ်းၼၼ်ႉ ၶိုꧣ်ႈလူႉလႅဝ်ၵွႃႇယဝ်ႉ။ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးလႄႈတင်ႈ ပၵပၵေႃႈၶိုၼ်ႈလႆႈတိုၵ်းၵၼ်ၶိုၼ်းပွတ်းၸၢၼ်း ၼႃႈတီႈတပ်ႉၸုမ်း(2) SSAဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

1981ၼႆႉၸဝ်ႈသိူဝ်လဵၼ်းဢွၼ်ႁႈဝ်သေႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၵရႅတ်ႉ S.S.P.P ပွၵ်ႈထိသွင် တီႈၵိဝ်ႇႁူၵ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းထႆး။ ယူႇတီႈပၢင်ၵုမ်ၼႆႉသေ ၶိုၼ်းမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈ တမ်းဝၢင်းသဵၼ်ႈတၢင်း ၵၢၼ်မိူင်း၊ ပဵၼ်ၶိုၼ်းသဵၼ်ႈတၢင်း တီႇမူဝ်ႇၵရေႇသီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝႃႇတႃႉမၢၵ်ႉလီၼိၼၼ်ႇတႄႉ ၶိုၼ်းႁပ်ႉဢဝ် ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၼမ်းၼႃႈယူႇ။ သဵၼ်ႈတၢင်းတီႇမူဝ်ႇၵရေႇသီႇၵူၼ်းမိူင်းတႄႉၶိုၼ်းၽႃႈဝၢင်း ပၢၵ်ႈပႅၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၼႂ်းပႃႇတီႇ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းတႄႉဢမ်ႇပူၵ်းပွင်လႆႈ။ ဝၢႆးလင်ပၢင် ၵုမ်လူင် ၶွၼ်ႇၵရႅတ်ႉယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်သင်ၸဝ်ႈသိူဝ်လဵၼ်းဢၼ်ꧠိုꧣ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ SSPPၼၼ်ႉလႆႈၶၢမ်ႇ ပူတ်းပႅတ်ႈသေ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၼုမ်ႇၸဝ်ႈၸၢႆးလဵၵ်ႉ ၶိုၼ်းပၢၵ်ႈတူၵ်းပႅတ်ႈၶေႃႈတႅပ်းတတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ၶွၼ်ႇၵ ရႅတ်ႉSSPPပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သေ ၶိုၼ်းႁပ်ႉဢဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း တီႇမူဝ်ႇၵရေႇသီၵူၼ်းမိူင်း၊ ၶိုၼ်းႁဵတ်းဢူၺ်းလီ ၵၼ်တင်းပၵပတေႃႇထိုင်1989မိူဝ်ႈပၵပၶဝ်လူႉလႅဝ်ယွၼ်ႉၵူဝ်းၵၢင်ႉလႄႈဝႃႉၽိုၼ်ႉပႅတ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးပၵပလူႉလႅဝ်ယဝ်ႉၵေႃႈSSPP/SSAၼႆႉ ၶိုၼ်းၸုၵ်းမၼ်ႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းတီႇမူဝ်ႇၵရေႇသီႇၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈၶိုꧣ်းသေ ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ပဝ်ႈ လူင် ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၸဝ်ႈပၢင်ႇၾႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ဢမ်ႇပႆႇၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်တင်းပၵပၼႂ်းပီ1973 ၼၼ်ႉ လေႃႇသိတ်ႉႁၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်သေ တပ်ႉႁူမ်ႇလူမ်ႈၵူဝ်းၵၢင်ႉၶဝ်ႈထူိၼ်ႇမႃးဢုပ်ႇဢူဝ်း တူၵ်းလူင်းၵၼ် တင်းSSPP/SSAတႃႇတေႁူမ်ႈၵၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်ႈၵမ်လႄႈ တႃႇတေႁူမ်ႈၵၼ်တိုၵ်းပႅတ်ႈ တပ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ပူတ်းပွႆႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸို်င်ႈတႆးၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇထိုင်တီႈ မိူဝ်ႈလေႃႇ သိတ်ႉႁၢၼ်ၽႅဝ်ၵွႃႇတီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးသေ ၶဝ်ႈၵွႃႇၼႂ်း်ႃႈလိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ ထႆးဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်ႁႄႇလီႇၶွပ်ႇ တိူဝ်ႇမႃးႁပ်ႉၺွပ်းဢဝ်ၵွႃႇ ဝၢႆးလင်သူင်ပၼ်တီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼေႇဝိၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လေႃႇ သိတ်ႉႁၢၼ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈၶၢမ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယႃႈၽိၼ်ႇ ဝႆႉသေ လုမ်ႈတြႃးမိူင်းဢမေရိ ၵႃး လႆႈတူၵ်းၶေႃႈၸီႉသင်ႇတႃႇသေၺွပ်းဢဝ်တၢင်ႇလုမ်ႈတြႃးယဝ်ႉလႄႈ ဢဝ်တီးဢဵၼ်းဢၢၼ်းမၼ်း ၸဝ်ႈဢမ်ႇတၼ်းထိုင်တီႈလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးS.S.P.P/SSA တင်းပၵပ ၶိုၼ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၸုမ်း SURA ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းၵေႃႈ ဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းသေ ပိုꧣ်ၽဝ်ႇလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး။ တပ်ႉၸုမ်းသွင် ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်လႆႈၶိုꧣ်းတိုၵ်းၵၼ်တၢင်း ပၵပ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈၶိုꧣ်းႁဵတ်း ႁူမ်ႈႁွမ်းၶိုꧣ်းတင်း ပၵပ လႄႈ မႃးဢုပ်ႇဢူဝ်း တူၵ်းလူင်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းသေ သွင်ၸုမ်းႁူမ်ႈၵၼ် တင်ႈပဵၼ် ၶွင်ႇသီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိုင်ႈတႆး Tailand revolutionary council (TRC/TRA) မိူဝ်ႈပီ 1984 လိူꧣ်ဢႄႇပရေႇ ဝၼ်းထိၼိုင်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈတပ်ႉၼႂ်းတပ်ႉၸုမ်းသွင် ၵမ်ၼမ်ၼၼ်ႉၸိုင် ၶိုၼ်းမိူဝ်းၸူးမႄႈတပ်ႉ S.S.P.P/SSA ယူႇယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃးပီ 1985 လိူꧣ်မၢတ်ႉ ဝၼ်းထိ 25 ၼႆႉသမ်ႉ TRC ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းဢွၼ်ႁူဝ်လႄႈ ၸုမ်းSUA ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ထႅင်ႈသေ ၶွတ်ႉၽွတ်ႈပဵၼ် ၶွင်ႇသီႇၶိုꧣ်းမႄး ပူၵ်းပွင်ႈၸိုင်ႈတႆး Shan state restoration council (SSRC)။ ႁူဝ်ႈပဝ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၽၢႆႇၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၽၢႆႇပၢႆးသိုၵ်း။ မိူဝ်ႈတႄႇၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈၼၼ်ႉတပ်ႉသိုၷ်းၵေႃႈ မၢၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ႁႂ်ႈပႅၵ်ႇၵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႉၼႆႉသေ ၸဝ်ႈၾႃႉလင် ၸင်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ် တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး Mong Tai Army (MTA) ဝၢႆးႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ ၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် SSRC/MTA ဝၢႆးႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တိုင်ႉတိုၼ်ႇမီးႁႅင်းၸႂ်မႃးသေ ၵူၼ်းၶဝ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်ႈၵေႃႈၼမ်မႃး ဢဵၼ်ႁႅင်းတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ထိုင်မႃးမွၵ်ႈ20000 ပၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် Durg King ဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ႁႅင်းသိုၵ်းယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ ၵၢၼ်မိူင်းတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈလႆႈ၊ လႆႈၶၢမ်ႇၵူႈမိူင်းꧦ ႁၢပ်ႈတပ်ႉဝႆႉ။ မိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းလူင် မိူꧣ်ၼင်ႇ မိူင်းဢမေရိၵၢၼ်ႇ မိပ်ႇၽၢႆႇၼိုင်ႈ ၽၢႆႇၼႂ်းမူႇၸုမ်းၼႂ်းတပ်ႉၵေႃႈ လွင်ႈဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ၵၼ် ၼမ်မႃးယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃး 1994 ၼႆႉ ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၵွင်ပၢႆးမိူင်း ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆးၵွႃႇ သိုၵ်းႁၢၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈသိုပ်ႇယူႇၼႂ်းပၵ်းၵဝ်ႇပိူင်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈပၢႆႈၵႂႃႇၸူးၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈပၢႆႈၵႂႃႇၸူး S.S.P.P/SSA ၵမ်ႈၽွင်ႈဝၢင်းၵွင်ႈဝႆႉသေ ပၢႆႈၶဝ်ႈမိူ်င်းထႆး ၼႂ်းမူႇၸုမ်းၼႂ်းတပ်ႉၵေႃႈ ၵဝ်ဢမ်ႇယုမ်ႇမႂ်း မႂ်းဢမ်ႇယုမ်ႇၵဝ် မီးမႃး။ ၸုမ်းၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈၵေႃႈ ၵွႃႇတူၵ်းလူင်းၵိုတ်းသိုၵ်းၵၼ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ၶိုꧣ်းၶဝ်ႈႁိမ်ၼႃႈ လိၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆးလႄႈ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၶိုꧣ်းၵပ်းသိုပ်ႇတႃႇတေ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ၶိုꧣ်းၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈ။ တပ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ မႃးဝႅတ်ႈလွမ်ႉဝႆႉ ငဝ်ႈၸိုင်ႈႁူဝ်မိူင်းလၢႆၽၢႆႇတၢင်း ၸွမ်းၼင်ႇငဝ်ႈလၢႆးၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ မိပ်ႉငႅတ်းတဵၵ်းမႃးယဝ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်းသႃႇၵေႃႈဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းတင်းၼမ်သေ ဝၢင်းၶိုင်ႈပၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵွႃႇမိူဝ်ႈပီ 1996 လိူၼ် ၵျႅၼ်ႇၼဝႃရီႇ ဝၼ်းထိ 5 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈၽူႈႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈဝၢင်းၶိူင်ႈလႃးꧦၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵွႃႇ ပႅတ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵိုတ်းယူႇၼႆႉၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈမီးတင်ႈၼမ်။ ၼိူဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉၸဝ်ႈ ၶုၼ်သႃႇၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈမီးလွင်ႈႁမ်ႈတၢပ်ႈဝႆႉဢီႈသင်။တင်ႈၸႂ်ပွႆႇၶွင်ႉပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼႆႉတေလႆႈပွင်ႇဝႃႈ ၼူိဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလူင်ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇၶိုၼ်းပိုၼ်ဝၢၼ်ႇပိုၼ်ဝႆႉပၼ် ၽွင်ႈယူႇ။ ဢဵၼ်ႁႅင်းဢၼ်သိုပ်ႇယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶိုၼ်း ၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်းယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ မႃႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉၸဝ်ႈ ယွတ်ႈသိုၵ်းဢွၼ်ႁူဝ်သေ တင်ႈၶိုꧣ်းမႃးပဵၼ် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ꧠိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး( Restoration Council of Shan State/ Shan State Army)ယဝ်ႉ။သိုၵ်းႁၢၼ်ၼႂ်းတပ်ႉသို်ၵ်းမိူင်းတႆးဢၼ်ပႃးၵွႃႇၸွမ်းၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈမႃးႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႃႈၵၢၼ်ၶိုꧣ်ႈၼႂ်း ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး တင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းဢမ်ႇပဵင်းတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းၼမ်ၼင်ႇၵဝ်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ1974ၼၼ်ႉပွတ်းၵဵင်းတုင် ၸဝ်ႈၶုၼ်မိၼ်ႉဢွၼ်ႁူဝ်သေ တင်းမႃး တပ်ႉပူတ်းပွႆႇၵူၼ်းမိူင်း တႆး Shan People’s Liberation Army S.P.L.A။ဝၢႆးလင်ႁဵတ်းဢူၺ်းလီၵၼ်တင်းပၵပသေ1976ယွမ်းႁပ်ႉ ဢဝ်လွင်ႈပၵပဢွၼ်ႁူဝ်လုမ်းꧦသေယဝ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ၵွႃႇတပ်ႉသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်း တပ်ႉၸုမ်း768ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃးၼႃႈတီႈပွတ်ႈၼၼ်ႉ ပၵပၶဝ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် 815 ဝၢႆးၵူဝ်းၵၢင်ႉလႄႈဝႃႉၶဝ်ၽိုၼ်ႉ ပႅတ်ႈပၵပ ၼႃႈလိၼ်815ၵေႃႈသိုပ်ႇၽိုၼ်ႉပႅတ်ႈၸုမ်းပၵပၼႂ်းၼႃႈတီးၶဝ်သေ ၶိုၼ်းမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈပဵၼ် မႃး တပ်ႉဢူၺ်းလီတီမူဝ်ႇၵရႅတ်ႉတိတ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၸၢႆးလိုၼ်းယဝ်ႉ။

တပ်ႉဝႃႉဢၼ်လုၵ်ႉၽုိၼ်ႉပႅတ်ႈပၵပပီ1989ၼၼ်ႉၸဝ်ႈၺီႇဢွၼ်ႁူဝ်သေ တင်ႈပဵၼ်မႃး ပႃတီႇ မိူင်းဝႃႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ/တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝႃႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈUnited Wa State Party/United Wa State Army UWSP/ UWSA သေဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းယႂ်ႇမႃးထိုင်30000ပၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ယၢမ်ႈလဵဝ်ပဵၼ် ပဝ်းယူဝ်ၶျၢင်းလႄႈ တီးဢဵၼ်းဢၢၼ်ႈလူင် တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉၼႆႉတႄႉ တႃႇတေတႄႇတင်ႈၶိုꧣ်ႈမႃးၸေႈမိူင်း ဝႃႉ (Wa State)ၶေႃေၶႃၼႆယဝ်ႉ။ တပ်ႉၵူဝ်းၵၢင်ႉဢၼ်ၽိုၼ်ႉပႅတ်ႈပၵပဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ပဵၼ်ၽူင်ႇၵျႃႇသျိၼ်းသေ တင်ႈပဵၼ်မႃး ပႃႇတီႊဢူၺ်းလီ တီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိတ်ႉ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ မျၢၼ်ႇမႃႇ (Myanmar National Democtatic Alliance Party/Army MNDAP/MNDAA။ ဝၢႆးမႃးတႅၵ်ႇပဵၼ် လၢႆၵိူင်းသေ ၶိုꧣ်ႈလႆႈတိုၵ်းၵၼ်လၢႆꧦပွၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ႁိမ်တီႈယူႇၵၼ်၊ ႁိမ်ၼႃႈတီႈၵၼ် ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၵေႃး လႆႈၶမ်ႇတၢင်းတပ်ႉသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ်ၼႃႈတီးၶဝ်ၵွႃႇတင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၽုင်ၵျႃႇ သျိၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈပၢႆႈဢွၵ်ႇၵူဝ်းၵၢင်ႉသေယဝ်ႉ လႆႈမႃးပိုင်ႈဢိင်ၼႂ်းၼႃႈတီးၸုမ်းမိူင်းလႃး သေၶိုၼ်းႁွမ် ႁႅင်းယူႇယဝ်ႉ။

တပ်ႉၵွင်ဢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်လဵၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်သေ တင်ႈပဵၼ်မႃးတပ်ႉၵွင်မၢႆ5 မၢႆ6 ၼႂ်းတပ်ႉၸုမ်းၼိုင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ၼၼ်ႉၸဝ်ႈၶွၼ်တွင်းဢွၼ်ႁူဝ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးသေယဝ်ႉ မႃး ႁဵတ်းဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း တပ်ႉၶၢင်KIAဝၢႆးလင် တင်ႈပဵၼ်မႃးတပ်ႉၸုမ်းပူတ်ႈပွႆႇမိူင်းပလွင်ႈ(Palaung State Liberation Orgnlization/Army PSLO/PSL ဝၼ်းထိ12 လိူꧣ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ပီ1976။ ပၼ်ႈၵႅၼ်ႇ ၼႅၼ်ႈၼႃႈဝႆႉတင်းတပ်ႉၶၢင်၊ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼဝတ/ၼဢၽ ၼႆႉမိူဝ်ႈပီ1991 ဢၢႆႈမုင်ႉဢွၼ်ႁူဝ်သေ ႁဵတ်းလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ။ 2005ယွမ်းဝၢင်းၶိူင်ႈတင်းသဵင်ႈသေ လုႁၢႆၵွႃႇ။ၸုမ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ပလွင်ႈၶဝ်ၶိုၼ်ႈတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးꩪႅင်ႈ တပ်ႉပူတ်ႈပွႆႇမိူင်းပလွင်ႈ Palaung State Liberation Fornt PSLF မိူဝ်ပီ1992သေယဝ်ႉ ၶိုꧣ်းတင်ႈပဵၼ်မႃးထႅင်ႈ တပ်ႉပူတ်ႈပွႆႇၸိူဝ်ႈၸၢတ်ႈတဢၢငးTaang National Liberation Army TNLAႁူဝ်ပဝ်ႈမူႇၸုမ်းပဵၼ် တႃႇဢၢႆႈၽူင်းယူႇယဝ်ႉ။

ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်ႈလႃးႁူႇ ပူႇၵျွင်းလူင်ဢွၼ်ႁူဝ်သေ 1973 လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇၼႆႉ တင်ႈပဵၼ်မႃး ပႃႇတီႇၽွမ်ႉႁူမႈ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႃးႁူႇ Lahu National United Party/Lahu State Army LNUP/LSA။ ပူႇၵွျင်းꩮူင် တၢႆမိူဝ်ႈ1980 လုၵ်ႈၸၢႆးပူႇၵျွင်းလူင် ၶိုꧣ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် တင်ႈတပ်ႉဝႆႉတီႈ ပွတ်းလွႆလၢင်း LNUP/LSAၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းတပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ NDF။ ပီ1982 လိူꧣ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ ၸုမ်းတပ်ႉသို်ၵ်း တႆးႁူမ်ႈပွင်း ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇဢွၼ်ႁူဝ် ၶုိၼ်ႈသိမ်းလွႆလၢင်း။ထိုင်မႃးပီ1984 ၸုမ်း LNUPဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ်လူင် ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ1985 ၸုမ်းလႃးႁႈႇထႅင်ႈၸုမ်ႈၼိုင်ႈ ၶိုꧣ်းတင်ႈမႃးထႅင်ႈ မုၵ်ႉၸုမ်းၸိူ်ဝ်ႉ ၸၢတ်ႈလႃးႁူႉ Lahu National Organization /Army LNO/LNA ယူႇယဝ်ႉ။

ၽိုၼ်ဢိင်- ၶၢဝ်းတၢင်းၶွပ်ႈတဵမ် 20 ပီ လီဢိၵ်ႇၸႃႉတိုၼ်းဢမ်ႇၽႃႈဝၢင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ပီ2016။