ပိူင်လိူင်း:ဝၢႆႇတူၺ်းၶိုၼ်း ပိုၼ်းပၢင်လူင် (1947)

ၶိုၼ်းဝၢႆႇ တူၺ်းပွႆးပၢင်လူင်

တေၶိုၼ်းႁဵတ်းထႅင်ႈ ပၢၵ်ၵုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပၢင်ၵုမ်လူင် ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်သဵင်ဢွၵ်ႇၶၢၼ်ပၢၵ်ႇလိုဝ်းလင်ၵၼ်ယူႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။ ပေႃးၼၼ်ႉႁဝ်းဢမ်ႇလီလဵပ်ႈႁဵၼ်း တူၺ်းၶိုၼ်းပၢင် ၵုမ်ပၢင်လူင်ယဝ်ႉႁႃႉ။ တေလီလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းၶိုၼ်းယူႇ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင်ၼႆႉ ယၢမ်ႈတႅပ်းတတ်းပၼ် ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယူႇ။ ထိုင်မႃးပီ 1945 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ၊ ဝၼ်းထိ 15၊ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ဝၢင်းၶိူင်ႈသေ သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ (2) ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵွႃႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ႈၸိုရ်ႈ ဢင်ၵလဵတ်ႈၵေႃႈ ယိပ်းဢဝ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႈၽွင်းငမ်းသွင်ၽိုၼ်သေ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမိူင်းမႃး။

1. ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸေႈၶၢဝ် (white paper)တႃႇဢုပ်ႇပိူင်ႈၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ 2. ပၵ်းပိူင်မၢႆမီး 1946 ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတွၼ်ႈလိၼ်တႅဝ်းၼႃႈ (The frontier areas regulations 1946) တႃႇဢုပ်ႇပိူင်ႇၽွင်းငမ်း တွၼ်ႈလိၼ်တႅဝ်းၼႃႈ (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး၊ မိူင်းတႆးဢၼ်မီးတၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး၊ မိူင်းရၶႅင်ႇ၊ သၼ်လွၶျၢင်း၊ သၼ်လွႆၶၢင်၊ တွၼ်ႈလိၼ်ယၢင်း။ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ မိူဝ်ႈပီ 1941 လိူၼ်ဢေႃၵၢတ်ႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢင်ၵလဵတ်ႈမိတ်ႉသတိူဝ်ႇ ၶျႃးၶျီး (Mr. Churchill)လႄႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵႃး မိတ်ႉသတိူဝ်ႇရုတ်ႉသဝႅတ်ႉ (Mr. Roosevelt) ၶဝ်သွင်ၸဝ်ႈႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် လွင်ႈတႃႇတေဢွင်ႇပေႉသိုၵ်း တီႈႁိူဝ်းသၢင်ၽေႃး တီးႁိမ်းၵုၼ် ၼိဝ်းၾၢဝ်းလႅၼ်း(New Foundland) ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇဢႅတ်ႉလႅၼ်းတိၵ်ႉ(Atlantic Charter)သေ လႆႈၸႂ်တူၵ်းလူင်း ပိုၼ်ႇၽဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃး လိၵ်ႇပိုၼ်ႇၽဝ်ႇသုၼ်ႇလႆႈ သုၼ်ႇပွင်ဢႅတ်ႉလႅၼ်းတိၵ်ႉ(Atlantic Charter) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုꧣ်ၽဝ်ႇၼၼ်ႉပႃး-

1. ပေႃးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ တေပၼ်လွၼ်ႈလႅဝ်းသဝ်ၶေႃ မိူင်းၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ။ 2. ၸိုင်ႈမိူင်းၽႂ်မၼ်းမီးသုၼ်ႇလႆႈ လိူၵ်ႈတင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုရ်ႈၽႂ်မၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်မီး။ 3. လွင်ႈၵၢၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၽႃႉၼႆႉ မိူင်းလဵၵ်ႉမိူင်းယႂ်ႇ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄ မီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇ ပဵင်းၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈပိုၼ်ၽဝ်ႇၼႆႉသေ ပေႃးသိုၵ်းယဝ်ႉၵေႃႈ မိူင်းၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၵူႈမိူင်းမုင်ႈမွင်း ဝႃႈတေလွတ်ႈ လႅဝ်းၵွၼ်ၶေႃယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ မုင်ႈမွင်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး မီးဝႆႉမိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉလူင် (6) မိူင်း၊ မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉဢွၼ်ႇ (12) မိူင်း၊ မိူင်းၶုၼ်ၵိၼ်ဝဵင်း (14) မိူင်း၊ မိူင်းၶုၼ်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ (3) မိူင်း၊ ႁူမ်ႈၵၼ် (34) မိူင်း။ မိူဝ်ႈပီ 1922ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်သေ တင်ႈပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး (Federated shan state) ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ ၶွင်ႇသီႇႁူဝ်ၼႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး (Council of the federated shan state Chiefs) ၶုၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈၽူႈၼမ်းၼႂ်းၶွင်ႇသီႇ။ ဝၢႆးပၢင်သိုၵ်းယဝ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်း ဢၼ်မႂ်ႇၼႆႉသေ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ မီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈၶိုၼ်းမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸိုင်တႆး ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းငဝ်းလၢႆးပၢၼ်မႂ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႁူၺ်ႈ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈပၼ်တၢင်းဝူၼ်ႉထိုင် ၶုၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၊ ႁႂ်းၶိုꧣ်ႈမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ပဵၼ် မိူရ်းႁေႃၶမ်း ယူႇတီႈမိူရ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇႁေႃၶမ်းၼႆႉ ၸိုင်ႈတႆးၸင်ႇတေႁူဝ်ႇမႃႇပဵင်းပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။

ဝၢႆးလင်မႃးၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသႅၼ်ဝီ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉၵေႃး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ (34)မိူင်းၼႆႉ ႁႂ်ႈမႄးပဵၼ်12မိူရ်း၊ ဢင်မိူင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ႁႂ်းပဵၼ်မိူရ်းယႂ်ႇမႃး ၊ (12)မိူင်းၼႆႉပၼ်ပုတ်ႈ ၵၼ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇႁူဝ်ၼႃးငဝ်ႈၸိုရ်ႈသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၼိူဝ်တင်း12မိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸိူဝ်ႈၼႆႉၶုၼ်ၵိၼ် မိူင်းဢွၼ်ႇၶဝ်သမ်ႉသၢၼ်ၶတ်း ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းၼမ်ႉသၼ်ႇၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇၵေႃႈ ယူႇၽၢႆၶုၼ်ၵိၼ်မိူင်းဢွၼ်ႇ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ႁႂ်ႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်တီႈမိူင်းၵိုင်။ 1946 လိူၼ်ၵျၢၼ်ၼဝႃရီ ဝၼ်းထိ31ပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်မိူရ်းၵိုင် ဢွၼ်ၵၼ်လႆႈၸႂ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ မိူင်းလဵၵ်ႉမိူင်းယႂ်ႇဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၽေ မၵ်းမၼ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈ၊ ႁႂ်းၶိုၼ်းမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈၶွင်ႇသီႇၸဝ်ႈၾႃႉ ၊ ဢၢပ်ႈမႅင်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် ႁႂ်ႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် တီးပၢင်လူင်သေ ႁႂ်ႈမူၼ်ႉမႄးပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈလႄႈ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၶွင်ႇသီႇၸဝ်ႈၾႃႉၶိုꧣ်းၼႆယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသိုၵ်းယဝ်ႉ ပေႃးတေမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်ႈတူၺ်းၽၢႆႇၵူၼ်းမိူင်းၼႆၵေႃႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႆႆႇပဵၼ်သို်ၵ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်း ၼုမ်ႇၶဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈလႆႈၵွႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီးၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ၊ လႆႈၵွႃႇၵပ်းသုိပ်ႇႁူႉၸၵ်းၵၼ်မႃး တင်းၽူႈဢွၼ် ႁူဝ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းမၢၼ်ႈၶဝ် မိူꧣ်ၼင်ႇ ဢွင်ႇသၢၼ်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင် ၵျပၢၼ်ႇ ၶဝ်သူၼ်ႈတုမ်သေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇဢႃႇသျႃႉ(Asia Youth League)တင်းမိူင်း၊ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ မႃးၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၊မီးၵွႃႇၵူႈတီးၵူႈဝဵင်း မုၵ်ႉၸုမ်းၼႆႉမီးလွင်ႈၵပ်းသီုပ်ႇၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မၢၼ်ႈၶဝ် မိူဝ်ႈပဵၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ ပႃးၸွမ်းတပ်ႉၵျပၢၼ်ႇသေတပ်ႉမၢၼ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈၽႅဝ်မႃးၼႂ်းမိူရ်းတႆး။ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆးႁဝ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၶဝ်ႈၼႂ်းတပ်ႉမၢၼ်ႈတင်းၼမ်။ ပေႃးသုိၵ်းယဝ်ႉၸွမ်းၼင်ႇလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵၼ် တီႈမိူဝ်ႈပီ1945 လိူꧣ် သႅပ်ႉထႅမ်ႇပိူဝ်ႇ ၊ ဢၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ လွတ်ႉမွင်ႉပႅၵ်ႉတၢၼ်ႇ(Lord Mount Batten)လႄႈဢွင်ႇသၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေတေလႆႈၶိုꧣ်းမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။ ႁပ်ႉ ဢဝ်ၵူၼ်းသုိၵ်း(5000)၊ၽူႈမီးၸၼ်ႉ200လႄႈသုိၵ်းၵမ်ႉထႅမ်3000တင်းၽူႈမီးၸၼ်ႉၵမ်ႉထႅမ်200ၵူၺ်းလႄႈ ဢၼ်လိူဝ်ယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႆႈဢွၵ်ႇသိုၵ်းတင်းမူတ်း။ ၸွမ်သို်ၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်းသမ်ႉ ၶိုၼ်းၵဵပ်းဢဝ်ၵူၼ်းဢွၵ်ႇသုိၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ မႃးၶွတ်ႈၽွတ်ႈတင်ႈပဵꧣ် “မုၵ်ႉၸုမ်းပျီႇတုယႄးပေႃႇ(People Volunteer Organization)”မိူဝ်ႈပီ1945 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇဝၼ်းထိ1ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

မုၵ်ႉၸုမ်းပျီႇတုယေးပေႃႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈမီးၵႂႃႇ ဝဵင်းတင်းၼမ်။ မုၵ်ႉၸုမ်း ၼႆႉတိုၼ်းတုင်းထွမ်ႇ လွင်ႈဢုပ်ႇပိူင်ႇၸတ်းၵၢၼ်တီႈငဝ်ႈငုၼ်းတႃႈၵုင်ႈၵမ်းသိုဝ်ႈ။ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢဵၼ် ႁႅင်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မၢၼ်ႈၶဝ်ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ မုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇဢႃႇသျႃႉလႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်း ပျီႇတုယေး ပေႃႇၶဝ်ၼႆႉ ၸိုမ်းၶဝ်ႈသူၼ်းတုမ်ထိုင်ၼႂ်းၵူၼ်းမိူင်းၵူႈထၢၼ်ႈထၢၼ်ႈသေ ဢွၼ်ႁူဝ် ၶွတ်ႇ ၽွတ်ႈမီးမႃး မုၵ်ႉ ၸုမ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် မုၵ်ႉၸုမ်းပေႃႈမႄႈႁႆႈၼႃး၊ မုၵ်ႉၸုမ်းၸဝ်ႈ တၢင်းၶၢႆၵၢတ်ႇ၊ မုၵ်ႉၸုမ်း ၶိူင်ႈတေႃႉသူင်ႇ တင်းၼမ်သေ တူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်မိူင်းယူႇယဝ်ႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈတႅပ်းတတ်းပၢင်ၵုမ်မိူင်းၵိုင်သေ 1946 လိူၼ်မၢတ်ႉ၊ဝၼ်းထိ 28 ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ႁဵတ်းၸဝ်ႈပွႆးသေ ၶပ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ၽိတ်ႈပၢင်း (1) ၶုၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ (Governor) (2) ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း (တူဝ်ဢွင်ႇသၢၼ်း (3) ဢူးၸေႃးလႄႈဢူးပယဵၼ်ႇ(ပႃႇတီႇမဵဝ်းၶျဵတ်ႉ)၊ (4) ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶၢင် လႄႈ ၶျၢင်းၶဝ်၊(5) ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်း ၼုမ်ႇၶဝ်။ တီႈပွႆႈလူင်ၼၼ်ႉ မီးႁွင်ႈၼႄ ၵူႈမဵဝ်း၊ မီးပႃးလွင်ႈႁေႃးလၢတ်ႈသပ်းလႅင်းပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ။ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ် မူိၼ်ႇၼင်ႇ ၵူဝ်ႇတိၼ်ႇဢေး၊ၵူဝ်ႇထုၼ်းမိၼ်ႉ(လၢင်းၶူိဝ်း)၊ၵူဝ်ႇ ထုၼ်းမိၼ်ႉ(တူၼ်ႈတီး)၊ၵူဝ်ႇၸၢမ်ႇၽေႇ၊ ၵူဝ်ႇပၺၢၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ၸွမ်းၸဝ်ႈၽႃႉၶဝ်သေ လႆႈၶဝ်ႈပႃး ႁေႃးလၢတ်ႈ သပ်းလႅင်းၼႄ ၵူၼ်းမူိင်းယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇပၢင်ၵုမ်လူင်ပွၵ်ႈၼုိင်ႈၼႆႉသေ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ် လႄႈ တင်ႈၸဝ်ႈၽႃႉၶဝ် လႆႈတိတ်းတေႃႇၵၼ် ၵပ်းသုိပ်ႇၺႃႈၵၼ်ယဝ်ႉ။လူိဝ်သေၼႆႉဢမ်ႇၵႃး ပုၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်ပၢႆးမူိင်း ၸုိင်ႈတႆး မူိဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ တေႁႂ်ႈၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူၼ်းမူိင်းၶဝ်ႈပႃးၸွမ်း ၼႂ်းၶွင်ႇသီႇ ၸဝ်ႈၽႃႉၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။လႆႈ ၸႂ်တႅပွးတတ်းထႅင်ႈဝႃႈ ပီ1947 လူိၼ်ၽေႇၽႃႇဝႃႇရီႇ ၼႆႉ တေသုိပ်ႇႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ပွၵ်ႈထိ(2)။

တီႈပၢင်ၵုမ်လူင်ပွၵ်ႈၼုိင်ႈၼႆႉ ၶုၼ်ဢင်းၵလဵတ်ႈသမ်ႉ ႁေႃးလၢတ်ႈသပ်းလႅင်း ၽႅၼ်ၵၢၼ် ဢုပ်ႇပူိင်ႇ ၽွင်းငမ်းၶဝ် ၊ ဢူးၼူႉသမ်ႉ ၸိၼေးသေႉသွမ်း ၶုၼ်ဢင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် သႄႇသူၼ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းသၼ်လွႆၶဝ် လႄႈ မၢၼ်ႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်ၼႆသေ လၢတ်ႈတႃႇႁႂ်ႈၽွမ်ႉၵၼ် ၊ဢူးၸေႃးသမ်ႉ ႁေႃးလၢတ်ႈ သပ်းလႅင်းလွင်ႈပူိင် ဢုပ်ႉပူိင်ႇၽွင်းငမ်း တူဝ်ႇမီႇၼီႇယၼ်ႇ(Dominion) ဢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ် တေလႆႈၼၼ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်းၶဝ်ၵေႃႈ တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ် တႃႇတေႁူမ်ႈမုိဝ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်မူိင်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၵၼ်မူိဝ်းၼႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ယူႇတီႈပၢင်ၵုမ်လူင်ၼႆႉသေ ပူၵ်းတင်ႈၶွတ်ႈၽွတ်ႈမႃး “မုၵ်ႉၸုမ်းၽိင်ႈငႄႈ မူိင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ (United Burma Cultural Association) ဢၼ်ၸဝ်ႈၾယွင်ႁူၺ်ႈ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈ ဢူးၸေႃးပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၼႂ်း။ ပီ 1946 လိူၼ် သႅတ်ႇထိမ်ႇၵိူဝ်ႇ 20 ၵူၼ်းၼုမ်ႇမုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဢႃႇသျႃႉၶဝ်လႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်းပျီႇတူယေးပေႃႇၶဝ် ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ၵေႃႇတင်ႈမႃးမုၵ်ႉၸုမ်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၸိုင်ႈတႆး ႁူဝ်ပဝ်ႈပဵၼ် တွၵ်ႉတႃႇ ၶုၼ်တႃႇဢေး၊ ၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ပဵၼ်ၵူဝ်ႇထုၼ်းမိၼ်ႉ တူၼ်ႈတီး။ ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉတင်းၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်းၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်ပူဝ်ႇပယီႇ လႄႈ ၵူဝ်ႇၸၼ်ႇတိၼ်ႉၶဝ် ဢွၵ်ႇၼႂ်း (ယပလ) သေ ၵွႃႇတင်ႈပႃႇတီႇမိူင်းတႆးမႂ်ႇ (ရှမ်းပြည်သစ်ပါတီ)။

မုၵ်ႉၸုမ်း (ယပလ) ၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်းမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈ၊ လၢႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ (ရှမ်းပြည်ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး) ၼႆသေ လုင်းၶုၼ်ၸေႃး (ပၢင်းတရ) ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ႈပဝ်ႈ၊ ၵူဝ်ႇပႃႇၸမ်ႇ ပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ ၵူဝ်ႇထုၼ်းမိၼ်ႉ (တူၼ်ႈတီး) ပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ၊ၵူဝ်ႇတိၼ်ႇဢေး (ယွင်ႁူၺ်ႈ) ပဵၼ်ၽၢႆႇပၢႆးပၺ်ၺႃႇယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႂ်း (ယပလ) ၶဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃး ဝႃႇတမၢၵ်ႉ လီၼိၼ်ႇ (Lenin) လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း တီႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉမၢၼ်ႈ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းမုၵ်ႉၸုမ်း (ယပလ) ၼႆႉၵပိူင်လူင်မၼ်း- 1. တႃႇတေႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်း မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ။ 2. တႃႇတေသၢၼ်ၶတ်းပႅတ်ႈ လွၵ်းပိူင်းပတေႇသရဵတ်ႈ( ပဒေသရာဇ်) ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵမ်ႈၼမ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႇတႃႉမၢၵ်ႉလႄႈ သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉ တီႈမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းပွႆးလိူၵ်ႈတင်ႈမႂ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၽွင်းယၢမ်းသိုၵ်း ၸွမ်ၽွင်းၸိုင်ႈ မိတ်ႉသတိူဝ်ႇၶျႃးၶျီး(Mr. Churchill) ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ သုမ်းပွႆးလိူၵ်ႈတင်ႈသေ ၽၢႆႇပႃႇတီႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် (Labor Party) ဢွင်ႇပႄႉၵွႃႇ။ မိတ်သတိူဝ်ႇဢႅတ်ႉလီ (Mr. Attlee) ဢွၼ်ႁူဝ်သေ လူင်ပွင်ႈၸိုင်ႈမႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃး၊ ၸွမ်းၼင်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽဝ်ႇ ဢႅတ်ႉလႅတ်ႉတိၵ်ႉ (Atlantic) လႄႈသင် ယွၼ်ႉတၢမ်ႇသိုၵ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းလုလႅဝ်ၼမ်ၼႃႈလႄႈ တႃႇမႄးၶိုꧣ်းၵေႃႈသၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈသင်၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈသိုပ်ႇၵုမ်းၵမ် ႁၢပ်ႇၼၵ်းဝႆႉမိူင်းၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇဢၼ်မီးၽၢႆႇတႂ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၶႂ်ႈပွႆႈၽႃႈပၼ် ၵွၼ်းၶေႃတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယိူဝ်း(india) ၼႆႉ တူၵ်းလူင်းဝႆႉ တေပၼ်ၵွၼ်းၶေႃၼႂ်းပီ 1947ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ မုၵ်ႉၸုမ်း ၽသပလ ၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႄၵၢင်ၸႂ် တုၵ်းယွၼ်းၵွၼ်းၶေႃယူႇယဝ်ႉလႄႈငဝ်းလၢႆးမၼ်း တုၵ်းယွၼ်းဝႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ တေလႆႈပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဝႆႉသွင်ၵိူင်း တွၼ်ႈလိၼ်တႅဝ်းၼႃႈၼႆႉ တေသိုပ်ႇယိပ်းဝႆႉ ဝၢႆးၼႆႉၸင်ႇပၼ် ၵွၼ်းၶေႃၼႆပဵၼ်ၵိူင်းၼိုင်ႈ၊ ဢၼ်ပဵꧣ်ၶုၼ်ဢိုပ်ႇပိူင်ႇၵဝ်ႇၵဝ်ႇ ၶဝ်။ ၶုၼ်ဢုပ်ႇပိူင်ႇမႂ်ႇၶဝ်သမ်ႉ ၶႂ်ႈပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈမူတ်းမူတ်းယဝ်ႉ။ ပီ 1946 ၸမ်သဵင်ႈၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၶိုၼ်းႁွင်ႉဢဝ်ၶုၼ်ဢုပ်ႇပိူင်ႇၽွင်းငမ်း (Governor) သိူဝ်ႇ-တေႃႇမၢၼ်ႇသမိတ်ႉ(Sir Dorman Smith) မိူဝ်းၶိုၼ်ႈမိူင်းဢိင်းၵိတ်ႉသေ ပွႆႇၵေႃႉမႂ်ႇမႃး။ ပီ 1947 လိူၼ်ၵျၢၼ်ႇၼဝရီႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၸင်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ႁွင်ႇဢွင်ႇသၢၼ်းလႄႈ ၽသပလတႃႇတေ ဢုပ်ႇၵၼ်လွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ။ မိူဝ်ႈဢမ်ႇပႆႇၵွႃႇၼၼ်ႉ ဢွင်ႇသၢၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းလူင်ၽသပလၶဝ်ၶိုၼ်ႈမႃးမိူင်းတႆး၊ မႃးတိုၵ်းသူၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းတႆးႁူမ်ႈႁွမ်း မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃၸွမ်းၵၼ်၊ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉလူင်းလၢႆးမိုဝ်းပၼ်၊ မႃးထူပ်းၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႁူၺ်ႈသေ သူၼ်းတုမ်။ ၵူၺ်းၵႃႈၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ဢမ်ႇတူၵ်းလူင်းပၼ်သင်၊ ဢွင်ႇသၢၼ်းလၢတ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႁူၺ်ႈဝႃႈ-

မိူင်းမၢၼ်ႈၸမ်တေလႆႈ ၵွၼ်းၶေႃယဝ်ႉ။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းတႆးဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃၸွမ်းမၢၼ်ႈ။ ပေႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႆးတေႁႂ်ႈပဵၼ်ၸွမ်းၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵူၺ်း။ ပေႃးၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတင်းမိူင်း ၸင်ႇဢဝ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်တႆးပႃးၸွမ်းၼၼ်ႉသေ တႅပ်းတတ်းႁဵတ်းၵွႃႇ လိူၼ်ၵျၢၼ်ႇၼႃႇဝရီႇ ဝၼ်းထိ (2) တေလႆႈ ဢုပ်ႇၵၼ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈတေလႆႈလၢတ်ႈပႃးလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆး၊ ႁဝ်းၶႃႈၶႂ်ႈလႆႈၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်။ ၶႂ်ႈဢဝ်ၵွႃႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵမ်းလဵဝ် ၊ ဢၼ်ၶႃႈပၼ်တၢင်းဝူၼ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁပ်ႉသေ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇယူႇတႂ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်သူဝႃႈ။ ႁဝ်းၶႃႈတႄႉလႆႈတေႃႇၼႃႈ ၶဵင်ႉတႃႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ႁၢဝ်ႉႁၢဝ်ႉႁႅင်းႁႅင်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢွင်ႇသၢၼ်းလႄႈ ၽသပလၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈလႆႈၸႂ် တီႈၸဝ်ႈၾႃႉၼႆသေတႃႉၵေႃႈတင်းမုၵ်ႉၸုမ်း (ယပလ) တႄႉလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၵၼ်ဝႃႈ (ယပလ) တေၵမ်ႉထႅမ် ၸုမ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ၶဝ်ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းဢွင်ႇသၢၼ်းလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၶဝ် ဢုပ်ႇၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၵေႃႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ်ႈတီႈသီႇပေႃႉသေ သူင်ႇၶဝ်ႇၵႂႃႇတီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ဝႃႈ ၸုမ်းဢွင်ႇသၢၼ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈတၢင်တူဝ်မိူင်းတႆး၊ ပေႃးၶႂ်ႈဢုပ်ႇလွင်ႈမိူင်းတႆးၼႆ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇမႃးၸုမ်းၸဝ်ႈၾႃႉႁဝ်း၊ ႁဝ်းတေမႃးမိူင်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈသေ ဢုပ်ႇတင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ဢၵျၢမ်ႇၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၼၼ်ႉ (ယပလ) ၶဝ် ၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇႁူႉဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ၸုမ်းယပလၶဝ်ၼႆႉ ႁွင်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵူၼ်းမိူင်း တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီးသေယဝ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈလႆႈၸႂ်တႅပ်းတတ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးသေ သူင်ႇၶၢင်ႇၵွႃႇတီႈၸုမ်းဢွင်ႇသၢၼ်းၶဝ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉꩪႅမ်ၸုမ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး၊ ႁႂ်ႈဢဝ်လွင်ႈမိူင်းတႆးဢုပ်ႇပႃး၊ တႃႇတေႁႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆး ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ ၸွမ်းၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆသေ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆဢွင်ႇသၢၼ်း- ဢႅတ်ႉတꩮီႇ (Aung San- Attle Agreement) တွၼ်ႈပႅတ်ႇၼၼ်ႉပႃးဝႃႈ- ဢဝ်ၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်း ၼႂ်းတွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်တႅဝ်းၼႃႈၶဝ်သေယဝ်ႉ၊ ထုၵ်ႇလႆႈဢဝ်တွၼ်ႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းတင်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႆးဝႆးယူႇၼႆၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိင်းဢလဵတ်ႈတင်းမိူင်းမၢၼ်ႈၽွမ်ႉၵၼ်ယူႇ။

ၼႂ်းၽွင်းယၢမ်းပႆႇဢဝ်ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်တင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ တေမီးၽွၼ်းလီတင်းသွင်ၾၢႆႇၼၼ်ႉ ဢၼ်လူဝ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်ႁဵတ်း၊ တႃႇတေႁဵတ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ၵၼ်ၸွမ်းၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ-

(ၵ) ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းတွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ် တင်းၸိူဝ်းယူႇမိူင်းမၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၶဝ်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇဢွၵ််ႇၵၼ်။ (ၶ) တီႈႈပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင်ၵေႃႈလီ၊ တီႈပၢင်ၵုမ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၵေႃႈလီ၊ ပုၼ်ႈတႃႇၶၢဝ်းယၢမ်းၶိုင်ႈဝူင်ႈၵၢင််ၼႆႉ တေႁွင်ႉၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၶဝ် တင်းၽူႈတင်တူဝ်ၶဝ်သေ တေၼႄပၼ်လွၵ်းပိူင် ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် ဢၼ်ၶဝ်ၸၢင်ႈႁပ်ႉလႆႈ သေပိူင်ပိူင်ၼႂ်း (3) လၵ်းပိူင်ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ။ 1. ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်သေ တႃႇတေပၼ်ၶေႃႈႁၼ်ꩪိုင် တီႈၶုၼ်ၽွင်းငမ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈ(Governor)ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈတွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်သေ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸုမ်းဢွၼ်ႇၸုမ်းၼိုင်ႈႁႂ်ႈမႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်တင်း ၶွင်ႇသီႇပွင်ၵၢၼ်ၶုၼ်ၽွင်းငမ်း။ 2. ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလႅၼ်လိၼ်သေ တႃႇတေၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ၽူႈတၢင်တူဝ် တွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် (Conuncilor) တီႈၶုၼ်ၽွင်းငမ်း ဢိင်ၵလဵတ်ႈ (Governor)။

3. ဢဝ်တၢင်ႇလၢႆးသေ ၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ။ (င) သင်ဝႃႈပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင် ဢမ်ႇၼၼ် ပၢင်ၵုမ်ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈၸိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုသ်တေလႆႈပဵၼ်ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်တၢင်းလူဝ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းတွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၶဝ် တုၵ်းယွၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁႃလၢႆးဢၼ်လီသုတ်းသေ ႁဵတ်းၵွႃႇၸွမ်းၵၼ်။ (ၸ) ပေႃးတေတိုတ်ႉၸၼ်ထႅင်ႈ မၢႆမီႈငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယူႇ တွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၶဝ် တေၸၢင်ႈၶဝ်ႈပႃးၸွမ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၶွမ်ႇမတီႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ႁႃလၢႆးဢၼ်လီသုတ်း။ ၼႂ်းၶွမ်ႇမတီႇၼၼ်ႉ ၽူႈတၢင်တူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်တွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ် တေလႆႈပႃးၽဵင်ႇၵၼ်၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွမ်ႇမတီႇၼႆႉ တေလႆႈလိူၵ်ႈဢဝ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ယူႇဝူင်ႈၵၢင်လႄႈတင်းသွင်ၽၢႆႇလႆႈၸႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း။ မိူဝ်ႇတႄႇပႆႇႁဵတ်း ပၢင်ပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇမတီႇတေလႆႈတၢင်ႇၽိုၼ်လၢႆးငၢၼ်း။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၼႆႉသေ မိတ်ႉသတိူဝ်ႇၶျႃးၶျီး ထတ်းသၢင်လၢတ်ႈဝႃႈ ꧦၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၽိုၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈတွင်ႈထၢမ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးလႄႈၵူၼ်းမိူင်းသၼ်လွႆၶဝ်ယလီလီသေ လႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်မႃး၊ မိူင်းတႆးတင်းမိူင်းယၢင်းလႅင်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၶီႈၶႃႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ပဵၼ်မိူင်းယူႇတႂ်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈပၼ်ၵူၺ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉဢိင်းၵလဵတ်ႉႁူႉလီယူႇ။ လႆႈၶုၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈဢမ်ႇမီးၵတိသေ ငိူင်ႉဝႄႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆဢွင်ႇသၢၼ်းဢႅတ်ႉတလီႇၼႆႉလႄႈ ပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင်ဢၼ်တေႁဵတ်းထႅင်ႈ ပွၵ်ႈထိ (2)ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၵွႃႇပၢင်ၵုမ်တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆး (ပႃးၸဵမ်တွၼ်ႈလႅꧣ်လိၼ်တႅဝ်းၼႃႈတင်းသဵင်ႈ) တေလႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃးပီ 1947 လိူꧣ်ၽေႇၽႃဝရီႇ ဝၼ်းထိ 3-12 ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးပၢင်လူင်ပွၵ်ႈထိ (2) တီႈပၢင်ပွႆးၼၼ်ႉ မီးႁၢင်ႈၼႄၵူႈမဵဝ်း၊ မီးလွင်ႈႁေႃးလၢတ်ႈ သပ်းလႅင်းပၼ် ပိုꧣ်းႁူႉၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ၊ ဢွၼ်တင်းသုတ်း ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်သေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈတႆး (Shan state council) ဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ႈပႃးၶိုင်ႈၼိုင်ႈ၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းပႃးၶိုင်ႈၼိုင်ႈ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် တေႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ပွင်သၢင်ႈၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇတႆးၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ၶေႃႈလႆႈၸႂ်မီး (8) ၶေႃႈ 1. တေလႆႈမီးသုၼ်ႇလႆႈႁူဝ်မႃႇပဵင်းၵၼ်တင်းမၢၼ်ႈ၊ မီးတိုဝ်ႉတၢင်းမိူꧣ်ၵၼ်၊ ပုၼ်ႈလႆႈမိူၼ်ၵၼ် ထၢင်ႇႁၢင်ႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ တီႇမူဝ်ႇၵရေႇသီႇ ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ။ 2. ၽူႈတၢင်တူဝ် တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၶွင်ႇသီႇပွင်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ တေဢဝ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းလွင်ႈ ၵၢၼ် ၼႂ်းမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇတင်းသဵင်ႈ၊ လိူသ်သေၼႆႉၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ၊ ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၾၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇ လူတ်ႉၾႆး ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၼႃႈၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ႁူမ်ၵၼ်ဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵႂႃႇ။ 3. ဢၼ်ၶၢင်တုၵ်းယွၼ်းၶႂ်ႈလႆႈၸႄႈမိူင်းႁင်းၶေႃၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇမတီႇၵမ်ႉထႅမ်။ 4. ဢၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈ တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်း တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း။ 5. ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃယဝ်ႉ မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ မီးသုၼ်ႇၽၢတ်ႇဢွင်ႇလႆႈ။ 6. ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈငိုၼ်ႈၶွၼ််ႇၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇတႆးမီးသုၼ်ႇလႆႈ ၶၢင်လႄႈၶျၢင်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈမီးသုၼ်ႇလႆႈၸွမ်း ဢဝ်ႁူဝ်ၵူၼ်းၼမ်ဢေႇဝႃႈ။ 7. တီႈတွၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၶျၢင်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈၽၢၼ်ႇတႃႇငိုꧣ်းတွင်း ဢမ်ႇၵုမ်ႇလူမ်ႈၸိုင် ႁႂ်ႈလႆႈဢဝ်ငိုꧣ်းၶွၼ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈထႅမ်သႂ်ႇပၼ်ထႅင်ႈ။ 8. လူဝ်ႇလႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ ꧦၶွင်ႇသီႇပွင်ၵၢၼ် မုၵ်ႉၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသၼ်လွႆ (Supreme Council of United Hill People- SCUHP) ဢၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်းၶဝ်ႈပႃး။ ပေႃးဝႃႈၵူၼ်းမိူင်းသၼ်လွႆလႄႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၵဵဝ်ႇပေႃႇလႃႇသီႇ မီးပၼ်ႁႃမႃးၸိုင် ၶွင်ႇသီႇပွင်ၵၢၼ်ၼႆႉ တၢင်တူဝ် တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်းသေ တႅပ်းတတ်းလႆႈ။ ပေႃးတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ပူၵ်းတင်ႈၶွင်ႇသီႇပွင်ၵၢၼ် ဢၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်တႆး (6) ၵေႃႉ၊ ၶၢင် (6) ၵေႃႉ ၶျၢင်း(6) ၵေႃႉသေ လိူၵ်ႈတင်ႈၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ သမႃးတူးဝႃးၼွင်ႇ (ၶၢင်) ပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ ငဝ်ႈငုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။ တႃႇတေဢုပ်ႇၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လိူၵ်ႈၵဵပ်းပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉတီႈ- 1. ဢူးၵျႃႇပု (သီႇပေႃႉ) 2. ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း (ၸဝ်ႈၾႃႉမူိူင်းပွၼ်) 3. သမႃးတူးဝႃးသိၼ်ႇဝႃးၼွင်ႇ (ၶၢင်) 4. တူးဝႃးၸၢဝ်ႇလုၼ်း (ၶၢင်) 5. ဢူးလႂႃႇမုင်း (ၶျၢင်း) 6. ဢူးထွင်ႇလႂႃႇၶပ်ႉ (ၶျၢင်း) ၶဝ်ႁူၵ်းၵေႃႉၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်ၶွမ်ႇမတီႈ တၢင်တူဝ်တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်းတႃႇတေ ဢုပ်ႇၵၼ်တင်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မၢၼ်ႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၼ်းထိ (11) ၼႆႉၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၶဝ် သိုပ်ႇႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်သေ တႅပ်းတတ်းမၵ်းမၼ်ႈ၊ ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈတုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၼ်းထိ (9)ၼႆႉၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မၢၼ်ႈဢွင်ႇသၢၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်သေၽႅဝ်မႃး၊ၽူႈတၢင်တူဝ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ မိတ်ႉသတိူဝ်ႇပွတ်ႇထွမ်ႇလေႇ (Mr. Bottomley)ၽူႈတၢင်တူဝ်ပႃႇတီႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် (Lieutenant Colonel David Rees-Willinams) ၶဝ်ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး။ တင်းၶွမ်ႇမတီႇ တၢင်တူဝ်တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း လႄႈ ၸုမ်းဢွင်ႇသၢၼ်းၶဝ် ၸင်ႇမႃးဢုပ်ႇၵၼ်။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ဢၼ်ၶၢင်ၶႂ်ႈလႆႈၸေႈမိူင်း၊ ဢၼ်ၶျၢင်းၶႂ်ႈလႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၽၢၼ်ႇတႃႇငိုꧣ်းတွင်းၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ် ငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်သေယဝ်ႉ သုၼ်ႇလႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉတိုၼ်းဢမ်ႇယွမ်းသႂ်ႇပႃးၼႂ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆးၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မၢၼ်ႈၶဝ်သေ တွပ်ႇထဵင်ၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းယူႇယဝ်ႉ။ ပၢင်ၵုမ်ၵေႃႈၸမ်လုလႅဝ် ထိုင်တီႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မုၵ်ႉၸုမ်းယပလၶဝ် ပႃးၸဵမ်ပျီႇတုယေးပေႃႇၶဝ် ၷႂႃႇသူၼ်းတုမ် ႁွင်ႉဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး- တႆး၊ ထၼူႉ၊ တဢၢင်း၊ မဢူဝ်း၊ တွင်ႇယူဝ်း ဢိၵ်ႇပႃးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ယွင်ႁူၺ်ႈ၊ ပၢင်းတရ၊ ယႂႃႇငၢၼ်ႇ၊ ၵလေႃး၊ ႁၢႆးႁူဝ်း၊ လွႆၵေႃႇလႄႈ ပွတ်းလွႆလႅမ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ မႃးၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼႂ်းပွႆးပၢင်လူင် တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈ မိူင်းတႆးမိူင်းမၢတ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်သေ ဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃ၊ သၢၼ်ၶတ်းၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း၊ သၢၼ်ၶတ်းလွၵ်းပိူင်ပတေႇသရဵတ်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်း ယပလၶဝ် ပျီႇတုယေးပေႃႇၶဝ် သူၼ်းတုၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၵမ်ၵိၼ်းမႃးၼိူဝ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆးၶဝ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ် လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်သေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈသေ တူဝ်ဢွင်ႇသၢၼ်းလႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်မၢၼ်ႈၶဝ် ဢဝ်တင်းသူပ်းတင်းၵႂၢမ်းသေ ပၼ်ၵတိလႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႆႉဝႃႈ-

== 1. လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်း (လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်)ၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈပၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉ တႃႇႁူမ်ႈႁွမ်းမိူဝ်းၼႃႈလႄႈ တႃႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်းၼႃႈ။ 2. ႁူမ်ႈႁွမ်းယဝ်ႉၵေႃႈၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ။ 3. ဝၢႆးႁွင်ႉပၢင်ၵုမ် ပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇႁူမ်ႈႁွမ်းလႆႈၵေႃႈ မိူဝ်ႈလႂ်ၶႂ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်း ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းၼၼ်ႉ တေၽုၺ်ႇပၼ်တၢင်းဝႆႉ။ 4. ၼႂ်းမိူင်းတႆးလွင်ႈဢုပ်ႇပိူင်ႇၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ တေလႆႈမီးတဵမ်ထူၼ်ႈ။ 5. တေဢမ်ႇလႆႈလူလၢႆ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၽဵင်ႈငႄႈ လိၵ်ႈလၢႆး ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး။ ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် (Gentlemans Agreement) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသုၼ်ႇလႆႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးထိုင်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် ပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ၸင်ႇၵွႆႈဢုပ်ႇၵၼ် လီလီသေ သႂ်ႇပႃးၼႂ်းမၢႆမီႈ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႇၸိုင်ႈမိူင်း (Constitution) ၼႆသေ တူဝ်ဢွင်ႇသၢၼ်းပၼ်ၵတိဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

==

Essential Historical Facts Looking back at Panglong Conference

In the event of attempting to convene the current Union Peace Conference some what like the Panglong Conference in the past, and so dubbed 21st Century Panglong Conference, that has been the main focus of attention in the country at the moment, wouldn't it be worth to have a look back at the original 1947 Panglong Conference? We should definitely look back at it carefully because the decision made at this 1947 Panglong Conference has been having serious effects on our fate up to these days.

On 15 August 1945, the Japanese armed forces surrendered to the Allied forces and the WW II came to an end. The British came back with 2 plans of administration:

1. A plan known as "White Paper" to administer Burma Proper or Ministerial Burma

2. "The Frontier Areas Regulations 1946" to govern the Frontier Areas (including Federated Shan States and Shan areas outside of Federated Shan States, Arakan State, Chin Hills, Kachin Hills and Karen area)

During WW II, in August 1941, British Prime Minister Winston Churchill and U.S. President Franklin D. Roosevelt met on a ship in the Atlantic Ocean near Newfoundland and signed a joint declaration "Atlantic Charter", which provided a broad statement of U.S. and British war aims.

In the Atlantic Charter, the following facts were included:

1. After WW II, countries under colonial rule would be granted independence

2. Each country would have the right to choose the form of government under which they would live

3. Would further the enjoyment by all States, great or small, of access, on equal terms, to the trade and the raw materials of the world

Due to this declaration, as the war ended, all the colonies expected to become independent. The people of the Shan States also expected the same. In the Shan land at that time, there were 5 principalities or states each ruled by a Saohpa-long (Great Prince), 12 states each ruled by a Saohpa-awn (Lesser Prince), 14 states each ruled by a Khun Kin Murng (Town Governor) and 3 states each ruled by a Khun Gep Khaun (Tax Collector), altogether 34 states or principalities. In 1922, these states were established by the British as the Federated Shan States and administered by the Council of the Federated Shan Chiefs with the 3 comost posts - the Council Chair, Deputy Chair and the Secretary occupied by British CAI QUAD GAME he political situations had changed, some of the Sacoha werect the 12:13 opinion to change the formation of the Shan States in order to catch up with the changing situation. At first, Sao Shwe Thaike, Saopha of Yawnghwe State, submitted an opinion letter to the British expressing his opinion to restructure Shan States into a kingdom so that, as a monarchy, they would be able to stand equal with the rest of the world.

Later on, Sao Hom Hpa, Saohpa of Hsenwi State, declared his opinion that all the 34 States should be restructured into 12 big States by incorporating smaller States into bigger ones, and each of the 12 States would take turns to rule over the other States in rotation. But rulers of smaller States were against this idea, and, Sao Khun Pan Sing, Saohpa of Tawngpeng State, sympathizing with the smaller rulers, sent out invitation letters, arranging to call a meeting in Mong Kung State. The meeting was held on 31 January 1946, and it was agreed that all the rulers of big or small States, without discrimination, should be designated to be Saohpa (Prince), and in order to restructure the Council of Shan Chiefs, a work-group was given responsibility to hold a meeting at Panglong in the future and reform the rules and regulations and restructure the Council of Shan Chiefs.

Looking at the activities of the people, even before the war, some of the Shan young people who went to attend Rangoon University got in touch with the Burman student leaders such as Aung San. During the war, the Japanese organized a movement known as Asia Youth League all over the country, including in the Shan States, and the movement spread to virtually every town. Shan members of this League also had contacts with the Burman leaders. During the Japanese invasion into Shan State, some Burman military units also came with them, and many Shan youths also joined the Burman army (aka BIA). After the war, in accordance with the agreement reached between Lord Mountbatten and Aung San in September 1945, the Burman army would have to be reformed. According to the plan, only 5,000 troops and 200 officers, 3,000 reserved troops and 200 reserved officers were to remain in the newly formed army and the rest had to resign. Aung San then reorga-nized those who had been rejected and formed the People's Volunteer Organization on 31 December 1945.

The People's Volunteer Organization also spread to many towns in Shan State, and since members of this Organization took their orders directly from Rangoon, they were a political force of the Burman leaders. Members of Asia Youth League and People's Volunteer Organization gradually spread among the people of all classes and statuses and took the lead in forming various social organizations such as workers, peasants, traders and transport vehicles, etc., to participate in political activities.

In accordance with the resolutions of the Mong Kung meeting, the Saohpa organized a big public event that included several meetings, which would later become known as 1st Panglong Conference, in Panglong town from 20 to 28 March 1945. They invited (1) the British Governor, (2) General Aung San (since Aung San needed to go to Arakan State, U Nu, U Ba Gyan and Man Ba Khaing represented him), (3) U Saw and U Ba Yin (Patriotic Party), (4) Leaders of Kachin and Chin, and (5) Leaders of Shan youth. In this event, there were various educational exhibitions and explanations concerning agriculture, economy and education. Leaders of the youth such as Ko Tin Aye, Ko Htoon Myint (Lang Khur), Ko Htoon Myint (Taunggyi), Ko San Hpe and Ko Ba Nyan also joined with the Saohpa and gave speeches and explanations to the people. In this 1st Panglong meeting, the Saohpa and members of the Shan youth had come into contact with one another, and furthermore, for the sake of the political future of Shan State, they had agreed to include representatives of the people in the Council of the Saohpa or Shan Chiefs, and decided to hold the 2nd POQongDaviry Taluary 1947. During the 1st Panglong meeting, the British Governor explained about their plans and systems of administration. U Nu accused the British of dividing and sowing discord between the Frontier Peoples and the Burman, and called for unity. U Saw talked about the Independent Dominion that the Burman would be granted. Leaders of Shan, Kachin and Chin peoples also agreed to join hands and work together for their political future. In this meeting, the United Burma Cultural Association was also formed with Sao Shwe Thaike, Saohpa of Yawnghwe State, as the Chairman and U Saw as the Secretary. On 20 September 1946, Shan youth, Asia Youth League and People's Volunteer Organization jointly founded the Shan State Freedom League with Dr Khun Tha Aye as the Chairman and Ko Htoon Myint (Taunggyi) as the Secretary, and kept contact with Gen. Aung San. Later on, Bo Ba Yi and Ko San Tin left the Shan State Freedom League and formed the New Shan State Party. The Shan State Freedom league was reformed and a new name adopted, and became Shan State People's Freedom League (SSPFL) with Lung Khun Saw (Pangtara) as Chairman, Ko Ba San as Deputy Chairman, Ko Htoon Myint (Taunggyi) as General Secretary and Ko Tin Aye (Yawnghwe) as Secretary for education. Some leaders in the SSPFL had learned

politics and about Marx & Leninism from the leaders of the CPB. The main policies of the

SSPFL were:

1. To cooperate with Burma Proper to achieve independence

2. To fight against feudalism or the system of the Saohpa

Many leaders in the world at the time subscribed to the ideologies of Marxism and socialism. In the British general election after WW II, the Conservative Party of the war-time Prime Minister Winston Churchill lost and the Labour Party won the election and came to power with Mr. Clement Attlee as the Prime Minister of the new government. Because of the Atlantic Charter, and due to the heavy losses inflicted upon the British Empire by the war, the new British government was unwilling to continue to shoulder the heavy burden of keeping all the colonies and wanted to grant independence to most of them. India was agreed to be granted independence in 1947. Burma also would soon have to be given independence because the people, organized by the AFPFL, were already demanding it. With regard to the Frontier Areas, there were 2 different opinions among the British leaders. The members of the former government wanted to keep the Frontier Areas until after the Burma Proper became independent and would grant independence to them only some time later. However, the new government was of a rather different opinion to let go all of them as soon as possible. And thus, by the end of 1946, Governor Sir Dorman Smith was recalled and replaced by the new government's representative.

In January 1947, the new British government invited Aung San and the AFPFL to London to discuss the future of Burma. Before they went, Aung San and AFPFL came to the Shan States and persuaded the Shan Saopha to cooperate with them in demanding independence from the British at the same time and asked for their signatures, but the Saohpa did not give their approval. When he met with the Saohpa of Yawnghwe State, Aung San said, "Burma will become independent. We want Shan States to gain independence together with Burma. If we form a union, Shan internal affairs will be as desired by the Shan. Only matters directly concerning the union will be handled by the government of which Shan are also members. On 2 January, we will have to talk to the British government and if you agree we would like to take along your signed letter of approval. It is up to you, if you don't want to accept my opinion and would like to continue to stay under the British. But we Burman will have to face our colonizers firmly and strongly". Even though Aung San and the AFPFL could not obtain an approval of the Saohpa, they could easily secure an agreement of the SSPFL to support them. During the time when Aung San and his Burman delegation Were AD CAME British government, the Saohpa held a meeting in Hsipaw State and informed the British that Aung San's delegation did not represent the Shan States. If the British wanted to talk about Shan States, the Saohpa should be invited to London, they said. The SSPFL, having learned the intention of the Saohpa, then organized a mass rally in Taunggyi to demonstrate people's desire and sent information to Aung San's delegation that "the people of Shan State supported them as their representatives and wanted them to include the desire to cooperate with Burma proper to gain independence" in their discussion with the British. And thus, paragraph (8) concerning Frontier Areas had to be included in the Aung San-Attlee Agreement. The following is the excerpt from the Agreement:

(8) Frontier Areas

It is agreed objective of both His Majesty's Government and the Burmese Delegates to achieve the early unification of the Frontier Areas and Ministerial Burma with the free consent of the inhabitants of those areas. In the meantime, it is agreed that the peo-ple of the Frontier Areas should, in respect of subjects of common interest, be closely associated with the Government of Burma in a manner acceptable to both parties. For these purposes it has been agreed:

(a) There shall be free intercourse between the peoples of the Frontier Areas and the people of Ministerial Burma without hindrance.

(b) The leaders and representatives of the peoples of the Frontier Areas shall be asked, either at the Panglong Conference to be held at the beginning of next month or at a special Conference to be convened for the purpose, to express their views upon the form of association with the Government of Burma which they consider acceptable during the transition period: whether -

1. By the appointment of a small group of Frontier representatives to advise the Governor on Frontier affairs and to have close liaison with the Executive Council; or

2. By the appointment of the Frontier Area representative as Executive Councillor in charge of Frontier affairs; or

3. By some other method.

(c) After the Panglong meeting, or the special conference, His Majesty's Government and the Government of Burma will agree upon the best method of advancing their common aims in accordance with the expressed views of the peoples of the Frontier Areas.

(d) A Committee of Enquiry shall be set up forthwith as to the best method of associating the Frontier peoples with the working out of the new Constitution for Burma. Such Committee will consist of equal numbers of per son from Ministerial Burma, nominated by the Executive Council, and persons from the Frontier Areas, nominated by the Governor after consultation with the leaders of those areas, with a neutral Chairman from outside of Burma selected by agreement. Such Committee shall be asked to report to the Government of Burma and His Majesty's Government before the summoning of the Constituent Assembly.

With regard to the paragraph (8) of this Agreement, the former British Prime Minister, Mr. Churchill, said that "this Agreement had been signed without acquiring the free consent of the Shan and the Frontier Peoples. It was a well known fact that the Shan States and the Karenni State were not colonies but Protectorate States under the British Crown. The British had been untrustworthy and irresponsible", he said.

Because of the Aung San-Attlee Agreement, the intended 2nd Panglong meeting of the Shan Saohpa had to also become a meeting to discuss the issue on how the Shan States REDMI NOTE Frontier Areas) should cooperate with the Burma Proper.

In early 1947, the Shan Saohpa organized another public event at Panglong town, also known as 2nd Panglong Conference, from 3 to 12 February. In this event, there were various exhibitions and explanations on various subjects, and public speaking and meetings. The first important meeting was between the Saohpa and the representatives of the people, in which they agreed to form a Shan States Council with equal numbers of representatives from the Saohpa and the people to oversee the affairs of Shan States. The representatives of the Shan, Kachin and Chin also met and reached the following (8) agreements among themselves:

1. Same status, rights, and privileges as enjoyed by Burma on democratic lines.

2. The Shan and Kachin members in the Executive Council would be responsible for all their internal affairs and would jointly be responsible for common subjects, e.g. Defence, Foreign Affairs, Railways, Customs, etc.

3. This committee supported the demand of the Kachin for their desire to have a distinct separate state.

4. The terms of agreement as arrived at between the Myanmar delegates and His Majesty's government are not to be binding on the Shan and Kachin.

5. The right to secede after attainment of freedom from Confederation with Burma if and when we choose.

6. All rights and privileges as regards central revenue enjoyed by Shans shall also be extended to the Chins and Kachins on a population basis.

7. Any deficiency in local finance shall be made good from Burma revenues.

8. There shall be formed a Supreme Executive Council of the United Hill Peoples (SCOUHP) composed of representatives of Shan, Chin, and Kachin which shall have full powers to decide on all matters of policy between the Hill peoples and the government of Burma.

Soon after the decision was made, the Supreme Council of the United Hill Peoples (SCOUHP) was formed with 6 representatives from the Shan, 6 from the Kachin and 6 from the Chin peoples. Sao Hom Hpa, Saohpa of Hsenwi State, was elected as Chairman and Sama Duwa Sinwa Naw (Kachin) was Vice-Chairman, with the Headquarters of the Council based at Yawnghwe town.

A subcommittee mandated to negotiate with the Burman leaders was also formed with the following members:

1. U Kya Bu (Hsipaw)

2. Sao Sam Htoon (Saohpa of Mong Pawn)

3. Sama Duwa Sinwa Naw (Kachin)

4. Duwa Zau Lawn (Kachin)

5. U Hlur Hming (Chin)

6. U Thawng Za Khup (Chin)

On 11 February, the Saohpa and the representatives of the people met again and were able to unanimously designate the Shan National Day, the National Anthem and the National Flag. Gen. Aung San and his delegation arrived at Panglong on 9 February. Representative of the British government, Mr. Bottomley, and representative of the Labour Party, Lieu-tenant-Colonel David Rees-Williams, also arrived at Panglong.

RED The Shan-Kachin-Chin subcommittee and the Aung San's delegation started their negote EDMIONO The surman delegates easily agreed to the Kachin's proposal for a new separate Al Qadin Allend the Chin's proposal for financial assistance. However, on the issue of secession, they refused to put down in the proposed Agreement and there were heated debates and arguments until it looked as if the meeting was going to reach a dead end. At this juncture, a mass rally, organized by the SSPFL and the PVO, including ethnic peoples of Shan State, e.g., Shan, Danu, Ta-ang, Pa-O, Taung Yo and students from Taunggyi, Yawnghwe, Pangtara, Ywangan, Kalaw, Haiho, Loi Kaw and Loi Lem, etc., demonstrated in the area outside the venue of the Panglong Conference that they wanted Shan State to cooperate with Burma to achieve independence, and that they were against the colonialists and the feudal system of the Saohpa.

Because the SSPFL and the PVO organized a mass rally and put pressure on them, the Shan leaders decided to sign the Panglong Agreement. On the other hand, it was also be-cause Gen. Aung San himself and other Burman delegates had verbally promised them as follows:

1. The current temporary union (Panglong Agreement) shall not affect the future decision for union and secession

2. The right of secession at any time they choose

3. For those who could not yet join the union, after the Constituent Assembly, a way would be open for them to join the union at any time if they so choose

4. Full autonomy for internal administration of Shan States

5. No abuse and suppression of the cultures and literature of the ethnic nationalities of Shan States

All these were known as "Gentleman's Agreements". With regard to the right of secession, Gen. Aung San had personally promised that it would be properly discussed at the Constituent Assembly and written down in the Constitution.

ၽိုၼ်ဢိင်- ၶၢဝ်းတၢင်းၶွပ်ႈၶူပ်ႇ (20) ပီ လီဢိၵ်ႉၸ ဢမ်ႇဝႃႈဝၢင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ-ပီ2016။ ၼႃႈလိၵ်ႈ- 11-18