ပိူင်လိူင်း:ၵျွင်းႁေႃၶမ်း၊ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ

ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈတႄႇမႃးမိူဝ်ႈလႂ်

ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႉ 1606 AD.။ ၼႂ်းပီၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶမ်း ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝဵင်းလႅင်ၼၼ်ႉ လႆႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းလၢႆးၶႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မိူဝ်းၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢင်ႇမျၢတ်ႈၼူဝ်း တီႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ မိူဝ်ႈမႃးထိုင်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၸူဝ်းဢဝ် ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၶၢႆႉဢွၵ်ႇဝဵင်းၵဝ်ႇသေ မႃးတႄႇတင်ႈ မိူင်းလၢႆးၶႃႈယၢမ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈတင်ႈတမ်းႁေႃမၼ်ႈၸဝ်ႈ တီႈၵွင်းဢွၼ်သုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်း။ ဝၢင်းႁေႃၼၼ်ႉ တင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း မီး 7.93 ဢေႇၵ ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ်လႆႈႁၼ်ဝႆႉယူႇဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈၽၵမ်းလိုၼ်း

မိူဝ်ႈထိုင်မႃးပၢၼ်ၸဝ်ႈၽၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၸဝ်ႈၽၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ဢၼ်လႆႈတႄႇဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်း မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႉ 1931 ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈဢဝ်ဢုတ်ႇသေ ၶိုၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈႁၢင်ႈႁေႃမႂ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁေႃလင်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇသိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ဢဝ်မၢၵ်ႇပုင်း ပွႆႇသႂ်ႇသေ လႆႈလုလႅဝ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႉ 1936 ဝၢႆးၼၼ်ႉ။

ၵေႃႇသၢင်ႇၶိုၼ်းႁေႃမႂ်ႇ

ၸဝ်ႈၼုမ်ႇၸင်ႇၶိုၼ်းတႄႇသၢင်ႈထႅင်ႈ ႁေႃလင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ႁေႃယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 19, April 1956 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇႁႂ်ႈႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉတူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၵႂေႃႇလိူဝ်ႈဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢၼ်လႄႈ မႆႉ တီႈၼႂ်း ဢိူင်ႇၼင်ၵေႃႈလႄႈ ၼႃးပွႆး ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ တၢင်းဢွၵ်ႇတဵင်းပူၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈႁေႃဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၵမ်းၼႆႉ တေမီးသွင်လင်၊ လင်တူၵ်းလႄႈ လင်ဢွၵ်ႇ။ ပဵၼ်ႁေႃသွင်ၸၼ်ႉတင်းသွင်လင်သေ မီးလုၵ်း 12 လုၵ်း ၵိုၵ်းၸွမ်းႁွင်ႈၽၢႆႈလႄႈ ႁွင်ႈၼမ်ႉၵူႈႁွင်ႈ။ ႁူဝ်ႉဝၢင်ႈႁေႃၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇဢုတ်ႇလႅင်ၶပ်ႉသေႁဵတ်းဝႆႉ။ တၢင်းၼႃမၼ်း မီးသီႇထတ်းပၢႆ။ လိူဝ်ၼႆႉသမ်ႉ ႁဵတ်းပႃးၼမ်ႉႁွင်ႈ ႁွပ်ႈဝႆႉတၢင်းသီႇၽၢႆႇယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈၽ လႆႈၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃ ၶၢဝ်းယၢမ်းပွတ်း

ဝၢႆးသေၶိုၼ်ႈၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇၼႆႉ လႆႈယူႇၼိူဝ်ႁေႃဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈၼၼ်ႉ တႃႇ (6) လိူၼ်ၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းယုင်ႈယၢင်ႈလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၸုၼ်ႉဢၢမ်းၼၢတ်ႈသေ ၵႂႃႇယူႇတီႈႁေႃတူၼ်ႈတီး မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 1959 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

လုၵ်ႉတီႈႁေႃလူင် ယဵၼ်းပဵၼ်လုမ်း

ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ႁေႃလူင်ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈယဵၼ်းပဵၼ်ဢွင်ႈတီးၵၢၼ်လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ တီးယေးငိုၼ်း၊ တီးလုမ်းတႅၵ်ႈၼႃႈလိၼ်၊ သမဝႃႇယႃႇမသေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်တီႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်မႃးၶျႃႉယူႇသဝ်းဝႆႉ ၵႂႃႇပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ႁၢၼ်ႉတေႃႇပေႃးထိုင်ပီ - 2002 ၶၢဝ်းတၢင်း (43) ပီလုမ်းလုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 1997 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸူဝ်းတိၼ်ႉ၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ၸဝ်ႈၽၶမ်းၼုမ်ႇ၊ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်းပဵၼ် လုၵ်ႈလၢင်းလၢၼ်လိၼ် မူႇပီႈၸုမ်းၼွင်ႉတင်းသဵင်ႈသေ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၽၶမ်းၼုမ်ႇၼႆသေ ယိူင်ႈဢၢၼ်း -

1. ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၵုသူဝ်ႇ ၽွၼ်းပၢင်ႈတၢင်းလီ ဢတ်တႁိတ ပရႁိတ ၸၢတ်ႈၼႆႉၸၢတ်ႈၼႃႈသွင်ပႃႈၼႃႈလင် ၼႆလႄႈသင်။
2. ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ် (ၸဝ်ႈၽၶမ်ႈၼုမ်ႇ) ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈၽိူမ်ႉထႅမ်ၵၢင်ၸႂ် တွပ်ႇၵုင်ႇမုၼ်မၼ်းၸဝ်ႈလႄႈသင်။
3. ယိူင်းၸူးၸဝ်ႈၽၶမ်းၼုမ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼၢင်းမေး၊ သူၺ်ႇပီႈမဵဝ်းၼွင်ႉ ဢၼ်လပ်းတႃလိုမ်းမိူင်းၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈႁွတ်ႈထိုင်တီႈသုၵတိ ၵူၼ်းလီၽီမျၢတ်ႈသေလႄႈသင်။
4. မွင်းၵိူဝ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇသေ ႁေႃလူင်ၼႆႉ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈလူႉႁၢႆယၢႆႈၽၢတ်ႇ ယၢတ်ႇပင်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇၵိုၵ်းပိုၼ်း တိုၼ်းၸၢဝ်းၶူဝ်းတႆးႁဝ်း ယၢမ်ႈမီးၵၢမ်ႇမီးမုၼ် ယၢမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် လၢႆသိုပ်ႇလၢႆပၢၼ်သေ ႁႂ်ႈပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း ဢမ်ႇလိုမ်း ႁႂ်ႈမီးဝႆႉၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈလၢၼ် မိူဝ်းၼႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၼင်လိၼ်ႁေႃ ဝၢင်းႁေႃတင်ႈသဵင်ႈ ဢိၵ်ႇပႃးႁူင်းဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ၵိုၵ်းႁေႃတင်ႈသဵင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လူႇတၢၼ်းယၢတ်ႇၼမ်ႉထိုင် တမ်ႈတီႈၸုမ်းသင်ႇၶ ၼႃႇယၵၸေႈဝဵင်ႈလၢႆးၶႃႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 23, December 1997။ ဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃးဝၼ်းထိႉ 24, July 2002 ၊ ဝၼ်းပုတ်ႉ ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၸဝ်ႈ သမ်ႉၶိုၼ်းသိုပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸႃႇတိလၢႆးၶႃႈသေ သမ်ႉဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉၶူးသွၼ် (ꩪမ်မႃၸရိယ) ႁူၵ်းၸဝ်ႈ

1. ၸဝ်ႈၶူး သုၽေႃၵ
2. ၸဝ်ႈၶူးလူင် Prof. Dr. ၶမ်းမၢႆ ထမ်မသႃမိ
3. ၸဝ်ႈၶူး ၶေမိၼ်ၻ
4. ၸဝ်ႈၶူး ၼရိၼ်တ
5. ၸဝ်ႈၶူး ပꧣ်ꩨဝ
6. ၸဝ်ႈၶူး ဝိၸိတ်တ ႁူၵ်းၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ႉပႃးၵုမ်းထိင်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ၵၼ်ထထူရ၊ ဝိပသ်သၼႃႇထူရ ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ႁပ်ႉဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် (ဢေႃးဝႃႇတ)သေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းႁပ်ႉဢဝ်ႁၢင်ႈႁေႃၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈႁေႃဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းယၢမ်ႈပဵၼ်ႁေႃၸဝ်ႈၽသေ သမ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၵ်းၼွင်ၶမ်းလႄႈ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၵေႃႈ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉဝႃႈ “ဝတ်ႉႁေႃၶမ်း” ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶဝ် (6) ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၶူးသေႃၽေႃးၵ ႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတႃႇလုမ်းလႃးသေ ႁဵတ်းပဵၼ်တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်ႈမႃး ၶၢဝ်းတၢင်းမီး (24) ပီ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။