ပိူင်လိူင်း:ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးလႄႈယၢမ်းလဵဝ်

                            ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးလႄႈယၢမ်းလဵဝ်
 ၵႂၢမ်းၼမ်း					                                ၸဝ်ႈၶိူဝ်းၸွမ် ၶေမိၼ်ၻ (သီႇပေႃႉ)

ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႄႉꧦတႃႇမိူင်းၼိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼိုင်ႈမိူင်းၼႆႉသင်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၸိုင်ၽူႈလၵ်ႉၵူၼ်း ၸူၼ်ေတလိူင်ႇၼမ်လႄႈၵူၼ်း ၶေႃၵူၼ်းယွၼ်းေတ ၼမ်မႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈႁူဝ်ၼႆႉ ေတဢဝ် တင်း ႁူဝ် ၶေႃႈဢၼ် ဝႃႈ ပၢၵ်ႈ မၢၵ်ႈမီးမူိဝ်ႈ ပူၼ်ႉမႃး လႄႈယၢမ်းလဵဝ် ၼႆသေတေ တႅမ်ႈ ၼႄၵွႃႇ လူၺ်ႈႁူဝ်ၶေႃႈ 1.ၵၢၼ်ပၢႆး မၢၵ်ႈမီးပၢၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(19) ၊2.ၵၢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈ မီးႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(21)၊ 3.ၵၢၼ်ပၢႆး မၢၵ်ႈ မီးမူိင်း မၢၼ်ႈ ႁူဝ် ပၢၵ်ႇ(19)လႄႈ(21) ၊4.ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈ မီးတႆးပၢၼ်ၸဝ်ႉလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ်၊5.ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတွၼ်ႈ ဢွၼ်ႇႄလႈ တွၼ်ႇလူင်၊ 6.တၢင်းႁၼ်ထုိင် ၸူိဝ်း ၼႆႉသေ တႅမ်ႈၼႄၵႂႃႇယူႇ ယဝ်ႉ။

လိၵ်ႈႁူဝ်ၼႆႉ ဢိင်ဢဝ် ၼႂ်းပပ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်းသုတ်ႈတၼ်ႇၸၼ်ႉၵၢင်ပီသွင် လႄႈ ၼိူဝ် လႅင်း သေတႅမ်ႈၼႄၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႂ်းပၢၼ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(19) မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ(100)ပီၼႆႉ ၵၢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢမ်ႇပေႃးၶိုၼ်ႈ ယႂ်ႇမိူၼ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ် ယၢမ်း လဵဝ်။ တႄႇၸဵမ်ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၊ၶူဝ်း ၸႂ်ႉ တိုဝ်း၊ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ၊သဵၼ်ႈတၢင်း ၸိူဝ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ (19) ၼၼ်ႉ ၵၢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလူင် ပဵၼ်ၵၢင်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၊ႁူင်း ၸၢၵ်ႈ ထၢၼ်ႇႁိၼ် လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ်လဵၵ်း ယဝ်ႉ။ လွင်ႈ ၵၢၼ် ၵႃႉၶၢႆ ၸမ်ႉ ၵႃႉၶၢႆ တၢင်း ႁိူဝ်း လႄႈ တၢင်းလူတ်ႉၽႆးယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ငိုၼ်းလိူၼ် ၵေႃႈ လႆႈ ဢေႇ ယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈ ၸႂ်ႉမိူဝ်ႈ ပၢၼ် ၼၼ်ႉၸမ်ႉ ၸႂ်ႉထၢၼ်ႁိၼ်ငိူၵ်ႈသေႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉႁႅင်းတူဝ်ပဵၼ် ယႂ်ႇသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႂ်းပၢၼ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(21) ၼႂ်းပၢၼ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(႒႑)ၼႆႉ လႆႈဝႃႈၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးတႄႉ။ မိူၼ် ၼင်ႇ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶိူင်ႈတိုဝ်း၊ သဵၼ်ႈတၢင်ႈၵႃႉၶၢႆတႄၵႂုႇလၢႆလၢႆလွင်ႈယူႇ။ ၵၢၼ်ပၢႆး မၢၵ်ႈ မီး ယၢမ်း လဵဝ်ၼႆႉ ဢဝ်ပၢႆးၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်း ပဵၼ်ယႂ်ႇ လိူဝ်သေ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႈ သွမ်ႈ ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလူင်သမ်ႉ ၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်း၊ ၵၢၼ်ဢိၼ် ထိူဝ်ႇၼႅတ်ႉ၊ ပၢႆးၶိူင်ႈ ၸၢၵ်ႈ၊ ပၢႆး ၸၢၵ်ႈ လွင်ႈသၢႆၸႂ်၊ AI၊ လႄႈၾႆးၾႃႉၸိူဝ်းမႆႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃႉၶၢႆသမ်ႉ ၸႂ်ႉႁိူဝ်းလူင်လႄႈ ႁိူဝ်ႈဝိၼ်/မိၼ်ယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢၼ်ဝႆး တႄႉꧦ။ ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉပၺ်ၺႃႇသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ၊ ၽူၼ်းမိုဝ်းထိုဝ်၊ ၶွမ်ႇၽဵဝ်ႇတိူဝ်ႇ၊ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ၊ ၵႅတ်ႉ၊ ၼမ်ႉမၼ်း တေ ၵႂႃႇၸိူဝ်း ၼႆႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမိူင်းမၢၼ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ(19 လႄႈ 21) ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇသိပ်းၵဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵၢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလူင် ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႈသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပၢၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႈ သၢဝ်း ဢဵတ်း ၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ် ၽုၵ်ႈသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႉ၊ ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉ ၶၢႆၸိူဝ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး (2000 ထိုင် 2010) မၢၵ်းမၢၼ်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆး မၢၵ်ႈမီးၶဝ်ႈ ၸၼ်ႉ လုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး (2011) လႆႈပိုတ်ႇ ၵၢၼ်လူင်း တိုၼ်းၸွမ်း ၵူၼ်းၼွၵ်ႈ မိူင်ႈ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉ သိမ်းဢႃၼႃႇ (2021) ၸင်ႇလႆႈတူၵ်း ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ယွၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇ ၼိမ်သဝ်း လႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽူႈလူင်း တိုၼ်း ၶဝ် ဢမ်ႇ မီးလွင်ႈ ယုမ်ႉယမ် သေ ၸင်ႇ လႆႈတူၵ်းၵႂႃႇ။ ၵဵဝ်ႈလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၼႆႉ ယႂ်ႇၼႆႉ ၼႂ်းဝဵင်း လူင်ေၼလႆႈဝႃႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မႃး လႆႈယးငိုၼ်း KBZ-PAY ၊ MOBILE BANKING လႄႈ WAVE MONEY တႄႇၵႂႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈ ၼွၵ်ႈပႆႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တိုၵ်ႉတူၵ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလွင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း၊ ၾႆးၾႃႉၸိူဝ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတႆးပၢၼ်ၸဝ်ႉလႄႈ ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ပၢၼ်ၸဝ်ႉ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇသိပ်းၵဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတႆးႁဝ်း ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႈသွမ်ႈ၊ ၽုၵ်ႈ ၶဝ်ႈ၊ ၽုၵ်ႈၽၵ်းယိူဝ်ႇၼၢင်းၶဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆသမ်ႉ လႅၵ်ႈဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ၵၼ်၊ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႉငိုၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ- ပဵၼ်ၵၢတ်ႇဢွၼ်ႇ လႄႈ ၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၶူင်သၢင်ႈၸမ်ႉ သၢၼ်ၵူၺ်၊ တေႃၽႃႇၽႅၼ်ႇ၊ ၶႅၵ်းငိုၼ်း တႄႇၵႂႃႇ လၢႆၸိူဝ်ႉ လၢႆပိူင် ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ လူၺ်ႈတိၼ်၊ တူဝ်သတ်းလႄႈ သဵၼ်ႈ တၢင်းဢၼ် မၵ်း မၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းဢၼ် သူင်ႇဢွၵ်ႇၸမ်ႉ- ယႃႈမ၊ ယႃႈၽိၼ်၊ လဝ်ႈ လႄႈၽႃႈယၢင်ယဝ်ႉ။

ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ထိုင်မႃးပၢၼ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇသၢဝ်းဢဵတ်းၼႆႉ တႆးႁဝ်းၵေႃႈလႆႈဝႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇ။ ၶူဝ်းၶၢႆ သူင်ႇၶဝ်ႈသၢၼ်ဢွၵ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၵေႃႇၽီႇ၊ လဝ်ႈ၊ မၢၵ်ႈမႆႉမၢၵ်ႈတွၵ်ႈ လေႃးလႄး ၵၼ် ဝႆႉယူႇ ယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႈသွမ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ၊ ၽုၼ်ႇꩪၢတ်ႈ ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ် ၶၢႆတေႃႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းသမ်ႉ မိူင်းၶေႇ ၊မိူင်းထႆး မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းလၢႆလၢႆမိူင်းယူႇ။ လွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉပၢင်တိူၵ်း၊ ယႃႈမဝ်းၵမ်၊ သဵၼ်ႈတၢင်းယဝ်ႉ။ တိုဝ်ႉတၢင်းသမ်ႉလႆႈ ၵပ်းသိုပ်ႇ မိူင်းထႆး၊မိူင်းၶေႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ႁႃငိုၼ်းသမ်ႉ ၵမ်ႉၼမ်ၵႂႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းၶေႇ၊ မလေးသျုး၊ ၸိင်ႇၵပူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ သူင်ႇငိုၼ်းမႃးၸူးႁိူၼ်းယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တွၼ်ႈဢွၼ်ႇ လႄႈ တွၼ်ႈလူင် တႄႇဢဝ်မွၵ်ႈ(100)ပီ ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႆႈၸႅၵ်ႇပဵၼ်မီးဝႆႉယူႇသွင် တွၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈပဵၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတွၼ်ႈဢွၼ်ႇ သေ သွင်ၸမ်ႉ ပဵၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈ မီး တွၼ်ႈလူင် ယဝ်ႉ။ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတွၼ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇ လူၺ်ႈႁင်းၵေႃႉလဵဝ်ဢၼ်ဢမ်ႇ မီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇၸဵမ်ၵၢၼ် ႁဵတ်း ဢွၵ်ႇၶူဝ်း ၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းလႆႈဢဝ်တၢင်းႁူႉသုၼ်ႇတူဝ်သေ ၶူင်သၢင်ႈဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တွၼ်ႈ လူင် ဢၼ်ဝႃ ၼႆႉၸမ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ်လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တႅပ်းတတ်း မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတွၼ်ႈလူင်ၼႆႉတေလႆႈမီးၵၢတ်ႇဢၼ်ၶၢႆ၊ ၵူၼ်းဢၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း၊ ၵၢၼ်ငၢၼ်ႈမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၶုၼ်မိူင်း ဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ယဝ်ႉ။

တၢင်းႁၼ်ထိုင် ပေႃးမႃးတူၺ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလုမ်ႈၾႃႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ19ထိုင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ21 ၼႆႉလႆႈဝႃႈၶိုၼ်ႈ ယ်ႂႇ မႃႈၼမ်တႄႉꧦ။ ယွၼ်ႉသင်မိူင်းတႆးသမ်ႉ ပႆႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇပဵင်းပိူၼ်ႈၼႆ ပဵၼ် ၶေႃႈထၢမ်ဝႆႉယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉလီဢွၼ်ၵၼ် ဝူၼ်ႉပွင်ႇသေ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶိုတ်းၸၼ်ႉၸိူင်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

လူပ်းလင် လူမ်ႈၾႃႉလူင်ႁဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆးမႃးၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးတူၺ်းတၢင်ႇမိူင်းၸိုင် ၵၢၼ်ၶူင်သၢင်ႈ ၸၢၵ်ႈ(AI)ၼမ်မႃးတိၵ်းသေ ပဵၼ်ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆႉမိူင်းၽႂ်မၼ်း။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းမွၵ်ႈသွင်ပၢၵ်ႇပီၼႆႉၵူၺ်း ပိူၼ်ႈၶိုၼ်ႈ လႆႈၼိူဝ်လိူၼ်ၼိူဝ် လၢဝ်ယဝ်ႉ။ တေႃႈၼင်ႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈပိူၼ်ႈ ပေႃးႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ တႃႇတေၸႂ်ႉၵူၺ်းတမ်ႉ ပႆႇမေႃၵွၼ်ႇတေ လႆႈဝႃႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပႆႇၶိုတ်းပိူၼ်ႈၼႆၵေႃႈ ဝႃႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶႂ်ႈပၼ်ႁႅင်း ဝႃႈ တႃႇၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ ႁႂ်ႈဢွၼ် ၵၼ် ၶတ်းၸႂ်ၼႆယဝ်ႉ။

ၽိုၼ်ဢိင်- သုတ်ႈတၢၼ်ႇၸၼ်ႉၵၢင်ပီသွင် ပီ-2025။