ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း

ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်းၼႆႉပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပုတ်ႉထ ဢိၵ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇ တင်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းယဝ်ႉ။

ပိုၼ်း

ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈမိူင်းလဵၼ်းမိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၽၵ်းႁီႉလူင်ႁိမ်းတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းလူင်ႁိမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၽီႁၢႆႉပေႃးၽႂ်ၵႂႃႇၽိတ်းမႅၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ယေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇယူႇလီၵေႃႈမီးတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼေၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်လီယူႇၸွမ်းသိၼ်ၵိၼ်ၸွမ်းဝိၼေး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၸဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉလႆႈႁူႉသေ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢၼ်ဢဝ်တုၵ်ႉၵႃႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင်မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇလွတ်ႈႁေႃးၽေႇမႅတ်ႉတႃႇတီႈၵွင်းလူင်ၽၵ်းႁီႉၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢင်ႈၸေႇတီႇ (ၽြႃႉထၢတ်ႈ) ဝႆႉ သႆႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆၶမ်း (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်မၢင်ၵေႃႉတေႁွင်ႉဝႃႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈၶူး) မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 1960 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ၽွင်းၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းၵျွင်းဢၼ်ႉဝႆႉတီႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ သေပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ဝႆးလႆႈႁဵတ်းထၢတ်ႈၸေႇတီႇဝႆႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၼ်ၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇလူႇၵႂႃႇဝႆႈတီႈထၢတ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်းၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈသၢင်းၵျႅၼ်ႇပီမႂ်ႇသေ လွင်ႈၵူဝ်ၽီႁၢႆႉ ၵူဝ်ၽိတ်းၽီၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးမႃးဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ လႆႈၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၽြႃႉထၢတ်ႈလွႆႈၶမ်း တီႈၵွင်းၽၵ်းႁီႉ ဢၼ်လႆႈသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းၵႂႃႇလုမ်းလႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ဢၼ်ယူႇႁိမ်းၸမ်သၢမ်သီႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈၵူဝ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၽီႁၢႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇလူႇဝႆႈယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ ၶႉလႉ 2019 ၼၼ်ႉ ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈၽႅတ်ႈမႃးႁၼ်သေ လႆႈသင်ႇတၵ်ႉၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးပေႃႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၢႆးသုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမေးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၽြႃႉထၢတ်ႈလႄႈလႆႈႁဵတ်းဝိႁၢၼ်လူင်၊ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ တီႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈသင်ႇၶဝႆႉ တႃႇသႃႇသၼႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးလႆႈသၢင်ႈဝိႁၢၼ်လႄႈထၢတ်ႈၵုမ်းလုမ်းလႃးလီလီငၢမ်းယဝ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီ ၶႉလႉ 2025 လိူၼ်းသွင်ဢင်းၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ၶူးဝႃႈဝုၼ်းၸုမ်ႉလႆႈယုၵ်ႉတူဝ်ယေႃးၶိင်းမႃးတၢင်ႇထီးၽြႃႉထၢတ်ႈထႅင်ႈသေ ဝၢႆႉၼၼ်ႉတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇသူၺ်ႇ လႄႈပေႃႈဢွၵ်ႇသုၵ်း သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈၸင်ႇလႆႈၽိတ်ႈပၢင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သဝ်ၶမ်း ၸၼ်ႇတႃႇဝရ ၵဵင်းတုင် မႃးလုမ်းလႃးဝတ်ႉဝႆႉ၊ လိူၼ် 4 ဢင်ႇၵိတ်ႉ ဝၼ်းထိ 8 ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈၽိတ်းပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵႃလိ မႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႆႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈဝႆႉသေ ၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ ၵေႃႈယွၼ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇလူင် ပေႃႈဢွၵ်ႇၸၢႆးသုၵ်းလႆႈ ဢွၼ်ဢဝ် ၸဝ်ႈၼင်ႇၵျွင်းမႆႇၵႂႃႇဝႆႈသႃပွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇထၢမ်ပိုၼ်းဝတ်ႉၶိုၼ်းတီႈဝတ်ႉဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပေး ၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉမီးလုင်းႁွင် ဢႃႇယု 75 ပီ ဢၼ်ပဵၼ်တပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၶႆႈၼေ ပိုၼ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈထၢတ်ႈၶိုၼ်း ၽွင်းၼၼ်ႉလုင်းႁွင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇယူႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပ်ႉပေး ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈထၢတ်ႈလႄႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်ဝႆႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ လႄႈၼိုင်ႈၵေႃႉ သေလႆႈႁူႉပိုၼ်းထၢတ်ႈလွႆၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ႁဵၼ်း

ဝၢႆးၸဝ်ႈၶူးတိပ်ႉ တေႃးၼ မႃးထိုင်ယဝ်ႉ 10 ဝၼ်း ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ဢေႇၽူဝ်ႇ ပီ ၶႉလႉ 2025 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈထႆး ဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၼ်းပိုတ်ႇဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉလႂ်မႃးႁဵၼ်း တေပဵၼ်ယွၼ်ႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၶူးၵူၼ်းသွၼ်မၼ်းႁိုဝ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ဝၼ်းလႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉ ၽႃႉၼုမ်ႇတိပ်ႉ လႄႈၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉလႆႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇ ဝွၵ်ႇတေႃႇၵၼ်သေ တေႃႈလဵဝ်ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ လႆႈမီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးႁဵၼ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈမႃးႁဵၼ်းၸမ်ၸမ် 50 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။

တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဝၢႆးသေလႆႈသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈလႄႈ တီႈၼွၼ်းသင်ႇၶ ယဝ်ႉတူဝ်ယဝ်ႉ တေဢၢၼ်ႇပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသင်ႇၶ လၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းယၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးၸၼ်ႉၸွမ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းမႆးသၢမ်လိူၼ် လႄႈဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၽွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လိုဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ တေပိုတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းဝတ်ႉၵေႃႈလႆႈသွၼ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈသွၼ် တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပေႃးတေပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းလီတႃႇ ပေႃႈမႄႈလႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။

ၽိုၼ်ဢိင်

တွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃးတီး ၸဝ်ႈၶူးၼၢမ်းလီး လႄႈလုင်းႁွင် ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းလဵၼ်း၊ တပ်ႉပေးၸဝ်ႈၶူးသႆႇ ၵေႃးဝိတ ၸဝ်ႈဢၼ်သၢင်ႈထၢတ်ႈလွႆၶမ်း ဝၢႆးလင်လႆႈမႃးပဵၼ်ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇသႃႇသၼႃႇၸုမ်ႉမိူင်း။