သီႇရိမႁႃႇၽူဝ်းထိ
တူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ (Bodhi-Tree) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၼ်ႇၺုတသေ ပဵၼ်ပုတ်ႉထတီႈတႂ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၶဝ်ၵူႈၸိူဝ်းၸိူဝ်း (different Buddhas) ၼႆႉ ၼင်ႈတႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉၵူႈၸိူဝ်းၸိူဝ်း ဢၼ်ၶဝ်လိူၵ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇႁုပ်ႈလႆႈၺၢၼ်ႇတြႃးမႃး၊ [1] မႆႉတူၼ်ႈလႂ်တူၼ်ႈၼၼ်ႉ (ၸိုဝ်ႈမႆႉတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ) ၶၢမ်ႇတၢင်းႁွင်ႉလႆႈဝႃႈ’’’မႆႉၽူဝ်းထိ’’’ယူႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈလိၼ်မႆႉၽူဝ်းထိ ပုၼ်ႈတႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်သေ ပဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈမီးတီႈၵၢင်လိၼ်မိူင်း၊ လိူဝ်သေတီႈၼၼ်ႈ တီႈလႂ်ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၶဝ်လႆႈတြႃးလႆႈ၊ မိူဝ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး လိၼ်ဢၼ်လွမ်ႉႁွပ်ႈတူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ မွၵ်ႈၵရီႇသၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမီးတူၼ်ႈသင်သေၽဵင်ႇပဵင်း မီးသၢႆးဢွႆဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈငိုၼ်းဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ တေႃႈၶုၼ်သိၵ်ႉၵျႃး(ၶုၼ်ဢိၼ်း) ယင်းဢမ်ႇၶၢမ်ႇၽၢတ်ႈလႆႈတီႈၼိူဝ်မၼ်းလူးၵွၼ်ႇ၊ တီႈပွင်ႇမၼ်းၸိုင် မၼ်းတေလႆႈဝႄႈ ဝၢႆႈၽၢတ်ႈၵႂႃႇဢဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [2] ပေႃးမႃးတူၺ်းဢဝ်ပိုၼ်းမႆႉၽူဝ်းထိ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁဝ်းၵေႃႇတမၸိုင် လႆႈႁုဝႆႉဝႃႈ မၼ်းတႄႇၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်း ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵိူတ်ႇဢိၵ်ႇဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ၊ ၵႃႇလုတႃႇယီႇ၊ ယသေႃႇထရႃႇ၊ ၽွင်းမိူင်းသၼ်ႇၼ၊ မေႃႈၶမ်းလူင်သီႇလုၵ်ႈ လႄႈ မႃႉၵူၺ်ႇၵၼ်ႇတၵ၊ ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်းၵိူတ်ႇၽၢၵ်ႈ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ 7 ပိူင် ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ၊ ဝၢႆးမႃးၵျၢင်ႉၵမ်မွၵ်ႈႁူၵ်းပီယဝ်ႉ ၽွင်းပႃႇရမီႇၵႄႇထူၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လႆႈၺၢၼ်ႇတြႃးၵႂႃႇတီႈတႂ်ႈမၼ်းၼႆ ပိုၼ်းၸဝ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်ပၢၼ် ဢသေႃးၵ ၽဝၽူဝ်းထိၸဝ်ႈ
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]ၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းပိုၼ်းဝႃႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႆႈမႃး 218 (i.e.268 BC) ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢသေႃးၵ (Asoka) လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မႃး ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး၊ မိူဝ်ႈတႄႇၽွင်းငမ်း (reign) ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈၸွမ်းလင် လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ပုင်ႇၼႃး မိူၼ်ၼင်ႇဢူႈမၼ်းပိၼ်ႇတုသႃႇရ လႄႈ ပူႇမၼ်းၸၼ်ႇတရၵုတ်ႉတယူႇ၊ ၼႂ်းၽွင်းငမ်း (reign) မၼ်း မိူဝ်ႈပီၸဝ်ႉၸဝ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းယိပ်းၵမ်လၢႆးၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈ တီႈဢၼ်ၼိုင်ႈ (an expansionist policy) သေ ၼႂ်းပီထူၼ်ႈပႅတ်ႇဢၼ်မၼ်းပဵၼ်ၶုၼ်မႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇႁုပ်ႈသိမ်းလႆႈ ၵႃႇလိၼ်ႇၵ တင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်း (100,000) ၵေႃႉ ပေႃးလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၶႃႈတၢႆ ၼႂ်းပွႆးတိုၵ်းသေ ၵူၼ်း (150,000) သမ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇၺွပ်းၶမ်ၶွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [3] ၽွင်းမၼ်းပႆႇယုမ်ႇယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၼၼ်ႉ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶုၼ်ဢသေႃးၵ ပႃးဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမၼ်း ၵႂႃႇပွမ်ႈပႅတ်ႈတူၼ်ႈၽေႃးထိသေ ၸႂ်ႉပုင်ႇၼႃးဢဝ်ၾႆးၸုတ်ႇပႅတ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တူၼ်ႈၽူဝ်းထိဝူင်ပူၵ်းၶိုၼ်ႈမႃး တီႈၼႂ်းယွတ်ႈၾႆး လုၵ်ႉႁုၼ်ႈႁုၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမႂ်မၼ်းၵိင်ႇမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸိုၵ်ႉႁိူဝ်ႈဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၶူၼ်ၼူၵ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းႁွင်ႉဝႃႈ တူၼ်ႈၸဝ်ႈၽူဝ်းထိ (Ashes Bodhi-Tree) ၽိူဝ်ႇၵမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢသေႃးၵဢၢမ်းၵႂႃႇသေ ၸင်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမၼ်း ဢဝ်ၼမ်ႉၼူမ်းဢၢပ်ႇတွင်ႈပၼ် တူၼ်ႈၽူဝ်းထိလႄႈ ထိုင်ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈမႃး တူၼ်ႈၽူဝ်းထိၶိုၼ်းမိူၼ်ၶိုၼ်းၼင်ႇဢွၼ်တၢင်းယူႇယဝ်ႉ။ [4] ပေႃးတူၺ်းဢဝ်ၼင်ႇဢၼ်ပဵၼ်မႃးၼႆႉၸိုင် မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းပႆႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၶဝ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထသေတႃႉ ဝၢႆးမၼ်းႁၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼၼ် မၼ်းပေႃးမီးၼမ်ႉၸႂ်ယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်ၼိူသ်တူၼ်ႈၽူဝ်းထိ ဢၼ်ၼေႃႇပုတ်ႉထလႆႈၺၢၼ်ႇတြႃး တႂ်ႈမၼ်းမႃးဢွၼ်တၢင်းထႃႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၶဝ်ႈၸႂ် ၼႂ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ လွင်ႈဢဝ်ၵူၼ်းတၢႆ ပဵၼ်ၵေႃႇပဵၼ်ၵွင် ၼႂ်းပွႆးတိုၵ်းတီႈၵႃႇလိၼ်ႇၵၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းၸႂ်လဵၵ်ႉၶေႃးၶူမ်တေႉတေႉ၊ ထိုင်ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃး သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ်ၶုၼ်ဢသေႃးၵ ယႂ်ႇယႂ်ႇၼမ်ၼမ်သေ ၽေႈတိူၼ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃး ဢွၼ်တၢင်းပီၶရဵတ်ႈ (Third century B.C)၊ မၼ်းဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထပိုၼ်ၽေႈ ၼႂ်းၽွင်းငမ်းမၼ်းၵူႈတီႈꧦ၊ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ၸွမ်းထမ်းသေၼႄတူဝ်ယၢင်ႇ ပဵၼ်ပိူင်ယိူင်ႈပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းမႃး၊ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မၼ်းတႄႇဝႆႉၵွင်းမူး ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်၊ တႃႇသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇထီႇဢမ်ႇၼဵဝ်သေၸွႆႈၵမ်ႉထႅမ်ပၸ်ၸေး သီႇပိူင်တဵမ်ꧦထူၼ်ႈꧦၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၶဝ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တင်းပုတ်းတင်းတႅင်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈၸႂ်ၶဝ်ႈၶေႃးသေ ၼမ်ႉယမ်ဝႆႈသႃတူၼ်ႈၽူဝ်းထိၸဝ်ႈၼႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမၼ်း တိတ်ႉသႃႇရၵ်ႉၶႃႇ (Tissarakkha) သမ်ႉပေႃးသီႇၵေႉႁေႈတႃသေ လၵ်ႉလွမ်ၸႂ်ႉပွမ်ႈပႅတ်ႈတူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်ဢသေႃးၵ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶိုၼ်းတူဝ်မႃး ၼင်ႇဢွၼ်တၢင်းထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တေႃႈယင်းႁဵတ်းၽႃသင်ႉသုင်လိူဝ်သိပ်းပႄႇ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ တႃႇတူၼ်ႈၽူဝ်းထိၼၼ်ႉ လုမ်းလႃးပၼ်ၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင်ဝႃႈၼႆ။ [5]
သၢႆၸႂ်သႃႇသၼႃႇ ၽူဝ်းထိတႃႇသီလွၼ်း
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]မိူဝ်ႈၶုၼ်ဢသေႃးၵၽွင်းငမ်း (reign) ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ တီႈၼႂ်းမင်းလင်းၵႃၼႆႉ ဢူႈမၼ်း (Mudasiva) ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယဝ်ႉသေ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈ- တေႇဝႃႇၼမ်ႇပိယတိသ်သ (Devanampiyatissa) ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မႃးတီႈၼႂ်းမိူင်းသီလွၼ်း (သီႇႁူဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် သီႇရိလင်းၵႃ)၊ ပိူၼ်ႈႁုမၼ်းပဵၼ်ၵေႃႉမေႃမီး ပၺ်ႇၺႃႇၸဵမ် မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ်ၶုၼ်သေ မၼ်းၽွင်းငမ်းမိူင်းၵႂႃႇသီႇသိပ်းပီ (ပီသႃႇသၼႃႇ - 236 ထိုင် 276)၊ ငိၼ်းၶၢဝ်ႇႁု ၸိုဝ်ႈႁုသဵင်ၵၼ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇႁၼ်တူဝ်ၵၼ်သေတ ၶုၼ်တိသ်သၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် တင်းၶုၼ်ဢသေႃးၵ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်းပႆႇႁဵတ်းၶုၼ်။ မိူဝ်ႈဝၼ်းပွႆးယုၵ်ႉယွင်ႈမၼ်း ၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢဝ်သႅင်ပလႄးတင်းၼမ် ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈထိုင် ဢူၺ်းၵေႃႉလီမၼ်း ၶုၼ်ဢသေႃးၵယဝ်ႉ ၶုၼ်ဢသေႃးၵၵေႃႈ ႁပ်ႉဢဝ်ၸူမ်းꧦသိူဝ်းꧦသေ သိုပ်ႇၽၢၵ်ႇၶိုၼ်းၶူဝ်းတွၼ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇၶုၼ်ၶိုၼ်ႈမႂ်ႇၼႂ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊ သမ်ႉသူင်ႇၶၢဝ်ႇပႃးဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈၼပ်ႉထိုဝ် ယုမ်ႇယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဝၢႆးသင်ႇၵႃႇယၼႃႇထူၼ်ႈသၢမ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း မၼ်းၸင်ႇလဝ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈဢရႁၼ်ႇမႁိၼ်ႇတ ဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈပိုၼ်ၽေၼႂ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇယူႇ။ ၶုၼ်တိသ်သၵေႃႈ ၸူမ်းꧦသိူဝ်းꧦႁဵတ်းဝတ်ႉတၢၼ်း၊ တႄႇၵွင်းမူး၊ ၵူၼ်းပဵၼ်သၢင်ႇပဵၼ်ၸၢင်းသေ လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူဝ်ႇ ပဵၼ်ဢရႁၼ်ႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈၼမ်ဝႆႉ၊ ဝၢႆးသေလႆႈထွမ်ႇငိၼ်းထမ်းၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေႃႈၼၢင်းယိင်းႁႃႈပၢၵ်ႇ ဢၼ်ၼၢင်းဢၼုလႃႇတေႇဝီႇ (King’s Step-sister) ဢွၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇလႄႈ တႃႇတေတင်ႈလႆႈသႃႇသၼႃႇရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ၽိၵ်ႉၶုၼီႇ) ၼၼ်ႉ လၢၼ်ၶုၼ် တိသ်သ ႁူဝ်သိုၵ်း ၸိုဝ်ႈ ဢရိတ်ႉထ ၸင်ႇလႆႈၶၢမ်ႇၸႂ်ႉၵႂႃႇ ႁပ်ႉၼွင်ႉယိင်း ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ ၸိုဝ်ႈၼၢင်းသင်ႇၶမိတ်ႉတႃႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢသေႃးၵသူင်ႇၶွင်တွၼ်ႈ ၵိင်ႇမႆႉၽူဝ်းထိ ၵေႃႈ ပႃးၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ပိုၼ်းမႁႃႇဝမ်ႇသ ဢၼ်ပဵၼ်မႁႃႇၼႃႇမ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၶုၼ်ဢသေႃးၵ ၵေႃႉထႅပ်းၵိင်ႇၽူဝ်းထိသႂ်ႇဝႆႉၼႂ်းဢုမ်ၶမ်း ၽိူဝ်ႇႁၢၵ်ႈမၼ်းယင်ႇယဝ်ႉ ဢဝ်တၢင်ႇပၼ်ၼိူဝ်ႁိူဝ်း၊ ပုၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇၸွမ်းၵိင်ႇၽူဝ်းထိၼၼ်ႉ သူင်ႇၵူၼ်းၸွမ်းၼမ်ဝႆႉ ၸဵမ်ပုင်ႇၼႃးၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်သိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ႁိူဝ်းၸွမ်းၼမ်ဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ၼင်ႇပွႆးလၢမ်းလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ဢရႁၢၼ်ႇၼၢင်းသင်ႇၶမိတ်ႉတႃႇ လႄႈ ဢရႁၼ်ႇ ၼၢင်းယိင်းသိပ်းဢဵတ်းတူၼ် ဢိၵ်ႇတင်းၽွင်းၶဵဝ် (ambassador) လႄႈ ၽူႈသူင်ႇၶၢဝ်ႇ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊ ၶီႇႁိူဝ်းလမ်းလဵဝ်ၵၼ်သေဢွၵ်ႇ၊ မိူဝ်ႈတေၽၢတ်ႇယၢၼ်ၵိင်ႇၽူဝ်းထိၼၼ်ႉ ၼမ်ၸူမ်းၶုၼ်ဢသေႃးၵ ယိုင်ႈတဵမ်ႁူၺ်ႇသေ ႁႂ်ႈတူၺ်းလူလုမ်းလႃးၵႂႃႇလီလီဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼမ်ႉယူႇ ႁိူဝ်းလူင်ဢၼ်ၵိင်ႇၽူဝ်းထိတၢင်ႇဝႆႉၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈႁွၼ်ၼမ်ႉလူင် ႁိမ်းႁွမ်းဝႆးꧦသေ ႁွၼ်ၼမ်ႉလူင်ပၢင်ႇလၢႆႇၽဵင်ႇပဵင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ ပၢၵ်ႇၼႃႈမၼ်းတၢင်းၵႆၼိုင်ႈယူႇၸၼႃႇ၊ မွၵ်ႇမူဝ်သီပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ႁႃႈပိူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵီႈမႃးႁိမ်းႁွမ်းမၼ်း ႁွမ်ꧦႁူၺ်းꧦ၊ သဵင်ၵႂၢမ်းသဵင်ႁႆႇတိုင်ႈတဵမ်ဝႆႉ ၼႂ်းလူမ်းသဵင်လီသဵင်ဝၢၼ်၊ ၽီၶဝ်သၢင်ၶဝ်မႃးဝႆႈမႃးတၢၼ်း ပေႃးၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉꧦယူႇယဝ်ႉ။ ၼၵႃးၶဝ်သမ်ႉ ပိုင်ႈႁႅင်းဢူၽုင်းၶဝ်သေ ဢၢင်ႈလၵ်ႉဢဝ်ၵိင်ႇၽူဝ်းထိ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢရႁၼ်ႇၼၢင်းသင်ႇၶမိတ်ႉတႃ ဢဝ်ၼမ်ႉၵတ်ႉမၼ်းႁေႉၵင်ႈလႄႈ ၶဝ်ဢဝ်ႁၢမ်းလၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ၊ ႁိူဝ်းတၢင်ႇၽူဝ်းထိၸဝ်ႈ ဢၼ်သင်ဢမ်ႇတႅၵ်ႈလႆႈၼႆႉ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၸမ်ႁွတ်ႈၽႅဝ်တီႈ ၸမ်ႇပူႇၵေႃးလ (Jambukola) ၸုမ်းဢရႁၼ်ႇၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းၼမ် တူဝ်ႈတၼ်းပႂ်ႉႁပ်ႉႁွင်း မီးတီႈၵုၼ် ၼင်ႇၼမ်ႉဝႆႉယူႇ၊ မုင်ႈႁၼ်ႁိူဝ်းတိုၵ်ႉမႃးလွႆးꧦ ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇသေ ၶုၼ်တိသ်သၼႆႉ ၸူမ်းလူင်ၸူမ်းလၢင်ၼႅၼ်ႇဢႃးလႃးလႄႈ ထိုင်တီႈမၼ်းပေႃးလေႃႈၶဝ်ႈၼႂ်းၼမ်ႉၵႂႃႇ တေႃႇၼမ်ႉပေႃးထူမ်ႈပဵင်းၶေႃး၊ ၽိူဝ်ႇႁိူဝ်းၽႅဝ်မႃး ၸင်ႇဢဝ်ၵိင်ႇၽူဝ်းထိၵႂႃႇဝႆႉ တီႈၼႂ်းဢွင်ႈဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်တိသ်သ တမ်းဝႆႉၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈသေ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၶူဝ်းလီၶူဝ်းမျၢတ်ႈ တၢၼ်းၵိင်ႇၽူဝ်းထိသေဢမ်ႇၵႃး ယင်းႁဵတ်းပႃးၽူႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ပႂ်ႉၽၵ်းတူသၢမ်ဝၼ်းသၢမ်ၶိုၼ်း ဝႃႈၼင်ႇၼႆ။
ဝၢႆးသေ ၼွပ်ႇယိုၼ်ႈၼႂ်းမိုဝ်းသင်ႇၶၸဝ်ႈယဝ်ႉ ထိုင်မႃးၼႂ်ၼိုင်ႈ (ဝၼ်းၽႅဝ်မႃးထူၼ်ႈသိပ်းသီႇ) ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸင်ႇယွင်ႈၵိင်ႇမႆႉၽူဝ်းထိ ၵႂႃႇၸူးငဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ။ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ ဢၼုရႃႇထပူႇရ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်မူႇပဵၼ်သၢႆႁဵတ်းပွႆးႁဵတ်းလၢမ်းသေ ယွင်ႈၶဝ်ႈၽၵ်းတူဝဵင်းၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇယဝ်ႉ ဢဝ်ဢွၵ်ႇၽၵ်းတူဝဵင်းၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်း ၵႂႃႇၸူးတီႈသူၼ်မွၵ်ႇႁၢင်ႈလီ မႁႃႇမေႇၵ (Mahamega) တီႈဢၼ် တေၵႂႃႇၽုၵ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ၊ လုၵ်ႈၶုၼ် (Princes) သိပ်းႁူၵ်းၵေႃႉ ၼုင်ႈၶူဝ်းႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈလဝ်းသေ ၸုၵ်းထႅဝ်တူဝ်ႈတၼ်းပႂ်ႉဝႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇတေႁပ်ႉဢဝ် ၵိင်ႇၽူဝ်းထိယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵိင်ႇၽူဝ်းထိၼၼ်ႉ လုတ်ႈၼႂ်းမိုဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ယွင်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်သေ လေႃႈၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းလူမ်းပၢၵ်ႇၼႃႈၵူၼ်းတင်းၼမ်၊ မၼ်းပွႆႇသၢႆလႅင်ႈႁူၵ်းပိူင် ပၼ်ႇႁွပ်ႈမၢပ်ႈႁိူဝ်ႈဝႆႉလႄႈ ၵူၼ်းၵမ်ႈၼမ် ပေႃးတူၵ်းၸႂ်လူင်တူၵ်းလႂ်လၢင် ဢၢမ်းလူင်ဢၢမ်းလၢင်ၵႂႃႇတေႉတေႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင်ႁူဝ်ၶမ်ႈ ၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ ၵိင်ႇၽူဝ်းထိလူင်းမႃးၽုၵ်ႇသွမ်ႈသႂ်ႇ ၼႂ်းလိၼ်ႁင်းၵူၺ်းမၼ်း၊ မွၵ်ႇၵုမ်ႈႁူမ်ႇငမ်းႁေႉၵင်ႈၼိူဝ်မၼ်းတၢင်းႁိုင် မ်ၼးၸဵတ်းဝၼ်းသေ ဢဝ်ၽူၼ်ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီႁူတ်းသွၼ်းယမ်း ပၼ်ၼိူဝ်မၼ်းလႄႈ မၢၵ်ႇမႆႉၽူဝ်းထိ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၽုတ်းမႃးၼိူဝ်တူၼ်ႈၵမ်ႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။ မူၼ်ၼင်ႇၼႆလႄႈ ၶုၼ်တိသ်သ ပေႃးဢဝ်မႆႉၽူဝ်းထိၽေႈ တိုၼ်းၸွတ်ႇတူဝ်ၵႂႃႇလႆႈတင်းၵုၼ်၊ မီးဝတ်ႉတီႈလႂ် မၼ်းဢဝ်မၢၵ်ႇၽူဝ်းထိ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈပၼ်တီႈၼၼ်ႈ။ [6] ယွၼ်ႉၼၼ် ၼႂ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼႆႉ ပေႃးမီးဝတ်ႉတီးလႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းမီးတူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽူဝ်းထိလႄႈ ၽြႃးၵိုၵ်းဝႆႉတႃႇသေႇ တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ၊ ဝတ်ႉၼႂ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼႆႉ ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးတင်းႁိုင် မီးၵႃႈႁိုဝ်ယဝ်ႉၼႆ တူၺ်းဢဝ် တၢင်းယႂ်ႇတၢင်းသုင် တူၼ်ႈၽူဝ်းထိ ၼႂ်းဝၢင်းဝတ်ႉသေႁုလႆႈယူႇ။ တူၼ်ႈၽူဝ်းထိၶမ်း ဢၼ်တမ်းမီးဝႆႉ တီႈဢၼုရႃႇထပူႇရၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်တီႈမျၢတ်ႈလွၼ်းတွၼ်းလိူဝ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိုၼ်ႇၵူၼ်းသႅၼ် ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈမႆႉဢႃႇယုယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလူၵ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ယႃႇႁႂ်ႈၽူႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈ ၶဝ်မႃးယႃႉတဝ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈယင်ႈမီးဝႆႉၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈတေႉꧦဝႃႈꧦယူႇယဝ်ႉ။ ယႃႇႁႂ်ႈၽူႈမိူၵ်ႈမႂ်ႇ ၶဝ်မႃးယႃႉတဝ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈယင်းမီးဝႆႉၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈတေႉꧦဝႃႈꧦ ၵွင်ႈၸၢၵ်ႈ ပေႃးငႃဝႆႉႁိမ်းၽၵ်းတူတႃႇသေႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ပေႃးတေၶဝ်ႈဝႆႈသႃၽူဝ်းထိၸဝ်ႈၼႆ ၶဝ်သွၵ်ႈၸွမ်းတူဝ်ပေႃႈၸွတ်ႇၵူႈတီႈလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ ပေႃးလႆႈသႅၼ်ႇႁွင်ႉသဵင်လွႆးꧦဝႃႈ ဢႆႉ ! …. ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးပၢၼ်မိူဝ်ႈၼႆႉ ၵိုတ်းဝႆႉပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်း
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]ၶၢဝ်းယၢမ်းပူၼ်ႉၵႂႃႇ ပၢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉပၢၼ်ၼိုင်ႈသေတႃႉ ၽိင်ႈထုင်းလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသင်ႈၼႂ်းမိုဝ်းပူႇမိုဝ်းမွၼ်ႇ ပၢၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉတေႉ ဢမ်ႇႁိူတ်ႇဢမ်ႇႁႅင်ႈသေ သိုပ်ႇတၢမ်လၢမ်းမႃးလုၵ်ႈယဝ်ႉလၢၼ် တိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ် တေႃႇထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉယူႇ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ “ၽူဝ်းထိပူႇၸႃႇ”၊ ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ပေႃးထိုင်မႃးႁူဝ်ၶမ်ႈၼႆ ၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထၶဝ် ဢၼ်ၵၼ်မႃးႁဵတ်းဝေႇယျႃႇဝၸ်ႉၸ ပတ်းၽဵဝ်ႈၸွမ်းဝတ်ႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၵွင်းမူးလႄႈမႆႉၺွင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းဝတ်ႉၼႆႉ ၶႂ်ႈဝႃႈၵူႈဝၼ်း၊ ဢၼ်ၵူၼ်းမႃးၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၼ်းသဝ် ဝၼ်းတိတ်ႉ လႄႈ ဝၼ်းသိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈပတ်းၽဵဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်း ထႅမ်ၼမ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းမွၵ်ႇတႃႇတၢၼ်း လႄႈ ၸပ်းၽႆးတဵၼ်းလီငၢမ်း တီႈၶဵင်ႇတီႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၶဝ်ၸင်ႇဢဝ်မႃးၵၢပ်ႈတီႈမုၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် (ဢမ်ႇၼၼ် မုၼ်ၸၢင်း) ပႃးဢၼ်ပႂ်ႉဝႆႉတီႈၵွင်းမူး ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ တၢၼ်းဝႆႉတီႈၶဵင်ႇ၊ ၵမ်းသွင် တင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇတၢၼ်း တီႈဝတ်ႉႁူၼ်ႈႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ ၵမ်းသၢမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇတၢၼ်းၼိူဝ်ၶဵင်ႇတီႈငဝ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ၊ ၶဝ်ၶဝ်ႈထႅဝ် သိုပ်ႇယိုၼ်ႈပၼ်ၵၼ် တေႃႇထိုင်တီႈတၢၼ်းၼၼ်ႉသေ ႁႆႇၵွင်တိုင်ႈပီႇၶဝ်ၼၼ်ႉပႃးလႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇပွႆးလၢမ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈႁင်းၶဝ်။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈဝႆႈဝၢႆႇၼႃႈၸူးတူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽူဝ်းထိ၊ ပၼ်သိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈတၵ်ၵႃႇၶဝ် ၸိူဝ်းဢွၼ်ၵၼ်မႃးၼင်ႈထႅဝ်ဝႆႈသႃမႆႉၺွင်ႇၽူဝ်းထိ တီႈပၢၵ်ႇၼႃႈၶဵင်ႇတၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ မုၼ်ၸဝ်ႈလႄႈတၵ်ႉၵႃႇတင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵႂၢမ်းတၢၼ်းမွၵ်ႇၼမ်ႉၽႆးတဵၼ်း တၢၼ်းပဵၼ်သိူင်းပဵၼ်သိူင်းသေ ႁဵတ်ႈသၢင်ႈၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈထုင်းၶဝ်မီးတေႃႇပေႃးယဝ်ႉသေ ပွၵ်ႈႁိူၼ်းႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း၊ တီႈမႆႉၽူဝ်းထိ ဢၼ်မီးတီႈဢၼုရႃႇထပူႇၼၼ်ႉတႄႉ ၶႅၼ်းႁႃတီႈဝႃႈဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁဵတ်းၽူဝ်းထိပူႇၸႃႇၼႆႉ တိုၼ်းမီးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ယင်းမီးယူႇၼၼ်ႉၼႆ “ဢၼၼ်ႇတႃႇၽူဝ်းထိ” တီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၼၼ်ႉ ၼႄလၵ်းထၢၼ်ပၼ်ႁဝ်းယူႇ။ [7] ၵူၼ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ဝႆႉၼၵ်းၼမ်ႉၼၵ်း ၼပ်ႉယမ်တူၼ်ႈၽူဝ်းထိ တႄႇၸဵမ်ဝၼ်းမိုၼ်ႉၵွၼ်ႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ႁၵ်ႉႁွမ်တူၼ်ႈၺွင်ႇ ၵူၺ်းသေဢမ်ႇၵႃး တူၼ်ႈမႆႉတၵႃႉတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းပႃႇထိူၼ်ႁၢင်ႈလီဢွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပွမ်ႈဢမ်ႇၽၼ်း ဢမ်ႇယႃႉတဝ်သေ- ၽႂ်လႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇႁၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်ၸႂ် မူၼ်ႈꧦသိူဝ်းꧦၸႂ်တႄႉꧦ။ တေႃႈၵူၼ်းယင်းမူၼ်ႈၸႂ် တူဝ်ထိူၼ်ႇတဝ်ၼူၵ်တူဝ်ၼူၶဝ် တေသိူဝ်းၸႂ်လိူဝ်ၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ လၢမ်းဝူၼ်ႉတူၺ်းဢဝ်ၵေႃႈ တေႁုထိုင်လႆႈယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]- ↑ Jataka Nidanakatha 1-J.I, PP.29ff.
- ↑ Encyclopaedia of Buddhism Vol.III, P.249 Pub. By Government Press, Ceylon, 1971.
- ↑ Buddhism in Sri Lanka, A Short History, by H.R. Perera, BPS, Kandy 1988.
- ↑ Encyclopaedia of Buddhism Vol.III, p.251.
- ↑ Encyclopaedia of Buddhism Vol.III, p.251.
- ↑ I.The Buddha and His Religion p.312 – 315, by J. Barthelemy Sainthilaire, Kegan Paul, Trench, Trubner & Co., Ltd, London and E. P. Dutton & Company, New York 1914. II. The Buddha and His Teachings, by Narada Mahathera, Reprinted 1997, BPS Kandy.
- ↑ Encyclopaedia of Buddhism, Vol. III, Pub. By Government of Ceylon, 1971.
- Encyclopaedia of Buddhism, Vol. III, Pub. By Government of Ceylon, 1971.
- Buddhism in Sri Lanka, A Short History, by H.R. Perera, PTS Kandy 1988.
- The Buddha and His Religion, by J. Barthelemy Sainthilaire, Kegan Paul, Trench, Trubaner & Co., Ltd, London, Dutton & company 1914.
- The Buddha and His Teachings, by Narada Mahathera, Reprinted 1997, PTS Kandy.
- ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ, တႅမ်ႈ-ၸဝ်ႈၶူးလၢဝ်ၽၢင်ပိုၼ်း (1999). သီႇရိမႁႃႇၽူဝ်းထိ. တႃႈၵုင်ႈ: လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ. p. 1.