ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်
ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် | |
|---|---|
| လုင်းလသူၺ်ႇ | |
| ၵိူတ်ႇ | မွင်ႇလ 10 ဢေႃးၵၢတ်ႉ၊ 1928 ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵျီး (သၵွၼ်း) ႁူဝ်ပၢင်ႇ |
| သဵင်ႈၵၢမ်ႇ | 10 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ၊ 1998 (ဢႃႇယု 70) ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း |
| ၸၢဝ်းၶိူဝ်း |  တႆး |
| ၵူၼ်းမိူင်း |  မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ |
| ၼႃႈၵၢၼ် | သြႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်း |
| ဢၼ်ႁူႉၸၵ်း တွၼ်ႈတႃႇ | ၽူႈၼႄတြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ |
| ၵၢၼ်ဢၼ်လိုဝ်းလင် | ပူၵ်းတင်ႈဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ |
| ၵေႃႉၵူႈ | ပႃႈၶမ်းသႂ် (တေႃႇၺုၼ်ႉ) |
| လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ | ၼၢင်းတိၼ်ႇဢူး (1958-59)
ၼၢင်းၵျီႇတဵင်း (1959) ၸၢႆးတဵင်းလုၼ်ႇ (1961) |
| ပေႃႈမႄႈ | လုင်းပေႃႈသိုဝ်ႉ၊ ပႃႈဢၢမ် |
| သူး | သၻ်ꩪမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ (1359) |
ၽူႈၼႄတြႃးၵူၼ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈသေ ၽၢႆႇႁေႃးတြႃးၼႆႉၵေႃႈ ၶေႃႈသဵင်တြႃးမၼ်းၸဝ်ႈ တႅၵ်ႇလႅင်းလီတႄႉတႄႉ။ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈတႄႇတင်ႈပဵၼ်မႃး ပၢင်တြႃးဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသၢႆသေ ပဵၼ်ၵမ်ႇမထၢၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ပိုၼ်ၽႄႈတမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး မိူင်းၶၢင် မိူင်းယၢင်းလႅင် တိူင်းမၢၼ်းတလေး လႄႈ မိူင်းထႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဢိၵ်ႇ ၸႄႈမိူင်းဢရုၼၶျႃႇပရႃႇတဵတ်ႉ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိ
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]ၵေႃႉၽူႈတႄႇတင်ႈ ပၢင်တြႃးဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် (သြႃႇဢူးလသူၺ်ႇ)။ မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းပေႃႈသိုဝ်ႉ (သြႃႇလၢႆးလူင်) ပႃႈဢၢမ်သေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈ 1290 လိူၼ် 8 လွင်ႈ 10 ၶမ်ႈ (10.8.1928) ဝၼ်းပုတ်ႉ တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵျီး (ၸၵွၼ်း) ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ 8 ၵေႃႉ ပဵၼ်ၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းသေ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "မွင်ႇလ"။ [1] [2] မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဢူးၵေႇသီႇ ၼမ်ႉမႃႉ မိူင်းယၢင်း/မိူင်းၵႃယၢင်း (နမ့်မားဆရာတော်ဦးကေသီ)သေ ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈ သၻ်ၻႃ သင်ႇၵႁ ဢိၵ်ႇ လွင်ႈၵၢၼ်သမထ ဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၵမ်ႇမထၢၼ်း။ ပၢၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် 1942 ယွၼ်ႉမိူင်းလူႉ လႄႈ လႆႈထၢၵ်ႈလူင်းၵျွင်း မႃးယူႇၸွမ်းပေႃႈမႄႈ တီႈယႂႃႇတိတ်ႉၵျီး (ၵႆယၢၼ် ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ 4 လၵ်း)။ ထိုင်မႃး 1947 တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းႁူမ်ႈ ပႃႈၼၢင်းၶမ်းၸဵၼ်ႇ ဝၢၼ်ႈသၵွၼ်းသေ မီးလုၵ်ႈယိင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းတဵင်းမေႇ။
ပၢႆႈၽၢတ်ႇလုၵ်ႈမေး
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]ၽွင်းလုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇ ၼၢင်းတဵင်းမေႇ တိုၵ်ႉလႆႈ 3 လိူၼ်ၼၼ်ႉ ပေႃႈႁိူၼ်းၼုမ်ႇ ၸၢႆးမွင်ႇလ ပၢႆႈၽၢတ်ႇႁိူၼ်း ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်းယူႇသဝ်း ၽၢႆႇတူၵ်းဝၢၼ်ႈသၵွၼ်း တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇ ႁိမ်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (လွင်ႈဢၼ်ပၢႆႈဢွၵ်ႇႁိူၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ တင်းၶိင်းပူႇၼၢႆး မီးလွင်ႈဢမ်ႇႁၼ်လီၵၼ်၊ ၵူၼ်းတင်းၼမ် သမ်ႉၵႆႉမႃးတၵ်ႉမႃးၼပ်ႉယမ်လိူဝ် လုၵ်ႈၶူၺ်လိူဝ်သေ ပေႃႈလွင်လႄႈ ပေႃႈလွင်ၵႆႉလၢတ်ႈၵႂၢမ်းႁႃတၢင်းၽိတ်းၼႆယဝ်ႉ)
ၽဝမုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်း
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]တၵႃႇၶဝ် မႃးႁဵတ်းပၼ် ၵျွင်းမႆႉၵျွင်းၶႃးဢွၼ်ႇသေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇပဵၼ်ပိူင်ၽၢင်ၵျွင်းမႃးလႄႈ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၵျွင်းတူၵ်း ဝၢၼ်ႈသၵွၼ်းဝႆႉယူႇ။ ၸိုဝ်ႈရႁၢၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ ၼႆသေ ယွၼ်ႉမေႃႁေႃး တြႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်မႃးသေ တၵႃႇတီႈၸမ်တီႈၵႆ ပၢင်းႁေႃးတြႃး တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸင်ႇၽႅဝ်မႃး တၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၼမ်ႉၶမ်းယဝ်ႉ။ မႃးယူႇသဝ်း ၼင်ႈၵျွင်းတီႈဝၢၼ်ႈ ၼွင်ၵွင် ၵျွင်းၼွင်ၵွင်သေ ၼႄတြႃး ႁေႃးတြႃး သွၼ်ၵပျႃႇလင်ႇၵႃႇပၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၼမ်ႉၶမ်း တင်းၼမ်။ လုင်းၸဵၼ်ႈၶမ်းသႂ် (ၸႄႈလၢၼ်ႉ)၊ လုင်းတၢင်းၵႄး (တူၼ်ႈတီး)ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်ႈ လွၵ်းလၢႆးပူင်သွၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ (ၼွင်ၵွင်)မႃးယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ ၼွင်ၵွင်ၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ပူသိၼ်ၼၢႆးသိၼ်ၶဝ် မႃးႁပ်ႉသိၼ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈပေႃးမီးပိုၼ်ႉႁူႉ ၼႂ်းထမ်းတြႃးၼႆသေ ၸင်ႇၶူင်ဢွၵ်ႇ လွၵ်းလၢႆးပူင်သွၼ် လွင်ႈၵဵပ်း မၢၵ်ႇပႅတ်ႈမၢၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပူႇသိၼ်ၼၢႆးသိၼ်ၶဝ် လႆႈဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢွၼ်ႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) မဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႅင်း (ဢမ်ႇၼၼ်)မဵတ်ႉမၢၵ်ႇဢေႃးၸႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽိုၵ်းဢဝ်လွၵ်းလၢႆးႁဵၼ်း ပရိယတ်ႉတီႈ ၸဝ်ႈဝိလႃႇသယဝ်ႉ။ လၢႆးမၼ်းတႄႉ မၢၵ်ႇ 1 လုၵ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဢႃႇႁႃႇရ။ မၢၵ်ႇ 2 လုၵ်ႈပဵၼ် ရုပ်ႈၼၢမ်ႇသွင်ပိူင်၊ မၢၵ်ႇ 3 လုၵ်ႈပဵၼ် ဝေႇတၼႃႇ 3 ပိူင်၊ ႁဵတ်းၼႆ သွၼ်ၵဵပ်းတူဝ်တြႃး တေႃႇထိုင် ၶၼ်ႇထႃႇ၊ ဢႃႇယတၼ၊ ထၢတ်ႈ၊ ၸႂ် 89/110၊ ၸေႇတသိၵ်ႈ 52 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပူႇသိၼ်ၼၢႆးသိၼ်ၶဝ် ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ငမ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႅင်းမႃး ပွႆႇသႂ်ႇ ၼိူဝ်ၽၢၵ်ႈ ၼိူဝ်ၽိူၼ်၊ ဢွၼ်ၵၼ် ဢၢၼ်ႇတူၺ်း ပေႃးမီး 6 လုၵ်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ် ဢႃႇယတၼ 6 ပိူင် (တႃ ႁူ ၶူႈလင် သူပ်း တူဝ် ၸႂ်) ႁဵတ်းၼႆ ပူင်သွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ (ထမ်ႇမရသႃႇ တေးၵပျႃႇ ဢၼ်လုင်းတၢင်းၵႄး ဢိတ်ႇပိုၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ ၼွင်ၵွင်တႅမ်ႈၼႆယဝ်ႉ)
ဝၢႆးသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းၼွင်ၵွင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မေႃႁေႃးတြႃး မေႃၼႄၵမ်ႇမထၢၼ်းလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇမႃး တႄႉတႄႉ။ ပေႃးၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၵေႃႈ ဢၼ်ယႃႉဢၼ်ၵဝ်းၵေႃႈ မီးမႃးၸွမ်းသေ ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ ၼွင်ၵွင် လႆႈၶၢမ်ႇလေႃးၵထမ်ႇ ၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၵႂႃႇတုင်းသွမ်းသေ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းႁၢႆႉၶဝ် မႅပ်းယွမ်း မႅပ်းယွမ်ႇသေ ပေႃႉပေႃႉမင်မင်ပေႃးတၢႆလိုမ်းၵေႃႈ လႆႈၺႃးမႃးယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်း ဢတၢတ်ႈဢပၢင်းသႂ်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ၵတ်ႉယမ်တႄႉတႄႉလႄႈ ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ ၼွင်ၵွင် ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ႁၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ လိူတ်ႈ ႁၢၵ်ႈဢွၵ်ႇၶူၼ်ၵႆႇၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇတေ ယူတ်းယႃပယေႃးၵၼၼ်ႉ သြႃႇပယေႃးၵသမ်ႉဝႃႈ ပေႃး ၼုင်ႈလိူင်ၼႆ ဢမ်ႇယႃပၼ်လႆႈ ၼႆၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လွင်ႈတၢင်းၵူႈပိူင်ပိူင်သေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ ၼွင်ၵွင် လႆႈ 9 ဝႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈထၢၵ်ႈသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1957 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶၢႆႉမႃးတၢင်ႉယၢၼ်း
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]လုင်းသႅင်ႁိူင်း (ၼမ်ႉၶမ်း) ဢၼ်ပဵၼ် တပႄးမၼ်းၵေႃႈဝႃႈ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းၵေႃႈဝႃႈ ၸင်ႇဢဝ် ၼၢၼ်မွင်ႇလ (ႁွင်ႉ) ထၢၵ်ႈၼွင်ၵွင် ၶပ်းၶိုင်ပၼ် မႄႈႁၢင်ႉ ၼၢင်းၶမ်းသႂ် (ႁွင်ႉ) ၼၢင်းၺုၼ်ႉ ပွၵ်ႉတႅၼ်မ ၼမ်ႉၶမ်းသေ ၶႃသွင်ၵေႃႉ ၸင်ႇၶၢႆႉမႃး တၢင်ႉယၢၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1957 (ပီၵေႃးၸႃႇ 1319) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႃးႁဵတ်းၵူၼ်းၵႃႉ ၶၢႆသိူဝ်ႈ ၶူဝ်း/ယဵပ်ႉၶူဝ်းသေ ၸင်ႇပၵ်းသင်ႉပၵ်းသဝ် ယူႇသဝ်း တီႈပွၵ်ႉမၢႆ 4 ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း ယဝ်ႉ။
တင်း ပႃႈၶမ်းသႂ် သေ မီးလုၵ်ႈ -
- ၼၢင်းတိၼ်ႇဢူး (1958-1959 သဵင်ႈၸဵမ်လဵၵ်ႉ)၊
- ၼၢင်းၵျီႇတဵင်း 1959 ၼၢင်းသႂ်သႂ်သႅၼ်၊
- ၸၢႆးတဵင်းလုၼ်ႇ (1961) ၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း ။
ပဵၼ်သြႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်း
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]လုင်းမွင်ႇလ ၶၢႆႉမႃးယူႇ တၢင်ႉယၢၼ်းသေ ၸင်ႇမႄးသႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ လုင်းလသူၺ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၵူၼ်းၵႃႉသေ ၸွႆႈထႅမ်ၼႃႈၵၢၼ် ပရႁိတ ၼႂ်းပွၵ်ႉ ၼႂ်းဝဵင်း သမ်ႉမေႃလၢတ်ႈ မေႃႁေႃးတြႃး မေႃၶႆႈဢပုမ်ႇ ဢိၵ်ႇ ပိုၼ်းၽြႃး ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇတႄႇၽုၺ်ႇပင်တြႃးၵမ်ႇမထၢၼ်း တီႈၵျွင်းၸၢၼ်း (ယၢမ်းလဵဝ်ပဵၼ်ၵျွင်းဢွင်ႇမင်ႇၵလႃႇ) တၢင်ႉယၢၼ်း မိူဝ်ႈ 1963 ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သြႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်းလုင်းလသူၺ်ႇၵႂႃႇ။
ၶူးလၢႆးၵမ်ႇမထၢၼ်း
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]ၶူးလၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးတႄႉ ဢဝ်ၸွမ်းၶူးလၢႆး ၸဝ်ႈသြႃႇလႄႇတီႇ ဢူးပၼ်ႇတိတ၊ ဢၼႃႇၵၢမ်ႇသြႃႇတႅတ်ႉၵျီး ဢိၵ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ ဢူးဝိမလသေ ၶိုၼ်းမႄးပိၼ်ႇႁေႃးပၼ် ၽၢႆႇတႆးၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တြႃးၽၢႆႇတႆး ဢၼ် တႅမ်ႈသေ ဢတ်းသဵင်ဝႆႉၼၼ်ႉ မီး 23 ႁူဝ်။ ဢၼ်ႁေႃးသေ ဢတ်းသဵင်ဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈမီး၊ ဢၼ်ႁေႃးဝႆႉ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈၵေႃႈ မီးၵမ်ႈၽွင်ႈ။ ၵႂၢမ်းဝွၵ်းၵမ်ႇမထၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တဵမ်ႈဝႆႉယမ်တႄႉတႄႉ။ သြႃႇလူင် လႆႈၵႂႃႇႁႃ ႁေႃးတြႃး ၽႅဝ်ထိုင် လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ ဝၢၼ်ႈၸၢမ်မိူင်းမူႉ လႄႈ သီႇပေႃႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1993 လႆႈဢဝ်ၵျွင်းတႃႈပူၵ်ႇ သီႇပေႃႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၵျွင်းၽႄဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၢင်တြႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈလႆႈႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတႄႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ သြႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်းဢူးလသူၺ်ႇ ၼႆၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ မုၼ်ၸၢင်း ဢရိယဝမ်ႇသ (မၢဝ်း) မူႇၸေႊ လႆႈမႃးၵျၢင်ႉၵမ်တြႃး တီႈဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ တၢင်ႉယၢၼ်းၵႂႃႇသေ ၸင်ႇထွမ်ႇ ၶႅပ်းတြႃးသြႃႇ ၵမ်ႇမထၢၼ်း ဢူးလသူၺ်ႇ တီႈၸဝ်ႈသြႃႇၼႃႇၵိၼ်ႇတ (မိူင်းၽၢၼ်း)သေ ၸဝ်ႈဢရိယဝမ်ႇသ လၢတ်ႈဝႃး ၼႆႉပဵၼ် သြႃႇၼႄတြႃးၶႃႈတပႄး ဢူးလသူၺ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇၼႃႇၵိၼ်ႇတ ၸင်ႇဝႃႈ "ဢူးလသူၺ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႈၵူၺ်းလႄႇ ၽၢႆႇတႆးတႄႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် ၼႆၵႂႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ယၢမ်ႈယူႇ တၢင်းထုင်ႉမၢဝ်းမႃးလူး" ၼႆလႄႈ ၸင်ႇတေၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် ၼႆယဝ်ႉ။
လၢႆးၼႄတြႃး ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]တႃႇတေႁဵတ်းသြႃႇၼႄတြႃး ႁႂ်ႈပေႃးဢမ်ႇပိူင်ႈ ၼႂ်းပိတၵၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် သိုဝ်ႉဢၢၼ်ႇ ပပ်ႉပိတ ၵၢတ်ႈ ပိၼ်ႇၽၢႆႇမၢၼ်ႈ တင်းမူတ်း၊ ဢၢၼ်ႇတူၺ်း ပပ်ႉလႄႇတီႇတီႇပၼီႇ တင်းသဵင်ႈ၊ ဢၢၼ်ႇတူၺ်း ပပ်ႉတြႃး ၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ တင်းသဵင်ႈ၊ လူတူၺ်း ပိုၼ်ႈဢၼႃႇၵၢမ်ႇသြႃႇတႅတ်ႉၵျီး တင်းသဵင်ႈ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွၵ်းလၢႆးၵမ်ႇမထၢၼ်း တၢင်ႇပိူင်ၵေႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶွင်ႉၶမ်တႄႉ ပေႃးၼင်ႈၵၢၼ်တြႃးၸိုင် ပဵၼ်ဝေႇတၼႃႇ ဢမ်ႇႁၢႆလႆႈ ဢမ်ႇပူၼ်ႉလႆႈလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပူၼ်ႉၼၼ်ႉ သြႃႇလူင် လႆႈၶတ်းၸႂ်ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ တုၵ်ႉၶဝေႇတၼႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်း 31 ၸူဝ်ႈမွင်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပွင်ႇၸႂ်တြႃး ၼႂ်းတူဝ်သေ ၸင်ႇတေႁတ်း ႁဵတ်းသြႃႇၼႄၵမ်ႇမထၢၼ်း ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ်ယဝ်ႉ။
ဢဝ်တူဝ်ထူပ်းမၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈသေ
- ၵၼ်တေႃးရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ
- ယွၼ်းပူတ်းယွၼ်းၶႂၢင်းလႄႈ ပွႆႇဝၢင်း ၶႂၢင်းပၼ်ပိူၼ်ႈ
- လူႇတူဝ်ၸႂ်
- ၸႅၵ်ႇၽႄရုပ်ႈၼၢမ်ႇ
- ယၵ်ႉတူၺ်းၶၼ်ႇထႃႇပဵၼ်လူႉ။ [3]
မိူဝ်ႈၽွင်း ႁဵတ်း ၵၢၼ်တြႃးၵေႃႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၶိုၵ်ႉၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်တႄႉ ပဵၼ် ယိူၼ်ႉလႆႈၵေႃႈယိူၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇယိူၼ်ႉလႆႈ ၵေႃႈ ယိူၼ်ႉ၊ ၼင်ႈယၵ်ႉႁိုင်ႁိုင် ယႃႇပေၼိုင် ၸဵဝ်းထိုင်တီႈၽူဝ်ႇမၢၵ်ႈ၊ ၵုမ်ႉၽိုၼ်ႉၵုမ်ႇၼိုင် ပေႃးၼႆၸိုင် ၶမ်ႁိုင်ၼႂ်းတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ၊ ပေႃးၵူဝ်တၢႆ တြႃးဢမ်ႇၵၢႆတူဝ် ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် မိူဝ်ႈၽွင်းၼင်ႈယၵ်ႉၵၢၼ်တြႃးယဝ်ႉ။ [4]
လွင်ႈၼႄပဵၼ်လူႉ ႁႂ်ႈၸဵဝ်းႁူႉ
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]ဢင်ႇၵႃႇႁႃႈပႃး တႃႇတေလႆႈတြႃး ဢၼ်မႃးၼႂ်ႈ မၷ်ၷသံယုတ်
- ယုမ်ႇယမ်ယူႇလီ
- သီၸႂ်ဝႆႉသိုဝ်ႈ
- ၶတ်းၸႂ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ
- ၶႂ်ႈထူပ်းႁၼ်တြႃး
- ပဵၼ်လူႉၺႃး ႁႃႈပႃးယေႃးၵီႇဝတ်ႈ။ [5] [6] ၼၼ်ႉ
ၶေႃႈၵမ်းလိုၼ်း "ပဵၼ်လူႉၺႃး"ၼႆ လႄႈ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈႁၼ်သၽေႃးပဵၼ်လူႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁၼ်ပဵၼ်လူႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် ႁဵတ်းႁိုဝ်ၼႄယေႃးၵီႇမၼ်းၼႆ တေလၢတ်ႈၼႄၽွင်ႈၵွၼ်ႇ။
- ဢဝ်ၼုၼ်ႈ လၢႆႉၵႂႃႇလၢႆႉၶိုၼ်း ၸွမ်းၼႃႈၽၢၵ်ႇ ၸွမ်းၼႃႈသေ ႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈသၽေႃးပဵၼ်လူႉ။
- ဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်းသွင်ၽႃႇ ပၢပ်းၵၼ်ႁႅင်းႁႅင်းသေ ထွမ်ႇတူၺ်းတီႈၽႃႇမိုဝ်းသႅပ်ႇၽႅတ်ႉၽႅတ်ႉ။
- သၽေႃးပဵၼ်လူႉၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ယိပ်းၺႃးသၢႆၾႆးၾႃႉသေ သျွတ်ႉၼႅတ်းၵႂႃႇ။
- သၽေႃးပဵၼ်လူႉၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉသၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၵတ်း (မိူဝ်ႈၵူဝ်)။
- သၽေႃးပဵၼ်လူႉၼႆႉ ပေႃးမၼ်းၵိုၼ်းမႃး ပေႃးတၢၼ်ႇၽိုင်ႈ/မူတ်ႉသူမ်ႈ လုပ်ႇတင်းတူဝ်။
- သၽေႃးပဵၼ်လူႉၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၽူၼ်ယွႆး တူၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ်ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်။
- သၽေႃးပဵၼ်လူႉၽႂ်းၽၢႆၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ မဵတ်ႉသပွတ်ႉဢွၼ်ႇ တီႈၼႃႈဝီႇတီႇဢူဝ်ႇ (မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ)။
- သၽေႃးပဵၼ်လူႉသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸူဝ်ႈၽႅပ်ႉတႃၵူၺ်းလႄႈ ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်ပဵၼ်လူႉဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ၵႂႃႇႁၼ် ဢမ်ႇပဵၼ်ဢမ်ႇလူႉပႅတ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆႈၼဵၼ်မဵင်းၾႆးၾႃႉ ၶၢႆႉၸူးၵၼ်။
ပၢင်တြႃးဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]1963 တင်ႈပၢင်တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇ တီႈၵျွင်းၸၢၼ်း (ယၢမ်းလဵဝ် ၵျွင်းဢွင်ႇမၵလႃႇ တၢင်ႉယၢၼ်း)
1929-30 ၶၢႆႉတင်ႈပၢင်တြႃး တီႈၵျွင်းတေႃႇၽြႃးလူင် ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း
1969 ပူၵ်းတင်ႈ ႁူမ်ႈယဵၼ် ဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ တီႈပွၵ်ႉမၢႆ 4 ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵျွင်းတေႃႇ ၽြႃးလူင် မႁႃႇမျၢတ်ႈမုၼိၼၼ်ႉသေ ၽုၺ်ႇပၢင်တြႃးၵႂႃႇ ၶၢဝ်းယၢဝ်း ႁပ်ႉယေႃးၵီႇ တီႈၸမ်တီႈၵႆယဝ်ႉ။ ယေႃးၵီႇ တႆး၊ ဝ၊ ပလွင်ႈ၊ လႃးႁူႇ၊ ၶႄႇၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးၶဝ်ႈပၢင်တြႃးယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1998 သေ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႄတြႃးမၼ်းတႄႉ မီးၵႂႃႇ 35 ပီ။
ၶူးလၢႆးၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်ၼႆႉတႄႉ ယၢမ်းလဵဝ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း၊ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၸဝ်ႈ ၼၢင်းသႂ်သႂ်သႅၼ်၊ လၢၼ်ၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ သြႃႇၸၢႆးလႅင်း သိုပ်ႇပိုၼ်ၽႄႈဝႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ၸဝ်ႈသြႃႇဢရိယ ဝမ်ႇသ (လၢႆးသႂ်) ၵမ်မꩦ်ꩧႃၼႃၸရိယ ၵျွင်းလွႆဝဵင်းဝ တႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇၸိၼ်ႇၼ (ၵျွင်းၼွင် လွင်းထိူၼ်ႇ မူႇၸေႊ)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇမေႇထႃႇ မိူင်းၽၢင်၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၵုသလ ၵျွင်းလွႆဝဵင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၸၼ်ႇတႃႇသီႇရိ ၵျွင်းသီရိ မင်ႇၵလႃႇၸွမ်သႅင် မိူင်းယႆ၊ ၸဝ်ႈၶူးၵေႃးဝိတ လွႆမွၵ်ႇၶဝ်ႈ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ လုင်းၸရေးမိူင်းသႂ် မိူင်းႁ၊ … ၸိူဝ်းၼႆႉ သိုပ်ႇဢဝ် ပိုၼ်ၽႄႈဝႆႉယူႇ။
ပၢၵ်ႈၼႄလွင်ႈၵျၢင်ႉထမ်း [7]
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]- ယေႃးၵီႇတင်းၼမ် လူဝ်ႇပႅင်းၵမ် ၵႂၢမ်းယမ်သြႃႇပၢၵ်ႈ။
- ၼႂ်းတူဝ်ၼႆႉၸိုင် တူင်ႉတွတ်ႇၼိုင် ၺၢၼ်ႇထိုင်တၵ်းတူၵ်းသၢၵ်ႈ။
- ယၵ်ႉယူႇႁိုင်ႁိုင် ယႃႇပေၼိုင် ၸဵဝ်းထိုင်တီႈၽူဝ်ႇမၢၵ်ႈ။
- ၵုမ်ႇၽိုၼ်ႉၵုမ်ႇၼိုင် ပေႃးၼႆၸိုင် ၶမ်ႁိုင်ၼႂ်းတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ။
- ၸဵပ်းမႃးၵႃႈႁိုဝ် ယိူၼ်ႉၸႂ်တိုဝ် ၼႃထိုဝ်ၶၼ်ႇထီႇၽၢၵ်ႈ။
- ပေႃးႁဵတ်းပွင်ပႅင် လႆႈၶိုၼ်းၼႅင် ထမ်းသႅင်ဢမ်ႇမႃးသၢၵ်ႈ။
- ဝေႇတၼႃႇၽုတ်းပၼ် ၺၢၼ်ႇထူပ်းႁၼ် ဝႆးၶၼ်ပဵၼ်လုငၢၵ်ႈ။
- ယေႃးၵီႇမေႃမႄ ထမ်းၽုတ်းၼႄ ၵူဝ်ႁႄသွတ်ႉသႅတ်ႉထၢၵ်ႈ။
- ၶတ်းၸႂ်ယၵ်ႉၼူၵ်ႇ သတိတူၵ်ႇ ၼႂ်းမူၵ်ႇတူဝ်တုၵ်ႉယၢၵ်ႈ။
- ပဵၼ်လုပိင်းတူဝ် ၺၢၼ်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ငိၼ်းၵူဝ်ၽူင်ႉတႅၵ်ႇငၢၵ်ႈ။
- တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၽေးၶဵၼ် ထၢတ်ႇယူတ်းယဵၼ် ၵမ်းပဵၼ်ၸႂ်ၽူဝ်ႇမၢၵ်ႈ။
- ၵတ်းယဵၼ်ငၢၼ်းငၢၼ်း ၸႂ်သိူဝ်းလၢၼ်း ထိုင်ၶၢၼ်းၺၢၼ်ႇႁွတ်ႈၽၢၵ်ႈ။
- ပူင်တူဝ်ပူင်ၸႂ် ၵျႃႉၸိုၼ်ႈသႂ် ႁၼ်ၽႂ်ၶႂ်ႈဢုပ်ႇသၢၵ်ႈ။
- ၸူမ်းလူင်ၸူမ်းလၢင် ဢုပ်ႇပၢင်ပၢင် တိုၼ်းၸၢင်လၢႆးၵဝ်ႇထၢၵ်ႈယဝ်ႉၼေႃး။
ၽိုၼ်ဢိင်
[မႄးထတ်း | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]- ↑ ၶႅပ်းၽႃႁိၼ်မၵ်းမၢႆပိုၼ်းၵုမ်းၵေႃႇသႃႇသၼႃႇ၊ ဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ တၢင်ႉယၢၼ်း
- ↑ သာသနာပြုလုပ်ငန်း မှတ်တမ်းကျောက်စာ၊ ဓမ္မဂုဏ်ရည်ရိပ်သာ၊ တန့်ယန်းမြို့။
- ↑ ၶေႃႈသပ်းလႅင်းပတိင်ႇၺိၼ်ႇ၊ ပီၵွၼ်းၶမ်း ၸဝ်ႈသုၶမ်း၊ ၼႃႈ 6၊ ပီ 2011။
- ↑ ပီၵွၼ်းၶမ်း ပၢင်တြႃးဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ (50)ပီတဵမ်။ ပီ 2018။
- ↑ ပဓာနိယင်္ဂသုတ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်။
- ↑ ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ ပၢင်တြႃးဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ တၢင်ႉယၢၼ်း။ ပီ 1992။
- ↑ ပပ်ႇၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ ဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ 1994