ၼႃႇၵတီႇပ ပုရႃႇၼ ဝိႁႃႇရ

ၼႃႇၵတီႇပ ပုရႃႇၼ ဝိႁႃႇရ
ၼႃႇၵတီႇပ ပုရႃႇၼ ဝိႁႃႇရ
නාගදීප පුරාණ විහාරය; நயினாதீவு நாக விகாரை
	The Nagadeepa Purana Viharaya, one of the 16 Solosmasthana
သႃႇသၼႃႇ
လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ	သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ
ၸႄႈတွၼ်ႈ	ၵျပ်ၽၼ
ၸႄႈမိူင်း	ၸႄႈမိူင်းပွတ်းႁွင်ႇ
ဢွင်ႈတီႈ
ဢွင်ႈတီႈ	ၼယိၼတိဝု, မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ
	ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇ ၶွင် ၼႃႇၵတီႇပ ပုရႃႇၼ ဝိႁႃႇရ
ၵူဝ်ႇဢေႃးတိၼဵတ်ႉ	09°36′45.9″N 79°46′26.3″E / 9.612750°N 79.773972°E
ႁၢင်ႈၽၢင်ႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇ
မဵဝ်း	ၵျွင်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ
	ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်လႆႈၵႅတ်ႇၶႄဝႆႉ; မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ
	ၸိုဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ်: Rock Inscription Of Nagadeepa Vihara
မၵ်းမၼ်ႈမႃး	23.02.2007
ဝႅပ်ႉသၢႆႉ
	nagadeepaviharaya

“ပေႃးဝႃႈမီးပႃးၸႂ်ယုမ်ႇယမ် သတ်ႉထႃႇႁႅင်းယႂ်ႇသေ လႆႈပူႇၸႃႇမူးၸႃးၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၶွပ်ႈၸွမ်း ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ ပၵ်ၸေၵပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ သင်ႇၶၶဝ်ၸဝ်ႈ လႄႈ ၶၢပ်ႈတူဝ်ၶုၼ်ၸၵ်ဝတ်တိၶဝ် ဢၼ်ဢဝ်ထႃႇပၼ ႁဵတ်းၵွင်းမူးဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင် ၽွၼ်းလီမၼ်းၼၼ်ႉ တၵ်းတေလႆႈတၢင်းၸႂ်ၵတ်းယဵၼ်သေ ပေႃးဝႃႈဝၢႆးတၢႆမႃးၵေႃႈ တၵ်းတေၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်တီႈလီ လႄႈ မိူင်းၽီဢမ်ႇၵၢတ်ႈ” ^[1] (ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)

ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၽိင်ႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇဝႃႈၸိုင် လႆႈႁုဝႃႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး ၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးပဵၼ်လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၽဝ်ႇဝႆႉၼႆယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ပေႃးသမ်ႉဢဝ် ၸွမ်းပပ်ႉပိုၼ်းမႁႃႇဝမ်ႇသ ဢၼ်တင်းၼမ်ႉႁပ်ႉၶၢမ်ႇၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် လႆႈႁုဝႃႈ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼႆႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈတဝ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး ၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ သၢမ်ပွၵ်ႈၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈတၼ်းသဝ်း ဢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉၸမ်ႉ ပဵၼ်မႁိယင်ႇၵၼ (ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း)၊ ၼႃႇၵတီႇပ (ၵမ်းထူၼ်ႈသွင်) လႄႈ ၵေလႃႇၼီႇယ (ၵမ်းထူၼ်ႈသၢမ်) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ^[2] ၼႂ်းလိၵ်ႈႁွမ်တွမ်ႁူဝ်ၼႆႉၸမ်ႉ ႁဝ်းတေလၢတ်ႈလူၺ်ႈလွင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈမႃးၽိူၺ်ႈၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထူၼ်ႈသွင် တီႈၼႃႈၵတီႇပယဝ်ႉ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်ႁူဝ်ၼႆႉ တေတၢင်ႇလဝ်ႈၼႄပႃးပိုၼ်း ၵႅပ်ႈဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၵွၵ်းမူး လႄႈ လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆး တီႈၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၼႃႇၵတီႇပ ပဵၼ်သင် ၊ ပူၵ်းတင်ႈယူႇဢွင်ႈလႂ်

ၼႃႇၵတီႇပ ပုရႃႇၼ ဝိႁႃႇရ (သိၼ်ႇႁလ: නාගදීප පුරාණ විහාරය, ဢိင်းၵလဵတ်ႈ: නාගදීප පුරාණ විහාරය, မၢၼ်ႈ: နာဂဒီပပုရာဏဝိဟာရ)ၼႆႉ ပဵၼ်ၵုၼ်ၽိတ်ႇဢွၼ်ႇ ပူၵ်းတင်ႈမီးဝႆႉ ၼႂ်းတွၼ်ႈၸေႈဝဵင်းၵျပ်ၽၼ၊ ပွတ်းႁွင်ႇသုတ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ၸၢပ်ႈ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်း မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ႁႃးသိပ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႂၢၵ်ႈထႅင်ႈ - ၵုၼ်ဢွၼ်ၼႃႇၵတီႇပၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈ၊ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၸမ်ႉ တင်းၼမ်မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၼႃႇၵတီႇပၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵျပ်ၽၼ (ဢိူင်ႇမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ) မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ၊ ၼႃႇၵတီႇပၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ (ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ) 398 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ၊ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းပိုၼ်း မႁႃႇဝမ်သဝႃႈၸိုင် ၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပၼႆႉ မီးဝႆႉၸဵမ်ပၢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈပုၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။

ၵႂၢမ်းတမီႇၶဝ်သမ်ႉ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉ ၼႃႇၵတီႇပဝႃႈ ၼယိၼတိဝုၼႆယဝ်ႉ၊ ၵူၼ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းထင် တီႈၼႃႇၵတီႇပၼႆႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇလႂ်ပႅတ်ႇသိပ်းႁႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထမီႇ (ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၶိူဝ်းၼိုင်ႈ တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ)၊ ဢၼ်လိူဝ်ၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း သိၼ်ႇႁႃႇလ လႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမူတ်သလိမ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။

လၢႆးတႃႇတဝ်ႈၽႅဝ် တီႈၼႃႇၵတီႇပ

မိူဝ်ႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇဝႆႈသႃ ၵွင်းမူးၼႃႇၵတီႇပၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2002 ပဵၼ်ၽွင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢဝ်ငမ်းယဵၼ်ၵိုတ်းသိုၵ်းယိုဝ်း ၵၼ် (ၵမ်းထူၼ်ႈသွင်) ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ တင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းဢွၼ်ႇ ထမီႇၶဝ် ဢၼ်တုၵ်းယွၼ်းဢဝ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တမ်ႈတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းယၢမ်းပီ 2002 ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပဵၼ်ၽွင်း တိုၵ်ႉၵိုတ်းသိုၵ်းၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ၵႂႃႇမႃးၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ လႄႈ ၵျပ်ၽၼႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႇၵတီႇပၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇယဵၼ်းတႄႉ၊ တႃႇတေၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈ ၼႃႇၵတီႇပၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းသိပ်းသွင်ၸူဝ်ႈမွင်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၽႅဝ်၊ လႆႈၶီႇလူတ်ႉသၢမ်တေႃႇ၊ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်တၢင်းၼၼ်ႉ မီးပၢင်သိုၵ်းၸႅတ်ႈထၢမ်သီႇတီႈ၊ ပၢင်ၸႅတ်ႈသွင်ပၢင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်၊ ပၢင်ၸႅတ်ႈထၢမ် ဢၼ်ၵိုတ်းထႅင်ႈသွၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၸမ်ႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ သဵၼ်ႈတႃႈၶူၼ်တၢင်းၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လုႁၢမ်းၶူင်ႈလွၵ်း၊ ႁိူၼ်းၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်းၵေႃႈ ပဵၼ်ႁွႆးမၢၵ်ႇၵွင်ႈ ပွင်ႇပဵၼ်လုၵ်းပဵၼ်လၢၵ်းဝႆႉ၊ ႁိူၼ်းမၢင်ဢၼ်ၸမ်ႉ မီးၽၵ်းတူပွင်ႇ ဢမ်ႇမီးၸွမ်းႁိူၼ်၊ ႁိူၼ်းဢၼ်မီးၸွမ်းႁိူၼ်းၸမ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇမီးၽၵ်းတူဝ်ပွင်ႇ လႄႈ ၽၵ်းတူ၊ လွင်ႈမၼ်းၸမ်ႉ ၵွပ်ႈလႆႈၶၢမ်ႇၶီႈတၢမ်ႇ သိုၵ်းတၢမ်ႇသိူဝ် ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းထမီႇ ၽူႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေ သိုၵ်းသိူဝ်တူဝ်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2009 ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵႂႃႇမႃး ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်ဝဵင်းငဝ်ႈမိူင်း ၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ လႄႈ ၼႃႇၵတီႇပၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၵႂႃႇတႄႉတႄႉ၊ တႃႇတေၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈ ၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း ပႅတ်ႇၸူဝ်ႈမွင်းပႅတ်ႇၸူဝ်ႈမူင်းလိူဝ်၊ သင်ဝႃႈ ၶၢတ်ႈလူတ်ႉၶၢတ်ႈၵႃးၵႂႃႇႁင်းၶေႃၸိုင် တေလႆႈၶီႇလူတ်ႉတႃႇလဵဝ်၊ သင်ဝႃႈၵႂႃႇၸွမ်းလူတ်ႉသၢႆၸမ်ႉ တေလႆႈၶီႇလူတ်ႉသွင်တေႃႇသွင်ၵမ်း၊ ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၶီႇၵႂႃႇၸူးတီႈပုၼ်ၵုတုတိဝု၊ ပေႃးၶိုၼ်းသိုပ်ႇၶီႇလူတ်ႉသၢႆ တီႈၵုၼ်ၵုတုတိဝုၵႂႃႇၸိုင် ၶၢဝ်းယၢမ်းဢမ်ႇပေႃးႁိုင်သင်၊ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ၼႃႇၵတီႇပ လႄႈ ဝဵင်းၵျပ်ၽၼႃႇၼၼ်ႉ ၵႆၵၼ်ယူႇ 30 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ၊ လူတ်ႉသၢႆၵမ်းထူၼ်ႈသွင် လိုၼ်းၼႆႉ တေၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၽင်ႇ တႃႇၵုၼ်ၼမ်ႉၼႃႇၵတီႇပယဝ်ႉ။ တီႈၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ တေမီးႁိူဝ်း ပႂ်ႉႁပ်ႉၵူၼ်းၸိူဝ်းတေၵႂႃႇဝႆႈၽြႃး (ၽြႃးၸၢဝ်းပုတ်ႉ လႄႈ ႁိၼ်ႇတူႇ) လႄႈ ၸိူဝ်းတေမိူဝ်းၶိုၼ်းဝၢၼ်ႈ ၶိုၼ်းသူၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းတေႃႉသူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ လူတ်ႉသၢႆမႃးၽႅဝ်ၵမ်းလႂ်ၵေႃႈ တေႃႉသူင်ႇပၼ် ၵမ်ႈလႂ်ၵမ်းၼၼ်ႉယဝ်၊ ၽွင်းၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပုၼ်ႉၽွၼ်းတေႃႇသူင်ႇၶဝ် ဢမ်ႇယွၼ်းငိုၼ်းၵႃႇတေႃႉသူင်ႇ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းၶီႇႁိူဝ်းၸမ်ႉ ႁိုင်သိပ်းႁႃႈမဵတ်ႉ၊ တႃႈၵိုတ်းႁိူဝ်းတေမီးသွင်တီႈ တီးဢၼ်ၵိုတ်း ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႇၽူႈဢၼ်မႃးဝႆႈၽြႃး ႁိၼ်ႇတူႇ လႄႈ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၵူၼ်းပွၵ်ႈႁေႃပွၵ်ႈႁိူၼ်း၊ တီႈတႃႈသုတ်း ဢၼ်ၵိုတ်းၵမ်းထူၼ်ႈသွင်ၼၼ်ႉၸမ်ႉ ယိူင်းၸူးပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃး ဢႅဝ်ႇဝႆႈသႃၽြႃး ၵွင်းမူးၸၢဝ်းပုတ်ႉ လႄႈ ၵူၼ်းပွၵ်ႈၵၢတ်ႇပွၵ်ႈဝဵင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈတၢင်း ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈႁွတ်ႈမႃးတီႈၵုၼ် ၼႃႇၵတီႇပ

ပေႃးဢဝ်ပပ်ႉမႁႃႇဝမ်ႇသဝႃႈၸမ်ႉ ဝၢႆးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ လႆႈႁႃႈဝႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈတဝ်ႈမႃးၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ ဢွင်ႈတီႈၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ၊ လွင်ႈတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းမႃး ၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉၸမ်ႉ တႃႇမႃးၵုမ်းငမ်းသင်ႇသွၼ်ႁၢမ်ႈ ပၢင်ပွႆးသိုၵ်း ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်လုင်း လႄႈ လၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။

ၸိူင်မၼ်းၸမ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆ၊ ၽွင်းပၢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ လႆႈႁုဝႃႈ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ မီးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသၢမ်ၸဝ်ႈ ၽွင်းငမ်း ဝႆႉၼႆယဝ်ႉ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸူလူဝ်းတရ ၵုမ်းၵမ် ၼႃႇၵတီႇပ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၼ်ၼိဢၵ်ၶိၵသမ်ႉ ၽွင်းငမ်းၵေႇလၼီႇယ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢႆ ထူၼ်ႈသၢမ် ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႁူဝ်တရၸမ်ႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ၵိၼ်မိူင်းတႂ်ႈၼမ်ႉ ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈႁုဝႃႈ ၶုၼ်သၢမ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မီးလွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်း ၵပ်းသိုပ်ႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇပီႈဢွၵ်ႇၼွင်ႉၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ၊ ထိုင်ၼင်ႇဝၼ်းၼိုင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸူလူဝ်းတရၼႆႉ ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်တင်းၼွင်ႉယိင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မႁူဝ်တရယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးသေ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉယိင်းတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ၶွင်ၽၢၵ်ႇဝၼ်းၵူပ်ႉၵူႈၼႆႉလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈ ဢဝ်တၢင်ႇပလၢင်ႇႁူင်းသႅင်၊ (ဢဝ်ၵႅဝ်ႈသႅင်ၶူင်ဝႆႉ) ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈပၼ်ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉယိင်းမၼ်းယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉယိင်း ၵိၼ်ၶႅၵ်ႇဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပတ်ႉဢဝ်မၼ်းၼၢင်းၼွၼ်းၽေး ^[3] ၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇဝၢႆးမၼ်းၼၢင်း ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈမၼ်းၼၢင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႁူဝ်တရသမ်ႉ ယွၼ်းၶိုၼ်းၶွင်ၽၢၵ်ႇ ဢၼ်တွၼ်ႈမိူဝ်ႈဝၼ်းၵိၼ်ၶႅၵ်ႇ ၼွင်ႉယိင်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၽူႈလႆႈဝႆႉမၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ်ၶိုၼ်း လႄႈ ၸင်ႇဝႃႈဢၢင်ႈၶိုင်ပၢင်သိုၵ်း တိုၵ်းယိုဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ၸင်ႇဝႃႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈမႃးမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ ၵမ်းထူၼ်ႈသွင် တီႈၵုၼ်ဢွၼ်ႇၼႃႇၵတီႇပ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ^[4] လႆႈႁုဝႃႈ ပလၢင်ႇႁူင်းသႅင် ဢၼ်ၶဝ်ႁိမ်ၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းမႃး ၽႂ်ၽၢႆႇလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇဢဝ်သေ ၼွပ်ႇယိုၼ်ႈလူႇတၢၼ်းၸူးပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။

ပိုၼ်းဝတ်ႉ လႄႈ ၵွင်းမူး တီႈၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ လႄႈ ယၢမ်းလဵဝ်

ၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းတႃႇၵၶၢႆ တေႃႇတၢင်ႇမိူင်း လႄႈ ပဵၼ်တီႈထွတ်ႈမႅတ်ႈ တႃႇၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ႁိၼ်ႇတူႇၶဝ်ယဝ်ႉ၊ လွင်ႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇထွင်ႉတဵဝ်ႉ ဝႆႈသႃတီႈထွတ်ႈတီႈမႅတ်ႈၼၼ်ႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉ လႄႈ ႁိၼ်ႇတူႇၶဝ် တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇယူႇ၊ ဢၼ်ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းၵႃႈၶၼ် ၼႃႇၵတီႇပယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင် လႄႈ ၵႂႃႇဝႆႈသႃၵၼ်ယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉၸမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼပ်ႉယမ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉ (ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း) ၶဝ်ယဝ်ႉ၊ လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉ မႃးဢႅဝ်ႇဝႆႈသႃၵွင်းမူး လႄႈ ဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ တီႈၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပၼႆႉၼၼ်ႉ တႄႇမႃးမိူဝ်ႈပီ 1st Century C.E. ပုၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ၊ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်မႃးဢႅဝ်ႇဝႆႈသႃ ထၢတ်ႈၵွင်းမူးဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ မုၼ်ၸဝ်ႈ ပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်လႆႈႁုဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၼႆယဝ်ႉ၊ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းပပ်ႉပိုၼ်း မႁႃႇဝမ်ႇသဝႃႈၸမ်ႉ ၼႃႇၵတီႇပၼႆႉ ပဵၼ်တီႈထွတ်ႈတီႈမႅတ်ႈ ဢွင်ႈထူၼ်ႈမၢႆ 16 တႃႇၵူၼ်ႈၸၢဝ်း ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇဝႆႈသႃ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။

တီႈၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပိုင်းၸဝ်ႉ (Circa. 250 B.C.) ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတေဝႃႇၼမ်ပိယတိသ်သ ၵေႃႇသၢင်ႈဝတ်ႉဝႃးလင်ၼိုင်ႈသေ တၢၼ်းဝႆႉ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃး ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝတ်ႉဝႃးၼၼ်ႉ ၵဝ်ႈသဝ်ႈဝဝ်းမွင်ၵႂႃႇလႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၶၼိတ်တတိသ်သ မႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးပူႇၸေႃႇထႅင်ႈ၊ ၸိုဝ်ႈဝတ်ႉဝႃးဢၼ်ၼႆႉ ႁိၵ်ႈမီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ဝတ်ႉတိတ်သဝိႁႃႇရ”ၼႆယဝ်ႉ၊ ၼွၵ်ႈသေ ဝတ်ႉၼႆႉၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မႁႃႇလၶၼႃႇၵ ၶိုၼ်းပူၵ်းတင်ႈလူႇထႅင်ႈ ဝတ်ႉမႂ်ႇဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ “သလိၽပ်ပတ” ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼွၵ်ႈသေဝတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉထႅင်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၶဝ် ၶိုၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈၵွင်းမူးဢုၼ်ၼလူဝ်မၵရ၊ ရႃၸယတၼတႃထုၸေတိယလႄႈ ဢမလၸေတိယသေ လူႇတၢၼ်းထႅင်ႈယဝ်ႉ၊ လႆႈႁုဝႃႈ တႄႇတင်ႈဢဝ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉမႃး ဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇလႄႈ ၵွင်းမူးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃး တီႈဝႆႈတီႈသႃတီႈထွတ်ႈတီႈမႅတ်ႈ တႃႇၸၢဝ်းပုတ်ႉၼႆယဝ်ႉ။

ပေႃးသမ်ႉဢဝ်ၸွမ်းပပ်ႉ (Nam Pota, 15th Century Sinhalese literary work) ဝႃႈၸမ်ႉ ဝတ်ႉဝႃးလႄႈ ႁူင်းလိုဝ်ႈသႃလႃး တီႈၼႃႇၵတီႇပၼၼ်ႉ မီးၵဝ်ႈတီႈၼႆယဝ်ႉ၊ ၵဝ်ႈတီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႇၵၶူဝ်းဝိလ၊ ၶတုရုၵူဝ်းတဝိႁႃႇရ၊ တေလိပူဝ်းလ၊ မလႃႇၵမ၊ မိၼိဝၼ်ၵူဝ်းမုဝိႁႃႇရ၊ တၼ်တိတိဝယိၼ၊ ၼႃႇၵတိဝယိၼ၊ ပုဝၼ်ၵုတိဝယိၼ လႄႈ ၵႃႇရတိဝယိၼ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၸိုဝ်ႈဝတ်ႉဝႃးလႄႈ ႁူင်းလိုဝ်ႈသႃလႃးၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းလၢမ်းဢဝ်ၸိုဝ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းထမီႇၶဝ် တၢင်ႇဝႆႉပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉသေ တိုၵ်ႉႁုလၢမ်းလႆႈယူႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆယဝ်ႉ၊ ^[5] တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 1902 ၼၼ်ႉ ပႃႇမွၵ်ႉၶ Paul E. Peiris ႁႃႁၼ်ဢွင်ႈၵဝ်ႇ ဝတ်ႉၶတုရုၵူဝ်းတ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ Kantaraodai ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၵႆၵၼ်တင်း ဝတ်ႉမႂ်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။

ဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၵွင်းမူးဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၶဝ် ၶူင်သၢင်ႈလူႇတၢၼ်းမႃးမိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵိုတ်းဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈၶုမ်လုၵ်းမၼ်းၵူၺ်း၊ ဝတ်ႉဝႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် လႆႈႁၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇမၼ်းၵူၺ်း၊ ဝတ်ႉဝႃးပၢၼ်မႂ်ႇသွင်လင် ဢၼ်လႆႈႁၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉတႄႉ ၵွမ်ႉႁႃၵေႃႇသၢင်ႈမႃး ပႆႇပေႃးႁိုင်သင်လူင်လၢင်၊ ဝတ်ႉဢၼ် ၼႂ်းဝၢင်းမၼ်း မီးပႃးၵွင်းမူးၼႃႇၵတီႇပ ၼၼ်ႉ တၢင်းၼမ်မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်တီႈပုတ်ႉထမႃးလိုဝ်ႈယင်ႉ ၽွင်းမၼ်းၸဝ်ႈမႃးၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ တီႈၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပၼႆယဝ်ႉ၊ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝတ်ႉၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ႁဝ်းတေလႆႈႁၼ်ပႃး ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးတွင်း ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၶဝ် ဢဝ်မႃးလူႇတၢၼ်း မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 1956 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇဝတ်ႉၼၼ်ႉသမ်ႉ မီးဝႆႉတူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ ဝႆႉပဵၼ်တီႈထွတ်ႈတီႈမႅတ်ႈ ဝႆႈသႃၵၼ်ယူႇၵူႈၸဝ်ႉၼႂ်ဝၼ်းၶမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁုဝႃႈ ဝတ်ႉပႃႇၸိၼဝိႁႃႇရ လႄႈ ၵွင်းမူးၼႃႇၵတီႇပ ဢၼ်လႆႈႁၼ်ယူႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးမိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 1950 ၼႆႉၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ တီႈၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ၊ ယၢမ်းလဵဝ်၊ ၶၢဝ်းၼႃႈ

ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈဢရႁၼ်မႁိၼ်တ ဢဝ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ မႃးၽိူၺ်ၽႄႈ ၼႂ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ (2nd Century B.C.E) ယဝ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈႁုဝႃႈ ၼွင်ႉယိင်းမၼ်းၸဝ်ႈ ၽိၵ်ႉၶုၼီႇ သင်ႇၶမိတ်တ ၶိုၼ်းဢဝ်တူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ မႃးၸွမ်းၼႆယဝ်ႉ၊ တႃႈႁိူဝ်းဢၼ်ဢဝ်တူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ မႃးသိူၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းတီႈၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ၊တူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ ဢၼ်ၽိၵ်ႉၶုၼီႇ သင်ႇၶမိတ်တ ဢဝ်မႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ် တိုၵ်ႉဢဝ်ပဵၼ်တီႈဝႆႈသႃသေ မီးဝႆႉယူႇတီႈဝဵင်း ဢၼုရတပုရ ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်၊ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၵႂၢမ်းၵူၼ်းလုမ်းလႃး တူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 1907 ၼၼ်ႉ တင်းသုင်လမ်းတူၼ်ႈမႆႉ ၽူဝ်းထိ မီးယူႇ 9.8 မီႇတႃႇသေ တင်းယႂ်ႇလမ်းမၼ်းၸမ်ႉ မီး 2.49 မီႇတႃႇယဝ်ႉ။

တူၼ်ႈမႆႉၼႂ်းလူၵ်ႈတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁုဝႃႈ တူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းဢၼုရတပုရ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼႆႉ ဢႃႇယုယၢဝ်းယိုၼ်းယႂ်ႇလိူဝ်သေပိူၼ်သုတ်းၼႆယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်းၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လႆႈတြႃးမႃးတႂ်ႈမၼ်း တီႈပုတ်ႉထၵယႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ယၢမ်းလဵဝ်ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ၊ လႆႈႁုဝႃႈ တူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ ဢၼ်မီးတီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိင်ႇၽႄတူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႆႈတြႃးမႃးတႂ်ႈမၼ်း တီႈဝဵင်းပုတ်ႉထၵယႃႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉ တူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅတ်ႈတႄႉမၼ်း ဢၼ်ဢဝ်မႃးတီႈ ပုတ်ႉထၵယႃႇ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးသွင်ႁဵင်ပီမိူင်း လိူဝ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဢႃႇယုတူၼ်ႈမႆႉၽူဝ်းထိ ဢၼ်မီးယူႇ တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တင်းႁိုင်မၼ်းမီးယူႇ ပီမိူင်းသွင်ႁဵင် လိူဝ်လိူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈလမ်ႇလွင်ႈမၢႆသွင်ၸမ်ႉ ပေႃးထိုင်လိူၼ်မူၼ်း ၼႂ်းလိူၼ် April မႃးၸိုင် ^[6] ၵူၼ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆးသိၼ်ပွႆးထမ်း ႁပ်ႉႁွင်းမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ မႃးၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ၵမ်းထူၼ်ႈသွင် တီႈမိူင်းၶဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းဝၼ်းၼႆႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းၶၢဝ်သေ မိူဝ်ႈႁပ်ႉသိၼ်ထမ်း တီႈဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ၊ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းသုမ်ႉသွင်း ပၢင်ႇၼႃႇႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းသေ လဵင်ႉလူၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉဝၢၼ် လႄႈ ၶဝ်ႈၽၵ်း တႃႇၵူၼ်းထွင်ႉထဵဝ်ႈၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်း၊ ပွႆႇတူဝ်သတ်း၊ ၸၼ်ႁၢင်ႈၸၢတ်ႈ ၼႂ်းၸႃႇတၵ ၸွမ်းပၢင်ႇၼႃႈႁိူၼ်းၶႄႉၵၼ်၊ ၶွင်ၽႂ်ၶႅမ်ႉ ၸဝ်ႈမီႈပုၼ်းၶဝ်ပၼ်သူး၊ တႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆး၊ ဝွၵ်း၊ ၸၢပ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇလူၺ်ႈထမ်ႇမ ၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်၊ လိၵ်ႈၽႂ် ဝွၵ်းၼႂ် ၵႂၢမ်းၽႂ် ၶႅမ်ႉတွၼ်းလိူဝ်ၵေႃႈ ပၼ်သူးတႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၢႆး ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၸမ်ႉ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၵႂၢမ်း ၶူးဢတ်ထၵထႃႇၶဝ်ဝႃႈၸိုင် ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းမႃး သင်ဝႃႈသၼႃႇ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈမွတ်ႇႁၢႆၵႂႃႇၼႆ ၶဵဝ်ႈ၊ ၶူၼ်ႁူဝ်၊ လိၵ်ႈထမ်းပိတၵၢတ်ႈ လႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတၢင်းတိုဝ်းပႅတ်ႇပိူင် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈတင်ႈသဵင်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၵွင်းမူးဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ တေမႃးၵွင်ၸုတုမ်ၵၼ် တီႈၵွင်းမူးလူင်မႁႃႇၸေတိယ (ဝဵင်းဢၼုရုတပုရ) သေ ၶိုၼ်းၵႂႃႇၸုၵွင်ၵၼ် တီးၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပ၊ ပေႃးဝႃႈမႃးၸုၵွင်ၵၼ် တီႈၵွင်းမူးရႃႇၸႃႇ ယတၼၸေတိယ ၼႂ်းၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပ တင်းမူတ်းယဝ်ႉပေႃးၼႆၵေႃႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းမႃး ၶိုၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇၸူး တူၼ်ႈမႆႈၽူဝ်းထိ တီႈပုတ်ႉထၵယႃႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးပုၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ၊ ^[7] ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်မႃး၊ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်ယူႇ လႄႈ ဢၼ်တေမႃးပဵၼ်မႃး တီႈၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပ ၶၢဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပေႃးသမ်ႉၶိုၼ်းၸွမ်းၵႂၢမ်း ဢၼ်လႆႈလၢတ်ႈၼႄမႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇတင်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉၸမ်ႉ လႆႈႁုဝႃႈ ၼႃႇၵတီႇပ ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵမ်ပၢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တိုၵ်ႉမီး၊ လွင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လႆႈတဝ်ႈၽႅဝ်မႃး တီႈၼႃႇၵတီႇပၼႆႉၸမ်ႉ ပဵၼ်တႃႇမႃးသင်ႇသွၼ်ႁၢမ်ႈပွႆးသိုၵ်း ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်လုင်း လႄႈ လၢၼ် ဝၢႆးသေလႆႈႁုဝႃႈ ၵုၼ်ၼႃႇၵတီႇပၼႆႉ ပဵၼ်တီႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ မႃးၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ပေႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉၵေႃႈ ၶုၼ်ၶဝ်လၢႆလၢႆၸဝ်ႈ ၵေႃႇသၢင်ႈလူႇတၢၼ်းဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ လႄႈ ၵွင်ႈမူးတမ်ႈတီႈသင်ႇၶ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပဵၼ်တီႈထွတ်ႈတီႈမႅတ်ႈ တီႈဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးဢႅဝ်ႇထွင်ႉထဵဝ်ႈ ဝႆႈသႃပူႇၸႃႇမူးၸႃး တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းလီၵုသူဝ်ႇ လႄႈ လႆႈႁုလႆႈႁၼ်တီႈၵိုၵ်းပိုၼ်း ၸၢဝ်းပုတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ပေႃးထိုင်မႃးၼႂ်းလိူၼ် April ပေႃးၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ပၢင်ပွႆးလူႇတၢၼ်း တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈ မၵ်းမၼ်ႈမၢႆတွင်း လွင်ႈဢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈၽႅဝ်မႃးၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ၵမ်ႈထူၼ်ႈသွင်တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽိုၼ်ဢိင်

Dhammaika. S. Sacred Island. Kandy: Buddhist Publication Society, first edition 2008.
Musaeus Higgins, M. Poya Days. New Delhi: Asian Educational Services, first edition 1999.
Geiger, W. ed. Mahavamsa. London: Pali Text Society, 1925.
Herman Oldenberg, ed. The Dīpavasa. New Delhi: Asian Educational Services, 1982.

^[8]

↑ Dīgha Nikāya. Volume, II. Page, 142. ပဵၼ်မူႇ Pāli Text Society. ပေႃးဝႃႈမီးပႃးၸႂ်သတ်ႉထႃႇယုမ်ႇယမ် ႁႅင်းယႂ်ႇသေ ၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၸွမ်းၵုၼ်းမုၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ “ဢေႃႈ ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉ ႁွႆးဝႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူးၽြႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇထိူၵ်ႈ တၢင်းလူႇတင်းသဵင်ႈ လႄႈ တၢမ်တူဝ်ၵဝ်ႇႁုႁၼ်တြႃး” ၊ “ ၵေႃး ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉ ႁွႆးဝႃႈပဵၼ်ၵွင်းမူးၸဝ်ႈပတ်ၸေၵပုတ်ႉထ ဢၼ်ႁုႁၼ်တြႃး သၸ်ၸႃႇသီႇယိူင်ႈႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉလူင်ႁွႆႉ” ၊ “ ဢေႃး ~ ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉ ႁွႆးဝႃႈပဵၼ်ၵွင်းမူး လုၵ်ႈၼွင်ႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇထိူၵ်ႈ တၢင်းလူႇတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်ႁုႁၼ်တြႃးႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉလူင်” ၊ ဢေႃး ႁွႆးဝႃႈ ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူး ၶုၼ်ၸၵ်ၵဝတ်တိ ဢၼ်ပႂ်ႉပႃးသိၼ်သေ ဢုပ်ႉပွင်မိူင်းၼၼ်ႉလူင်ၼႆႉ” ၼႆၸိုင် ၽူႈဢၼ်လႆႈပူႇၸႃႇမူးၶုၵ်ႉၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၸွမ်း ၵုၼ်းမုၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈတၢင်းၸႂ်ၵတ်းယဵၼ်သေ ပေႃးဝၢႆးတၢႆၵေႃႈ တၵ်းတေလႆႈၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်တီႈလီ လႄႈ မိူင်းၽီၼႆယဝ်ႉ။
↑ လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉလွင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈမႃးၵမ်းထူၼ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁႃလူဢဝ်ၼႂ်း “ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-9 တႃႉ၊ ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ - 6 သမ်ႉ လၢတ်ႈဝႆႉလွင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇပွၵ်ႈထူၼ်ႈသၢမ်ယဝ်ႉ။
↑ မုၼ်ၸဝ်ႈတၢႆဝႃႈ လွၼ်ႇ၊ ၶုၼ်တၢႆဝႃႈ ၼွၼ်ႈၽေး၊ ၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇတၢႆဝႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ။
↑ ၼႂ်းပပ်ႉ Poya Days by M. Musaeus Higgins (New Delhi: Asian Educational Services, 1st ed 1999, Page, 76 ၼၼ်ႉသမ်ႉ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉ ၼၢင်းဢၼ်ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်တင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸူႇလူဝ်တရၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မႁူဝ်တရ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼွင်ႉယိင်းမၼ်းၼႆယဝ်ႉ၊ မႁႃႇဝမ်ႇသ (Mahāvamsa. I, 44 ff) သမ်ႉလၢတ်ႈၼႄႁဝ်းဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်ႈပၼ်ပလၢင်ႇႁူင်းသႅင် တမ်ႈတီႈၼၢင်းၵူပ်ႉၵူႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပေႃႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မႁူဝ်တရ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတူဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆယဝ်ႉ၊ ၽဵင်ႇတၢင်းႁၼ်ထိုင်တူတႄႉ လႅပ်ႈႁၢင်ႈပပ်ႉမႁႃႇဝမ်ႇသ မီးလၵ်းထၢၼ်ဝႆႉ၊ ၸိူင်ႉႁိုဝ်လႄႈဝႃႈၼၼ်ၼႆ ပေႃးပဵၼ်ပေႃႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႁူဝ်တရပၼ်ၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၸင်ႇတေလႆႈဝႃႈ “ပွႆးသိုၵ်းၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် လုင်း လႄႈ လၢၼ်ယဝ်ႉ၊ သင်ဢမ်ႇၼၼ် တေလႆႈဝႃႈ ပွႆးသိုၵ်းၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတေႃႇၶုၼ်းႁေႃၶမ်း” ယဝ်ႉ၊ ပပ်ႉ Poya Days by M. Musaeus Higgins တႄႉ သပ်းလႅင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ “ပဵၼ်သိုၵ်းၼႂ်းဝူင်ႈၶုၼ် ႁေႃၶမ်းတေႃႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း” ၼႆယဝ်ႉ၊ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်ပပ်ႉပိုၼ်းမႁႃႇဝမ်ႇသ လႄႈ ပပ်ႉပိုၼ်းတၢင်ႇဢၼ်ယဝ်ႉ၊ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ပိုၼ်ႉထၢၼ်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇဢၼ်ဝႃႈ “ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈမႃးတီႈသီႇႁူဝ်ႇယူႇ” ၼၼ်ႉတႄႉ ယွမ်းႁပ်ႉၶၢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်မူတ်းယဝ်ႉ။
↑ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈ၊ ၸိုဝ်ႈမိူင်း လႄႈ ၸိုဝ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လီၽၢင်ႉသေလူယူႇ၊ လွင်ႈမၼ်းၸမ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈ ၵွပ်ႈၶဝ်တႅမ်ႈဢမ်ႇပီႇသေ တႆးႁဝ်းသမ်ႉထၢင်ႇဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပေႇၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း ၽိတ်းပိၼ်ႈၽူၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၸိုဝ်ႈၶဝ်ႈသွႆးတႆးၼၼ်ႉၵွႆးၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်ပိၼ်ႈၽူၼ်သေ မႃးပိၼ်ႇပေႇပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း “ၶဝ်ႈၽၵ်ႉယွႆႈ” ၼႆၵေႃႈမီးယဝ်ႉ၊ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈၸႂ်ဢမ်ႇလီၸွမ်းတႄႉꧦ၊ ၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်းၸိုဝ်ႈ တႆး ဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ၶဝ်တေဢမ်ႇတႅမ်ႈပီႇလႆႈ၊ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ၶဝ်တင်ႈၸႂ်ႁဵတ်းပိၼ်ႇပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶဝ်သေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈတႆးႁၢႆ ၼႂ်းပပ်ႉပိုၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
↑ လိူၼ်မူၼ်းပီ 2010 ၼႆႉၸမ်ႉ တူၵ်းၼႂ်းလိူၼ် March ယဝ်ႉ၊ ဝၼ်းလိူၼ်မူၼ်းဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ မႃးၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၵမ်ႈထူၼ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ “လိူၼ်မူၼ်းပၵ် (Buck Full Moon or Bak Poya)” ၼႆယဝ်ႉ။
↑ DīNikā Atthakathā (Sumagmgala Vilāsinī). Volume, III. Page 899 & Vibhaga Atthakathā (Sumagmgala Vilāsinī). Page, 433. Pāli Text Society.
↑ ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 12, တႅမ်ႈ-ၸဝ်ႈၶူး တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၼေႃႇၶမ်းလႃႉ ꩪမ်မသႃမိ (2010). ၼႃႇၵတီႇပ (ဢွင်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တဝ်ႈႁွတ်ႈမိူင်ႈသီႇႁူဝ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်). တႃႈၵုင်ႈ: လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ. p. 1.{{cite book}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)

[1] Dīgha Nikāya. Volume, II. Page, 142. ပဵၼ်မူႇ Pāli Text Society. ပေႃးဝႃႈမီးပႃးၸႂ်သတ်ႉထႃႇယုမ်ႇယမ် ႁႅင်းယႂ်ႇသေ ၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၸွမ်းၵုၼ်းမုၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ “ဢေႃႈ ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉ ႁွႆးဝႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူးၽြႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇထိူၵ်ႈ တၢင်းလူႇတင်းသဵင်ႈ လႄႈ တၢမ်တူဝ်ၵဝ်ႇႁုႁၼ်တြႃး” ၊ “ ၵေႃး ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉ ႁွႆးဝႃႈပဵၼ်ၵွင်းမူးၸဝ်ႈပတ်ၸေၵပုတ်ႉထ ဢၼ်ႁုႁၼ်တြႃး သၸ်ၸႃႇသီႇယိူင်ႈႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉလူင်ႁွႆႉ” ၊ “ ဢေႃး ~ ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉ ႁွႆးဝႃႈပဵၼ်ၵွင်းမူး လုၵ်ႈၼွင်ႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇထိူၵ်ႈ တၢင်းလူႇတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်ႁုႁၼ်တြႃးႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉလူင်” ၊ ဢေႃး ႁွႆးဝႃႈ ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူး ၶုၼ်ၸၵ်ၵဝတ်တိ ဢၼ်ပႂ်ႉပႃးသိၼ်သေ ဢုပ်ႉပွင်မိူင်းၼၼ်ႉလူင်ၼႆႉ” ၼႆၸိုင် ၽူႈဢၼ်လႆႈပူႇၸႃႇမူးၶုၵ်ႉၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၸွမ်း ၵုၼ်းမုၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈတၢင်းၸႂ်ၵတ်းယဵၼ်သေ ပေႃးဝၢႆးတၢႆၵေႃႈ တၵ်းတေလႆႈၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်တီႈလီ လႄႈ မိူင်းၽီၼႆယဝ်ႉ။

[2] လိၵ်ႈႁွမ်တွမ် ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉလွင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈမႃးၵမ်းထူၼ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁႃလူဢဝ်ၼႂ်း “ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-9 တႃႉ၊ ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ - 6 သမ်ႉ လၢတ်ႈဝႆႉလွင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇပွၵ်ႈထူၼ်ႈသၢမ်ယဝ်ႉ။

[3] မုၼ်ၸဝ်ႈတၢႆဝႃႈ လွၼ်ႇ၊ ၶုၼ်တၢႆဝႃႈ ၼွၼ်ႈၽေး၊ ၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇတၢႆဝႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ။

[4] ၼႂ်းပပ်ႉ Poya Days by M. Musaeus Higgins (New Delhi: Asian Educational Services, 1st ed 1999, Page, 76 ၼၼ်ႉသမ်ႉ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉ ၼၢင်းဢၼ်ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်တင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸူႇလူဝ်တရၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မႁူဝ်တရ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼွင်ႉယိင်းမၼ်းၼႆယဝ်ႉ၊ မႁႃႇဝမ်ႇသ (Mahāvamsa. I, 44 ff) သမ်ႉလၢတ်ႈၼႄႁဝ်းဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်တွၼ်ႈပၼ်ပလၢင်ႇႁူင်းသႅင် တမ်ႈတီႈၼၢင်းၵူပ်ႉၵူႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပေႃႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မႁူဝ်တရ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတူဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆယဝ်ႉ၊ ၽဵင်ႇတၢင်းႁၼ်ထိုင်တူတႄႉ လႅပ်ႈႁၢင်ႈပပ်ႉမႁႃႇဝမ်ႇသ မီးလၵ်းထၢၼ်ဝႆႉ၊ ၸိူင်ႉႁိုဝ်လႄႈဝႃႈၼၼ်ၼႆ ပေႃးပဵၼ်ပေႃႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႁူဝ်တရပၼ်ၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၸင်ႇတေလႆႈဝႃႈ “ပွႆးသိုၵ်းၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် လုင်း လႄႈ လၢၼ်ယဝ်ႉ၊ သင်ဢမ်ႇၼၼ် တေလႆႈဝႃႈ ပွႆးသိုၵ်းၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတေႃႇၶုၼ်းႁေႃၶမ်း” ယဝ်ႉ၊ ပပ်ႉ Poya Days by M. Musaeus Higgins တႄႉ သပ်းလႅင်းၼႄဝႆႉဝႃႈ “ပဵၼ်သိုၵ်းၼႂ်းဝူင်ႈၶုၼ် ႁေႃၶမ်းတေႃႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း” ၼႆယဝ်ႉ၊ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်ပပ်ႉပိုၼ်းမႁႃႇဝမ်ႇသ လႄႈ ပပ်ႉပိုၼ်းတၢင်ႇဢၼ်ယဝ်ႉ၊ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ပိုၼ်ႉထၢၼ်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇဢၼ်ဝႃႈ “ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တဝ်ႈမႃးတီႈသီႇႁူဝ်ႇယူႇ” ၼၼ်ႉတႄႉ ယွမ်းႁပ်ႉၶၢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်မူတ်းယဝ်ႉ။

[5] ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈ၊ ၸိုဝ်ႈမိူင်း လႄႈ ၸိုဝ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လီၽၢင်ႉသေလူယူႇ၊ လွင်ႈမၼ်းၸမ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈ ၵွပ်ႈၶဝ်တႅမ်ႈဢမ်ႇပီႇသေ တႆးႁဝ်းသမ်ႉထၢင်ႇဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၶိုၼ်းမႃးပိၼ်ႇပေႇၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း ၽိတ်းပိၼ်ႈၽူၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၸိုဝ်ႈၶဝ်ႈသွႆးတႆးၼၼ်ႉၵွႆးၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်ပိၼ်ႈၽူၼ်သေ မႃးပိၼ်ႇပေႇပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း “ၶဝ်ႈၽၵ်ႉယွႆႈ” ၼႆၵေႃႈမီးယဝ်ႉ၊ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈၸႂ်ဢမ်ႇလီၸွမ်းတႄႉꧦ၊ ၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်းၸိုဝ်ႈ တႆး ဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ၶဝ်တေဢမ်ႇတႅမ်ႈပီႇလႆႈ၊ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ၶဝ်တင်ႈၸႂ်ႁဵတ်းပိၼ်ႇပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶဝ်သေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈတႆးႁၢႆ ၼႂ်းပပ်ႉပိုၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

[6] လိူၼ်မူၼ်းပီ 2010 ၼႆႉၸမ်ႉ တူၵ်းၼႂ်းလိူၼ် March ယဝ်ႉ၊ ဝၼ်းလိူၼ်မူၼ်းဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ မႃးၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၵမ်ႈထူၼ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ “လိူၼ်မူၼ်းပၵ် (Buck Full Moon or Bak Poya)” ၼႆယဝ်ႉ။

[7] DīNikā Atthakathā (Sumagmgala Vilāsinī). Volume, III. Page 899 & Vibhaga Atthakathā (Sumagmgala Vilāsinī). Page, 433. Pāli Text Society.

[8] ပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 12, တႅမ်ႈ-ၸဝ်ႈၶူး တွၵ်ႉတိူဝ်ႇ ၼေႃႇၶမ်းလႃႉ ꩪမ်မသႃမိ (2010). ၼႃႇၵတီႇပ (ဢွင်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တဝ်ႈႁွတ်ႈမိူင်ႈသီႇႁူဝ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်). တႃႈၵုင်ႈ: လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ. p. 1.{{cite book}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]