ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း:Saiongharn/sandbox

== ၾိင်ႈထုင်းၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင် ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈလႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးၶဝ် ပိူင်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ==

ၵႂၢမ်းၼမ်း

ၾိင်ႈထုင်းပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈလႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆး ၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်ၼႆႉ ပေႃးတူၺ်းၾိင်ႈ ၶဝ်ၼႆ ႁၢင်ႈၶႂ်ႈမိူၼ်ၵၼ်ယူႇ။ ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၵေႃႈၵိူဝ်းယမ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ၊ ပီႈၼွင်ႉတႆးၵေႃႈ ၵိူဝ်းယမ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ။ ၾိင်ႈထုင်းၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမၼ်းတႄႇမႃးတီႈဢၼ်ႁဝ်း ၵိူဝ်းယမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၾိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ မီးဝႃႈ ႁဝ်းယိူင်ႈၼမ်/ႁဵတ်းၸွမ်းၼမ်သေ ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းမႃး၊ ႁဝ်းယိူင်ႈဢႄႇသေ ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းမႃးၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ တီႈတႄႉယဝ်ႉ ၾိင်ႈထုင်းပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ်လႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ယိူင်ႈဢဝ်ၼႂ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇသေ ပဵၼ်ၾိင်ႈၶဝ်မႃးၼၼ်ႉ ၼမ်တႄႉတႄႉ။ တႆးႁဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးႁၼ်ၼမ်။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ မၼ်းမိူၼ်ၵၼ်ၵႃႈႁိုဝ်၊ ပိူင်ႈၵၼ်ၵႃႈႁိုဝ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမူႇလိၵ်ႈၼႆႉ တေၶႆႈၵႂႃႇ 1.လိူၼ်သိပ်းသွင်၊ 2.ၾိင်ႈထုင်း ၼႂ်း လိူၼ်သိပ်းသွင်၊ 3. ၾိင်ႈထုင်းပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင် လႄႈ 4.ၾိင်ႈထုင်း ပီႈၼွင်ႉတႆးၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင် ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

လိူၼ်သိပ်းသွင်

ၼႂ်းလိူၼ်ၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးလႄႈ ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ပေႃးပဵၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆးၸိုင် ၼႆႉပဵၼ်လိူၼ်ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးပူၼ်ႉလိူၼ်သိပ်းသွင်ၸိုင် လူဝ်ႇ ၼပ်ႉပဵၼ်လိူၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ်ၸမ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ် ၶဝ်သမ်ႉပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈ ပႅတ်ႇ ယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉတႆးၼပ်ႉလိူၼ်ၼႆႉ မႃးသုတ်းတီႈလိူၼ်သိပ်းသွင် ၼႂ်းၼိုင်ႈ ပီ မီးသိပ်းသွင်လိူၼ်ၵူၺ်း။ ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၵေႃႈ မီးသိပ်းသွင်လိူၼ်ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၺ်းၶဝ် ၼပ်ႉတႄႇလိူၼ်ႁႃႈ(တန်ခူးလ)မႃးသေ ထိုင်မႃးလိူၼ်သိပ်းသွင် မၢၼ်ႈဝႃႈ တန်ဆောင် မုန်းလ ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိူၼ် ပႅတ်ႇ ၶွင်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၺ်းၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် ႁၼ်ဝႃႈ ၼပ်ႉ သွၼ်ႇၽႂ်မၼ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ၾိင်ႈထုင်းၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်

လၢႆးၼပ်ႉသွၼ်ႇလိူၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆးလႄႈမၢၼ်ႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေတႃႉ ၾိင်ႈထုင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉမိူၼ်ၵၼ်ယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းလူႇသၢင်ႇ ၵၢၼ်းၵထိင်ႇ(ကထိန်ခင်းခြင်း)၊ တႆႈတဵၼ်း(ဆီမီးထွန်းခြင်း)ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် တႄႉ ဢၼ်ႁဵတ်းၵထိင်ႇၼႆႉ တေမိူၼ်ၵၼ်ၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမၼ်းမႃးတီႈၼႂ်းဝိ ၼေးပိတၵၢတ်ႈ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတႆႈတဵၼ်းၼႆၵေႃႈ ယိူင်ႈဢဝ်မႃးၼႂ်းသုတ်ႈတၢၼ်ႇ ပိတၵၢတ်ႈ မိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢၸႃႇတသၢတ်ႈႁႅမ်ပေႃႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတၢႆသေ ထူပ်းတၢင်းမႆႈ ၸႂ်လႄႈ တႃႇတေၵေႈၶႆ တၢင်းမႆႈၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇ တီႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်လုမ်း လၢင်းမၼ်းမႃးၸူးၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းသုတ်ႈၼႆႉၸိုင် မိူဝ်ႈမၼ်းမိူဝ်း ၼၼ်ႉ သမ်ႉမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈၵၢင်ၶမ်ႈ လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်းၼႆလႄႈ ဢဝ်ၸဵမ်ငဝ်းလိူၼ်ငဝ်းၾႆး ပေႃးလႅင်းလူင်ၵႂႃႇသဵင်ႈၼႆ ယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈမႃးထူပ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈသမ်ႉႁေႃး သႃမၺၽလသုတ်ႈ လႄႈ ၼႂ်းဝၼ်းလိူၼ် 12 မူၼ်းၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝၼ်းသႃမၺၽလသုတ်ႈၼႆယူႇ ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ဝၼ်း သႃမၺ ၽလသုတ်ႈၼႆ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းဢမ်ႇပေႃးႁူႉၼမ်ၵႃႈႁိုဝ် ၵမ်ႈၼမ် တေဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉ လွင်ႈ ၾိင်ႈလူႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆႉၵူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈလူႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးလႄႈ ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ် မိူၼ်ၵၼ် ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇမႃးၼႂ်းဝိၼေးၸဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ တေလႆႈ ၶိၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တင်ႈတေႇဢဝ် လိူၼ်(11)မူၼ်း တေႃႇထိုင် လိူၼ် (12)မူၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶဝ်မီးသုၼ်ႇၶိၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးပူၼ်ႉလိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၶိၼ်းယူႇၵေႃႈဢမ်ႇႁွင်ႉ ဝႃႈၶိၼ်းယဝ်ႉ။ ၵထိၼ ၼႆၼၼ်ႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈပႃႇလိသေ မၢၼ်ႈဝႃႈ “ကထိန်” တႆးၵေႃႈဝႃႈ ”ၵထိၼ်ႇ”ၼႆၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈလူႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉ တေမီး ပွႆးလူႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပွႆးၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇပျေႃႇ တႃႇမူၼ်ႈၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼႂ်းပွႆးၼၼ်ႉ မၢင်တီႈမီးၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း တႆးပၢၼ်ၵဝ်ႇ၊ ပၢၼ်မႂ်ႇ၊ ပၢင်တေႃႇလွင်းၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ တေမီးပွႆးၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ် ဢၼ်ၵႆႉလႄႇလၢတ်ႈႁႃႇသ ၶႂ်ႈၶူဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးဝၢႆးပွႆးယဝ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပွႆးတႃႇၵုသူဝ်ႇၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉတီႈၸမ်တီႈၵႆၶဝ် လႄႈ ၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈၵျွင်းသေ လူႇသၢင်ႇၵၢၼ်း၊ ႁပ်ႉသိၼ်၊ ၵၼ်ႇတေႃး ရတၼႃႇမျၢတ်ႈသၢမ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈပွႆးယႂ်ႇပွႆးလူင်ၵေႃႈ ႁဵတ်း ပွႆးလူႇတၢၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆသေ လူႇတၢၼ်းသၢင်ႇၵၢၼ်းလႄႈ ႁပ်ႉသိၼ်၊ ၵၼ်ႇတေႃးၸိူဝ်း ၼႆႉၵူၺ်းၵေႃႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ လၢႆးလူႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉၼင်ႇ ၵၼ်လႄႈ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈတႄႉငၢႆးၵၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်ၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၾိင်ႈဢၼ်ပီႈၼွင်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈတသွင်ႇတၢႆႇပွႆး ဢမ်ႇၼၼ် ပွႆးပွႆႇႁူင်းၾႆးမိၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်း မႃးႁူမ်ႈၸွမ်းသေ လႆႈပဵၼ်ၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်ၼႆႉ လႄႈ ဢွင်ႈတီႈၼႂ်းဝဵင်းလူင် တူၼ်ႈတီး ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉ တင်း မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ တသွင်ႇတၢႆႇၵုၼ်း ၼႆႁင်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးတူၺ်းလွင်ႈ ပိုၼ်းတႄႇမႃးမၼ်းၼႆ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမီးမႃးမိူဝ်ႈမီးတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢွၼ်ၼႃႈပႆႇတေႇတင်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃးဝၢၼ်ႈတႆး ဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈတီးၼႆသေ ပီ 1894 ဢင်းၵိတ်ႉ ၸင်ႇမႃးတင်ႈပဵၼ်ဝဵင်းလူင်မိူင်းတႆးမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်တႄႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆးႁူင်းၾႆးမိၼ် ၼႆႉ ပဵၼ်ပီ 1941 ၼၼ်ႉၼႆသေ တူၵ်းလိုၼ်းဝႆႉယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်ၾိင်ႈတႆးတႄႉတႄႉၸိုင် ထုၵ်ႇ လီမီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈတႆးတိုၵ်ႉၼမ်လႄႈ မိူဝ်ႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတႆးၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ၵေႃႈလီ ၾိင်ႈႁဵတ်းပွႆး ႁူင်းၾႆးမိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇလႄႈ ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းၼႂ်း လိူၼ်သိပ်းသွင်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ၾိင်ႈထုင်းပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်

ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးတူၺ်းၾိင်ႈထုင်းၶဝ် ၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်ၼႆႉ လႆႈဝႃႈၼမ် ယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇၼႂ်းပပ်ႉ “ဆယ့်နှစ်လရာသီ မောင်ခင်မင်” တႅမ်ႈၼၼ်ႉၼႆ လႆႈႁၼ် 1.ၾိင်ႈ လူႇၵထိၼ်ႇ(ကထိန်ခင်းခြင်း)၊ 2.တႆႈတဵၼ်း၊(ဆီမီးထွန်းခြင်း)၊ 3.သိၼ်ႇမႃႇလေးပွႆး(ရှင် မာလဲပွဲ)၊ 4.ပွင်းဢီႈယႃ(ဆေးပေါင်းခ)၊ 5. ၵျီးမၼူဝ်းပွႆး(ကျီးမနိုးပွဲ)ဢမ်ႇၼၼ် ၶမ်ႈၽူႈ လၵ်ႉ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈလူႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇလႄႈ ၾိင်ႈတႆႈတဵၼ်းတႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢတ်ႈမႃးပႅၵ်ႈပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သိၼ်ႇမႃႇလေးပွႆးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸွမ်းဢဝ်ၵႂၢမ်းၸဝ်ႈ မထေႇသိၼ်ႇမလေး(ၽူႈဢၼ်ဢဝ်ၸၢၼ်ႇသေ လႄႇလႆႈမိူင်းၽီ မိူင်းၵူၼ်း မိူင်းငရၢႆး) ၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ထွမ်ႇထမ်းၸဝ်ႈဝေႇသၼ်ႇတရႃႇ ၼႆယူႇ။ ပိုၼ်းဢၼ်တႅတ်ႈထမ်း လႄႈတင်း သိၼ်ႇမႃႇလေးပွႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်း မွၵ်ႈ 12 မူင်းၼၼ်ႉ တေဢွၼ်ၵၼ် ၸုဢီႈယႃ၊ သမ်းမိုၵ်ႉသမ်းဢၢင်း၊ ၽေႃႇမိုၵ်ႉ၊ ၽေႃႇယႃၵတ်ႉ လႄႈ ၽေႃႇယႃႈယႃ ဢၼ်ယူတ်းယႃၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႁၼ်ဝႃႈ လိူၼ်သိပ်းသွင် မူၼ်းၼႆႉ ၼၶၢတ်ႈၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၸုင်ႇၵၼ်လီ လိူၼ်ၵေႃႈလႅင်း ပဵၼ်ၼၶၢတ်ႈလီတႃႇ ၽူႈယိပ်း ၶူးၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၽေႃႇယႃႈယႃၼႆယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈဢၼ်တိုၵ်ႉႁိူဝ်ႈႁိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇၾိင်ႈ လူႇၵ ထိၼ်ႇၶဝ် တႆႈတဵၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈမီးယူႇ၊ ဢၼ်ၸမ်ႁၢႆၵႂႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇၾိင်ႈ သိၼ်ႇ မႃႇလေးပွႆး လႄႈ ၵျီးမၼူဝ်းပွႆးၶဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်ႁူႉမၼ်းၵမ်ႈဢေႇၵူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ သိၼ်ႇမႃႇလေးပွႆးၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ်ဝႃႈ ယၢမ်ႈမီးၾိင်ႈထုင်းဢၼ်ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃး ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈမၼ်းႁိုင်ၼႅၼ်ႇယဝ်ႉလႄႈ ႁႂ်ႈဝႃႈမီးသၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ် တႄႉတႄႉတေဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်သိုပ်ႇၶႆႈၵၼ်မႃးၵူၺ်းယူႇ။ သိၼ်ႇမႃႇလေးပွႆးၼႆႉ ပဵၼ်ပွႆးတဵတ်ႈထမ်းဝေႇသၼ်ႇတရႃႇ ဢၼ်ပီႈၼွင်ႉၶိုၼ်ၶဝ် ႁဵတ်းယူႇၵူႈပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ် ၼႆႉသမ်ႉ ႁဵတ်းၼႂ်းဝႃႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ၵမ်ႈပွင်ပဵၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈၼႂ်း ပပ်ႉသိပ်းသွင်လိူၼ်မၢၼ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈဝႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်းၵူၺ်း ဢၼ်ဢွၼ် ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆးတဵတ်ႈထမ်းဝေႇသၼ်ႇတရႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ ရှင်မာလဲပွဲကို နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်တွင် ကျင်းပသည်။ လှော်ကားသဏ္ဌာန်မှာ နိဗ္ဗာန်သို့ ကူးမည့် မဂ္ဂင်ဖောင်အဖြစ် တင်စားပူဇော်ခြင်းဖြစ်၍ လှော်ကားပွဲတော် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပစ္စည်း တစ်ထောင်စီ ပူဇော်သည့်အတွက် ထောင်ပြည့်ပွဲတော် ဟူ၍လည်းကောင်းခေါ် ဆိုကြောင်းလည်း သိရသည်” ၼႆယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ၾိင်ႈထုင်းဢၼ်ၼႆႉ လူဝ်ႇၶိုၼ်း ထတ်းၶိုၼ်းလီလီၵွၼ်ႇ ၸွင်ႇၸႂ်ႈၾိင်ႈထုင်းပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၾိင်ႈထုင်း ၵျီးမၼူဝ်း(ကျီးမနိုးပွဲတော်)ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၾိင်ႈဢၼ်ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ် သိုပ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းမႃးယူႇ။ ၾိင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းၶမ်ႈလိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်းသေ ပဵၼ်တွၼ်ႈ တႃႇၵူၼ်းဢၼ်ၶႂ်ႈပျေႃႇၵၢင်ၶမ်ႈ ၵၢင်ၶိုၼ်းလိုၵ်း ၽွင်းပိူၼ်ႈၼွၼ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်း ပိူၼ်ႈယဵၼ်မူတ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းတေၵႂႃႇၶၢႆႉပၢႆႉသႅင်ႇ၊ ၶူင်ႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ဢွမ်မွၵ်ႇၼႃႈ ႁိူၼ်း၊ တေၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးၸဝ်ႈႁိူၼ်းလုၵ်ႉမႃးၵၢင်ၼႂ်ၼႆ ႁႂ်ႈပေႃးႁၼ်သေၶႂ်ႈၶူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးလင်မႃး ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢၼ်ပျေႃႇၵၼ်ယဝ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လၵ်ႉဢဝ်ၵႂႃႇတႄႉသေ လုၵ်ႉ မႃးၵၢင်ၼႂ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်လမ် လႄႈ ၶႂ်ႈၸႃႉၵူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈၵျီးမၼူဝ်းၵေႃႈ လၢႆႈ ပဵၼ်ၵႂႃႇၶမ်ႈၽူႈလၵ်ႉလူင်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၾိင်ႈဢၼ်ၼႆႉ တေဝႃႈဢမ်ႇလီၼႆၵေႃႈၵိုတ်းဢမ်ႇလႆႈ ယဝ်ႉလႄႈ ၵႃႈတေလႆႈၾၢင်ႉဝႆႉ ၶူဝ်းၶွင်ၽႂ်မၼ်းၵူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶမ်ႈလိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်းၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈၾိင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ပိုၼ်ပမ်ႉသၵူႇ(ပံ့သကူ ပစ်)ၼႆထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ပမ်ႉသၵူၼႆႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈၵႂၢမ်းပႃႇလိ ဢၼ်ဝႃႈ ပံသုကူလ ၼႆယဝ်ႉ။ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ “ သၢင်ႇၵၢၼ်းဢၼ်ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ သမ်ႉမီး ထႅင်ႈ တီႈပွင်ႇဝႃႈ “သိူဝ်ႈၶူဝ်းဢၼ်ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ ၸွမ်းလိၼ် ၼိူဝ်လိၼ်၊ သိူဝ်ႈၶူဝ်းဢၼ် ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၶွင်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပမ်ႉသၵူ ဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ယူႇၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ ၶႂ်ႈငၢႆး ဢၼ်ဝႃႈ သိူဝ်ႈၶူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၶွင်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးၵၢင်ၶမ်ႈ လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်း ၼၼ်ႉ တေမီးၽူႈဢၼ်ငိုၼ်းလိူင်ႇ ၽူႈဢၼ်ပွင်ပဵၼ်လႆႈၶဝ် တေဢဝ်ငိုၼ်းပႅတ်ႈဝႆႉၸွမ်း ၽင်ႇတၢင်း၊ ၸွမ်းၵူၺ်ယုၵ်းယၢပ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းလူဝ်ႇ ဢမ်ႇပေႃးပဵၼ်လႆႈၶဝ် ၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵၢမ်ႇလီ ၽႂ်ႁၼ်လႆႈၵေႃႈမီးသုၼ်ႇၵဵပ်းဢဝ်လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈပမ်ႉသၵူႇၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းမီးတၢင်းႁူႉၶဝ်ၸိုင် တေမီးၽွၼ်းလီယူႇ၊ ပေႃးဢမ်ႇမီး တၢင်းႁူႉၼႂ်းထမ်းတြႃးတႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ လၢႆးမၼ်းၸၢင်ႈပိူင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈထုင်းပီႈၼွင်ႉတႆး ၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင် ပေႃးမႃးဝိၼ်ႇၽၢႆႇ ဝၢႆႇတူၺ်းတင်းတႆးၼႆ ၾိင်ႈထုင်းၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်ၼႆႉ တေမီး ၾိင်ႈလူႇတၢၼ်းၵထိၼ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇဝိၼေးၸဝ်ႈ၊ ၾိင်ႈၶိုၼ်ႈၵျွင်းလွင်းမွၵ်ႇ၊ ၾိင်ႈတႆႈ တဵၼ်း၊ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်လူႇတၢၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆႉ မိူၼ်ႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်ဝိၼေး ၸဝ်ႈလႄႈ တင်းပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ် ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈသင်ၵၼ်။ ဢၼ်ႁဝ်းပိူင်ႈပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉ ႁဝ်းၽွမ်ႉၵၼ်ၶိုၼ်ႈၵျွင်း လွင်းမွၵ်ႇၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢၼ်ႇ ၵျွင်းၶွင်သႅင်ႁဝ်းဝၢၼ်ႈလႂ် ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ပွၵ်ႉလႂ် ပွၵ်ႉၼၼ်ႉ ဝဵင်းလႂ် ဝဵင်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၾိင်ႈတႆႈ တဵၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးသူႈဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း။ မၢင်တီႈဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵေႃႈ မၢင်တီႈဢမ်ႇႁဵတ်း၊ ဢမ်ႇပေႃးႁၼ်ဝႆႉလမ်ႇလွင်ႈၵႃႈႁိုဝ်။ ၾိင်ႈထုင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ၾိင်ႈဢၼ်ၵိုၵ်းၼႂ်း လိူၼ် သိပ်းသွင်ၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈယူႇ။ လွင်ႈၶိုၼ်ႈၵျွင်းလွင်းမွၵ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉမီးၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်ၵူၺ်း ပေႃးပဵၼ်ဝၼ်း သိၼ်လူင်(လိူၼ်မူၼ်း လႄႈ လိူၼ်လပ်း)ၼႆ ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ် ထုင်ႉ၊ ဢိူင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဝၢၼ်ႈၼႆ ၼႂ်းဝႃႇတႄႉဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈၵိုၼ်းသေ ၼွၵ်ႈဝႃႇယူႇ။ ၼွၵ်ႈ ဝႃႇၼႆႉ ဢဝ်ၵမ်ႈတၼ်းသေ ၶိုၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝဵင်းတႄႉ ႁၢင်ႈယၢမ်ႈႁၼ်တၵႃႇၶဝ်ၶိုၼ်ႈ ၵျွင်းၽွင်းၼႂ်းဝႃႇၵူၺ်း။ ဢၼ်ပဵၼ်ၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်ၼႆႉၵေႃႈ ၵိုၼ်းမိူၼ်ၼႂ်းဝႃႇၼင်ႇၵဝ်ႇ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝၼ်းသႃႇမၺၽသုတ်ႈ၊ ဝၼ်းလူႇတၢၼ်းၵထိၼ်ႇ၊ ဝၼ်းတႆႈတဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈပႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႂ်းဝၼ်းၶိုၼ်ႈၵျွင်းလိူၼ်သိပ်းသွင်ၼႆႉ လႆႈဝႃႈၼႄပၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ၵိူဝ်းယမ်ၸွမ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ထိင်းသိမ်းၾိင်ႈၼႆၵေႃႈလႆႈယူႇ။ လူႇတၢၼ်းၵထိၼ်ႇတႄႉ ပဵၼ်ပွတ်းၼႂ် ဢၼ်တႆႈတဵၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၵၢင်ၶမ်ႈ ၽွင်း မိူင်းလပ်းသိင်ႇမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်တႆႈတဵၼ်းၼႆႉ ယိူင်ႈၸွမ်းပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၶဝ်ႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ယိူင်ႈၸွမ်းပိုၼ်းဢၸႃႇတသၢတ်ႈ မႃးႁူပ်ႉထူပ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉႁိုဝ် ၼႆ ၼၼ်ႉတႄႉ လိူဝ်သေၵေႃႉဢွၼ်ႁဵတ်းၵူၺ်းတေႁူႉ။ လႆႈႁၼ်မၢင်တီႈၵူၺ်း ဢွၼ်ၵၼ်တႆႈ၊ မၢင်တီႈတႄႉ ဢမ်ႇႁၼ်တႆႈယဝ်ႉ။ သင်တေဝႃႈ ပိုၼ်းတႆႈတဵၼ်း လွင်ႈတၢင်းတႆႈတဵၼ်း မႃး တီႈလႂ်ၼႆ မၼ်းလုၵ်ႉမႃးတီႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢၸႃႇတသၢတ်ႈ မႃးႁူပ်ႉထူပ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ သမ်ႉမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈလိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်းၵၢင်ၶမ်ႈ ၼင်ႇသပ်းလႅင်းၼႄမႃး ပႅၵ်ႈတင်းၼိူဝ်ပုၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈတႆႈတဵၼ်းၼႆႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈလႂ် ယိူင်ႈၽႂ်ၵေႃႈလီ ပေႃးႁူႉသေ ႁဵတ်းတႄႉလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။

ၶေႃႈလူပ်း

ၾိင်ႈထုင်းၸိူဝ်းဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ဢိင်ဢဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၽႂ်မၼ်းလႄႈ တီႈ ၵိူဝ်းယမ်သေ တီႈပိူင်ႈၵၼ်ၵေႃႈမီး တီႈမိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈပႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်တႄႉ ပေႃးၵဵဝ်ႇ ၵပ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႄႉ ၾိင်ႈႁၼ်ပိူင်ႈၵၼ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႆသေတႃႉ ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈ လႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးၼႆႉယွၼ်ႉယူႇႁိမ်းၵိၼ်ၸမ်ၵၼ်လႄႈ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈငၢႆးငၢႆး ၵၼ်ၼႆလႆႈယူႇ။ မၢင်မဵဝ်းႁဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်း ၶဝ်သမ်ႉႁဵတ်း မၢင်မဵဝ်းႁဝ်းႁဵတ်း ၶဝ်သမ်ႉဢမ်ႇ ႁဵတ်းၼႆၵူၺ်း။ ၾိင်ႈထုင်းပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးတႅၵ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးၼႆ လႆႈဝႃႈၼမ် တႄႉတႄႉ။ ပီႈၼွင်ႉတႆးတႄႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈလူႇ ၾိင်ႈတၢၼ်းမိူၼ်ၵူႈလိူၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉ ၼၼ်လႄႈ ၾိင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄပၼ်ဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးလႄႈ ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈ မီးၾိင်ႈၽႂ်မၼ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၽိုၼ်ဢိင်

ဝိ၊ ၃၊ ကမ္ဘာအေး၊ ၂၀၁၀။

ဒီ၊ ၁၊ ကမ္ဘာအေး၊ ၂၀၁၆။

သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဒီ၊ ၁၊ မြန်မာပြန်၊ ကမ္ဘာအေး၊ ၂၀၀၉။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ ဋီ၊ ကမ္ဘာအေး၊ ၁၉၆၀။ ပိုၼ်ႉႁူႉပတေႇသႃႇ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸိုင်ႈတႆး၊ 1986။ သႅင်သယမ် မၢႆ ပႅတ်ႇ၊ သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇၸိုင်ႈထႆး၊ တႃႈၵုင်ႈ၊ 2020။ ၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၾိင်ႈထုင်းတႆး၊ August,2017။ ၸဝ်ႈၶူး Dr.ပၺ်ၺႃသီရိ သၢႆပွၼ်၊ ၾိင်ႈပွႆးတႆး သိပ်းသွင်လိူၼ်၊ ဢွင်ႇပၢၼ်းၽျူႇ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ 2019 ။ မြတ်မင်းလှိုင်၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လ ရာသီပွဲတော်၊ ရန်ကုန်၊ ၂၀၁၁ ။ ဦးအောင်ခိုင်မင့်၊ ဆယ့်နှစ်လရာသီပွဲတော်များ နှင့် နေ့ထူးနေ့မြတ်များ၊ ရန်ကုန်၊ ၂၀၁၆။ မောင်ခင်မင်၊ ဆယ့်နှစ်လရာသီ၊ ရန်ကုန်၊ 2018။ လှသမိန်၊ ဆယ့်နှစ်လရာသီပေါင်းချုပ်၊ ရန်ကုန်၊ ၁၉၆၂။