သျဵၵ်ႉၸပီးယႃး

လုၵ်ႉတီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၼၼ်ႉမႃး
Jump to navigation Jump to search
သျဵၵ်ႉၸပီးယႃး

ဝီႇလီႇယၢမ်ႇသျဵၵ်ႉၸပီးယႃး (William Shakespeare) 1564-1616 ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း၊ ပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ ပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈဝွၵ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵမ်ႇၽႃႇ ပေႃးတူင်ႉသၼ်ႇၶွၼ်းဝႆ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ သျဵၵ်ႉၸပီးယႃး ဢၼ်ဝႃးၼႆႉ ၵူၺ်းပဵၼ် ၸိုဝ်ႈပၢႆၵမ် ဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းလႄႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁူႉၸၵ်း ၵူၼ်းမၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် သျဵၵ်ႉၸပီးယႃး ပဵၼ်ၽႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈထဵင်ၵၼ်မႃး တေႃႇထိုင် ၵၢင်ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၵမ်းလိုၼ်း ဢၼ်ပိူၼ်ႈလၢမ်းလႆႈ ၸမ်ၸမ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် လၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၵိၼ်ဝဵင်းဢွၵ်ႉသ်ၾူတ်ႉ ၸုပ်ႈ 17 ဢၼ်ပဵၼ် ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉၻီႇဝေႇရႃႇ (Edawrd de Vere) ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။

ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉၼႆႉ လႆႈၽိုၵ်းလႅၼ်ႇမေႃဝႆႉ တၢင်းမေႃ ၶီႇမႃႉ၊ လိုပ်ႈထိူၼ်ႇ၊ ၵၢၼ်သိုၵ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶုၼ်ၸၢႆး ၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃႇ မေႃဝႆႉၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး မၼ်းသမ်ႉပႃး ဝႃႇသၼႃႇ ၽၢႆႇပၢႆးမွၼ်း၊ တၢင်းၵႃႈ၊ လိၵ်ႈလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁွင်ႉဢဝ် မေႃသွၼ် လႅတ်ႉတိၼ်ႇလႄႈ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ မႃးတီႈႁိူၼ်းသေ ပူင်သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈတီႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉမႁႃႇ တမ်ႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၶဵမ်းပရဵၵ်ႉ လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ဢွၵ်ႉသ်ၾူတ်ႉယဝ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇႁဵၼ်း ပၢႆးပၵ်းပိူင် ဢုပတေႇ တမ်ႈတီႈ ၵရေးဢိၼ်း တီႈလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 12 ၶူပ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်လႄႈ မႄႈၶိုၼ်းတႄႇထႅင်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းမႂ်ႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇယူႇၸွမ်း ဢူႈသိုပ်ႇႁိုင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇ ႁၢပ်ႇၵၢၼ် တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃ။ မၼ်းလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၼႂ်းႁေႃႇသေ လႆႈမီး ၵူၼ်းသိုၵ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပႂ်ႉပႃးမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းသိုၵ်း ၵေႃႉဢၼ်တူၵ်းပုၼ်ႈၽွၼ်း ပႂ်ႉပႃးၸွမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးလင်မႃး မႃးပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းလူင် ၽၢႆႇၽၢၼ်ႇတႃႇငိုၼ်းတွင်း ဝီႇလီႇယၢမ်ႇၸီႇလ်ၸီႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်း ၵွင်ႇၸီႇ ၽၢႆႇပၼ်တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ် ၼၢင်းႁေႃၶမ်း ဢႄးလိသၿၢတ်ႉ ပီပွင်း တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသေ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉၼႆႉ လႆႈယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ၸီႇလ်ၸီႇယဝ်ႉ။ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉ ယၢမ်ႈဢဝ်ၵူၼ်းၶႃႈၸႂ်ႉ ၼႂ်းႁိူၼ်း ၸီႇလ်ၸီႇ တၢႆၵေႃႉၼိုင်ႈသေတႃႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ဢေႃးၸႃႇဢူၽုင်း ၸီႇလ်ၸီႇသေ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇ တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ၼႆယူႇ။

ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ သျဵၵ်ႉၸပီးယႃး တီႈသူၼ်မွၵ်ႇ Central Park ဝဵင်းၼိဝ်းယွၵ်ႉ

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပီဢမ်ႇတၼ်းႁိုင်သင် ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၼႂ်းႁေႃ တမ်ႈတီႈႁိမ်းၸမ် ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင် ဢႄးလိသၿၢတ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႈမႃး မၼ်းလႆႈ ၵပ်းသိုပ်ႇ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းသေဢမ်ႇၵႃး ၼၢင်းႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ပၼ်ၼႃႈလီတေႃႇမၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယု လႆႈမႃး 21 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ တင်ႈလုၵ်ႈယိင်း ၽူႈယႂ်ႇၼႂ်းႁေႃ ဢၢၼ်းၸီႇလ်ၸီႇသေ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ႁူမ်ႈၵၼ်။ ၽွင်းဢႃႇယု လႆႈ 24 ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇလႄႇမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ၊ ၵျႃႇမၼီႇ၊ ဢီႇတလီႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ဝႅဝ်ႇၼမ်ႉ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈလႄႈ ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉ လႆႈၺႃး ၸူၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇၶဝ် တိၺွပ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈၸမ်ၸႂ် ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလႄႈ ပိူၼ်ႈၶိုၼ်းပွႆႇမၼ်း လွတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃး မၼ်းၶိုၼ်းၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၸိုင် လႆႈႁူႉဝႃႈ မေးမၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈမၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပႂ်ႉမၼ်းဝႆႉယူႇၼႆ သမ်ႉလႆႈႁူႉဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလုၵ်ႈမၼ်း၊ ယွၼ်ႉမေးမၼ်း လဵၼ်ႈၽူဝ်ၼွႆႉလႄႈ လႆႈမႃးၼႆသေ ၶႃၽူဝ်မေး ၽၢတ်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၽၢတ်ႇၵၼ် ႁိုင် 5 ပီ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်း ထွႆပႅတ်ႈ ၶေႃႈမၢပ်ႇမႂ် တီႈလုမ်းတြႃးသေ ၶိုၼ်းယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။

ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼႃးႁိူၼ်းလူႉယူႇ ၶၢဝ်းတၢင်း 5 ပီၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်သၢဝ်ဢွၼ်ႇၼႂ်းႁေႃ ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ သၢဝ်ၼၼ်ႉ ၸပ်းတွင်ႉလႄႈ ၼၢင်းႁေႃၶမ်း ၸႂ်လမ်သေ ဢဝ်ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉ ၶင်ၶွၵ်ႈဝႆႉ မွၵ်ႈ 2 လိူၼ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပီႈၼွင်ႉ ၽၢႆႇၼၢင်းယိင်း ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်လႄႈ ပီႈၼွင်ႉ တင်းသွင်ၽၢႆႇသွင်ပႃႈ လႆႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇ ပေႃႉမင်ၵၼ်သေ ၼၢင်းႁေႃၶမ်း လႆႈပၼ်သတိ ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶိုၼ်းႁူမ်ႈၼႃႈႁိူၼ်းၵၼ် တင်းမေးၵဝ်ႇမၼ်း ဢၢၼ်းၼၼ်ႉသေ မီးမႃး လုၵ်ႈလၢင်း 5 ၵေႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မေးမၼ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢၢၼ်းၼၼ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 32 လႄႈ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉ လႆႈၶိုၼ်း တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းမႂ်ႇထႅင်ႈ။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉ ၸၢႆႇငိုၼ်းၽုၵ်ႉၼႃႇလႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶဝ် ဢမ်ႇပေႃးသႃႇၸႂ်။ ၵူၺ်းၵႃး ဝၢႆးလင်မႃး တူဝ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်း တမ်းဝၢင်းပၼ် ငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ်တေႃႇၸူဝ်ႈ တမ်ႈတီႈမၼ်း ၶူပ်ႇပီ 1000 ပွၼ်းယဝ်ႉ။ ငိုၼ်း ၼိုင်ႈႁဵင်ပွၼ်း မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵႃႈၶၼ်မၼ်း ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ငိုၼ်း 10000 ပွၼ်း ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။

ပီ 1603 ပၢၼ် ၵျဵမ်းမၢႆၼိုင်ႈၵေႃႈ တေႃႈသိုပ်ႇပၼ် ငိုၼ်းႁူဝ်လိူၼ်တေႃႇၸူဝ်ႈယူႇ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးမၼ်းတႄႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ၼမ်တၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေတႃႉ ၼႃႈၵၢၼ်တႄႉ ဢမ်ႇပၼ်သင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ပိူၼ်ႈမၵ်းမၢႆဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းတႅမ်ႈၸၢတ်ႈ တႅမ်ႈၸိူင်းသေ မူၼ်ႈၸႂ်ပၼ် ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလႄႈ ၸင်ႇတေပၼ် ငိုၼ်းလိူၼ်ၼင်ႇၼၼ်၊ ၵေႃႉတႅမ်ႈၸိူင်း ပၢႆၵမ် သျဵၵ်ႉၸပီးယႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉ ၼႆ ၸင်ႇဢွၼ်ႇၵၼ် လၢမ်းႁၼ်ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၼၢင်းႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈမႅၼ် ၶႂ်ႈဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ဝႃႈ တမ်ႈတီႈ ၵဝ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵူၼ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တႅမ်ႈၸိူင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၼင်ႇၼႆၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 18 ပီၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢမ်ႇၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉသေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမၼ်းသဵင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ သျဵၵ်ႉၸပီးယႃးသေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ တႅမ်ႈဝွၵ်း ဢွၵ်ႇမႃးၵူၺ်း။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ပုၼ်ႈတႃႇ ၶိူဝ်းၶုၼ် ၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၵေႃႉၼိုင်ႈ တေၵႂႃႇဢဝ်ၽဝၶဝ် မူၵ်းထူမ် ၼႂ်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၵိုင်ႇလႅပ်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လူဝ်ႇလႆႈ ပႂ်ႉထိင်း ၸိုဝ်ႈသဵင် ၶိူဝ်းၶုၼ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉ ဢၼ်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် သျဵၵ်ႉၸပီးယႃးၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် ရေႃးၵႃႇ ၵႃႇလႁႃႈၼူသေ တၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1604 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်တၢႆမၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ၽင်ဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈၸထရၢပ်ႉၾူၸ်ႉၸ် တီႈႁိမ်းႁိူၼ်းလူင် ႁႅတ်ႉၼီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈဝႃႈ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉ ပဵၼ်သျဵၵ်ႉသပီးယႃးသေ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ သမ်ႉလႆႈ သိူင်ႇသိမ်းဝႆႉလႃႇပေႃးၼႆၸိုင် မီးလွင်ႈတၢင်း တႃႇတေလႆႈဝူၼ်ႉၸွမ်းယူႇ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပိုၼ်းၶဝ် ၼႄလွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ မီးၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉ -

  1. ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၶုၼ် မီးၵုင်ႇမီးမုၼ်၊ ပဵၼ်ၵိၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ တႃႇတေဢဝ်ငိုၼ်း တီႈၸၢတ်ႈသႅင်းသေ မႃးယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႅပ်ႈ။
  2. ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းၸိူင်းမၼ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄပႃး လွင်ႈၵူတ်ႉငွၵ်း ၼႂ်းႁေႃလႄႈ ႁူႉတၵႃႈ တေလႆႈယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇပၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽႂ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းႁေႃသေၵေႃႉၵေႃႉၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈ လွင်ႈၶဝ်သေ သင်ဝႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်ၸိုင် ၸၢင်ႈထွတ်ႇလႅဝ်းသေ ထၢမ်ၽၼ်းၵၼ်လႆႈယူႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၵႂႃႇတီႈလုမ်းတြႃးသေ ႁွင်ႉမၢပ်ႇမႂ် တေႃႇသူႈၵၼ်ၵေႃႈ လႆႈယူႇ။
  3. ၽဵင်းၵႂၢမ်းသေႃးၼၢတ်ႉ ဢၼ်ဝီႇလီႇယၢမ်ႇ သျဵၵ်ႉၸပီးယႃး တႅမ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းတႅမ်ႈ မၢၵ်ႇဝႆႉပၼ် ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇႁူႉၵေႃႉတႅမ်ႈမၼ်းၸိုင် တင်းမေးမၼ်း တီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၽိတ်းမေႃးၵၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် သျဵၵ်ႉၸပီးယႃးၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉယူႇ။
  4. လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၽဵင်းၵႂၢမ်း မၢင်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈႁၼ် တႅမ်ႈမၢၵ်ႇဝႆႉပၼ် ၵူၼ်းၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ် ၵူၼ်းၸၢႆး ႁဵတ်းၵႂၢမ်းမၢၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇ။

လူတူၺ်း ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈတၢင်းတီႈၼိူဝ်ၼႆႉသေ ၸၢင်ႈမၵ်းမၢႆလႆႈဝႃႈ ဢႅတ်ႉဝၢတ်ႉၻီႇဝေႇရႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ် သျဵၵ်ႉၸပီးယႃးၼႆယူႇ။