ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်

လုၵ်ႉတီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၼၼ်ႉမႃး
Jump to navigation Jump to search

ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

ၸိုဝ်ႈ - ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်၊ ၸရေးလၢႆးသႂ်၊ ၸရေးပေႃႈၵူႇ။
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ - သႂ်သႃႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) ဢၢႆႈသႂ်။
ၸိုဝ်ႈဢူႈ - ပူႇလွႆ။
ၸိုဝ်ႈမႄႈ - ၼၢႆးသၢင်ႇ။
တီႈၵိူတ်ႇ - မၢၼ်ႈၼႃးၵႅင်း ၼႂ်းတွၼ်ႈဝဵင်းလၢဝ်း (ၵဵင်းတွင်း) တူင်ႇမိူင်းၼၢႆး၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။
ပီၵိူတ်ႇ - ပီ2331 (ပီၵေႃးၸႃႇ-1149) လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇၶမ်ႈၼိုင်ႈ။ ဝၼ်းသုၵ်း (ဝၼ်းသွၵ်ႉၵျႃႇ)။

ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

တႄႇၸႃႉယူႇဝတ်ႈ(ၵျွင်း)မိူဝ်ႈလႆႈ ပႅတ်ႇၶူပ်ႇ။ ၼုင်ႈသၢင်ႇၼႂ်းၵဝ်ႈၶူပ်ႇ။ ၶၢမ်ႇၸၢင်းၼႂ်းသၢဝ်းၶူပ်ႇ။ တီႈဝတ်ႈ ဝဵင်းလၢဝ်း၊ လႆႈၸိုဝ်ႈ “သူႉမၼႃႉ”ယဝ်ႉ။ ၶၢမ်ႇၸၢင်းလႆႈဝႃႇၼိုင်ႈ လူင်းမိူဝ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈမေႃႇလမႅင်ႇသွင်ပီ၊ ပူၼ်ႉၶဝ်ႈ ၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းယူၼ်း မိူင်းထႆး လႆႈယူႇသၢမ်ပီ ၸင်ႇပွၵ်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈတၢင်းႁူႉၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း (တပႄးတပၼ်း) ၼမ်ၼႃႇလႄႈ ၶွၼ်ႉတဝ်ႉႁေႃ ၶၢမ်း “ၾႃႉတုင်း” ၵေႃႉမႃးယူႇတီႈမိူင်းၼၢႆး ဢမ်ႇႁၼ်လီ။ ၸင်ႇလႆႈဢွၵ်ႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇ တီႈဝဵင်းၵၢင်းသိူဝ် ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉၵၢင်းသိူဝ် ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၵႂၢၼ်းပၢႆး (ၵၢႆင်းၶျူၵ်ႉ)ယဝ်ႉ။ ၼင်ႈဝတ်ႈ ဝဵင်းၵၢင်းသိူဝ် တႄႇဢဝ်ၸူဝ်ႈၶူပ်ႇသၢဝ်းႁူၵ်းထိုင် ႁူၵ်းသိပ်းႁႃႇယဝ်ႉ။

မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈမိူဝ်းတူၺ်း တီႈၵိူတ်ႇမိူင်းလင်လႄႈ ထိုင်ပီ 2395ၼၼ်ႉ၊ ၸင်ႇမိူဝ်းၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းလၢဝ်းၵႅပ်ႉ ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မီးၵူၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ် လွင်ႈၵတ်ႉတၢင်းမေႃ မၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ လႆႈဢွၵ်ႇပၢႆႈၼႂ်း ဝဵင်း လၢဝ်းသေဢမ်ႇၵႃး ပၢႆႊလႆႈထွတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းလမ်မိူဝ်ႈဝႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ လႆးသီႇသိပ်းႁႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ႁဵတ်းမေႃတႃႇ ဢႅဝ်ႇမၢၼ်ႈလၢဝ်းမိူင်းႁေ၊ ပဵၼ်ႁိူၼ်းပဵၼ်ယေး တင်း “ၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇ” တီႈဢိူင်ႇၵဵင်း လိူၼ် ၼႂ်းပီၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်။ မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ”။

သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 2425 လိူၼ် သိပ်းသွင်လွင်ႈ ၵဝ်ႈၶမ်ႈ ဝၼ်းသုၵ်ႈ(ဝၼ်းသွၵ်ႉၵျႃႇ) မိူဝ်ႈၸူဝ်ႈၶူပ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈ 94ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

လိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉသမ်ႉ-
1. သႃႇသၼႃႇမင်းၸႅၼ်ႇ (ႁ) မင်းၸႅၼ်ႇလူင်၊
2. လႅင်ႇၵႃႇသိပ်းႁူဝ်၊
3. ၵႃႇလႃႉပၢၼ်ႉ (ႁ) မွၵ်ႉၶရပၢတ်ႈ ဝီးသႅင်၊
4. ၼၢင်းၶႆးသႅင်၊
5. ၼၢင်းမွၵ်ႇႁုင်ႈ၊
6. ၼႃႉမေႃးလူင်၊
7. ထမ်ႇမႃႉဝၢတ်ႈ ဝႃ (တွႆး)ငဝ်ႈ၊
8. ထမ်ႇမႃႉဝၢတ်ႈ ဝႃၵၢင်၊
9. ထမ်ႇမႃႉဝၢတ်ႈဝႃပၢႆ၊
10. ၸဝ်ႈသီႇရီႉၼၼ်ႇတႃႇ၊
11. သူႇရီႉယႃႇဝၼ်ႇသႃႉ ၶတ်ႉတီႉယႃႉဝၼ်ႇသႃႉ၊
12. ၵႃႇလႃႉယႅၵ်ႉၶႃႇ မႁႃႇၼၢၼ်းမုင်ႇ၊
13. ၵဵင်သိူင်း၊ မိူင်းၶွၼ်း၊
14. ဢလွင်းငႃႉသႃး (ႁ) ဢၢႆႈလဵင်ႉပႄႉ၊
15. ထုင်းယူဝ်းယႃႇၸႅၼ်ႇ၊
16. ဢလွင်းပႄႉပဝ်ႇပီႇ၊
17. ဢလွင်းတဝ်ႇပဝ်ႇပီႇ၊
18. ဢလွင်းၵႅၼ်ႇတွင်သႅင် ၼၢင်းမွၵ်ႇပူးၽႄး၊
19. ဢလွင်းသႅင်မိူင်း ၼၢင်းၸမ်းပူး၊
20. ဢလွင်းပၢၼ်းယဵၼ်ႇလႃႉ၊
21. ၼၢင်းမွၵ်ႇပဝ်း၊
22. ၸၵ်ႈၵျႃႇပူႇရဵင်ႇ၊
23. ပီႇႁူၶမ်းသၢမ်ၵူမ်း၊
24. မၼေႃႇႁႃႇရီႇ ပၢၼ်းၵုမ်းၶမ်း၊
25. ဢလွင်းႁူဝ်မႄႈမိုဝ်း၊
26. ဢလွင်းၸၵ်းၶႆႇၼႃးလူင်၊
27. လိၵ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢွၼ်ႇ၊
28. မႃဢွၵ်ႇၶဝ်၊
29. ဢလွင်းထူင်းလၢႆးလွၵ်းၼႃး၊
30. ဢလွင်းၶၢႆဢိုင်၊
31. ဢလွင်းၵႃႉၶီႈ၊
32. ဢလွင်းၵႂၢႆးၶဝ်လဵဝ်၊
33. ဢလွင်းဝူဝ်းၶဝ်လဵဝ်၊
34. ဢလွင်းၵႆႇလူၺ်သႅင်၊
35. ပိုၼ်းသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ငိူၵ်ႈၵၢင်းလၢႆး။
36. ဢၢႆႈၸွၵ်ႇၸၢင်ႈပႅတ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်လႆႈထုပ်းႁၼ်ဝႆႉမီးယူႇ ယဝ်ႉၼၼ်ႉ 157ၽိုၼ်။ ပႆႇႁၼ်ၵေႃႈယင်းမီးထႅင်ႈ ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ၸရၢင်းၵႂၢင်ႈပႂ်ႉတူၺ်း၊ ၼႂ်းၽိုၼ်ၵႂၢင်ႈမၼ်းတႃႉ။ သၢႆၸႂ်လိၵ်ႈလၢႆး ၽူႈပိူင်းၾႆး ၼႄတင်းၾိင်ႈငႄႈ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း “ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်” ပဵၼ်ၵူၼ်းမႃး ၼိုင်ႈ ၸူဝ်ႈၼိုင်ႈပၢၼ် ၸူဝ်ႈပၢၼ်(ၽဝႃႉ) မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ၊ ဢမ်ႇမီးတင်းသိူဝ်ႈ တၢင်းပဵင်း ၶူတ်းငေႃးၵူတ်ႉ ၵၢတ်ႉ ယၢပ်ႇယၢၼ်းၶၼ်ၸႂ် တႄႉတႄႉ။