ၽၵ်းမီႇႁေႃ

လုၵ်ႉတီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၼၼ်ႉမႃး
Jump to navigation Jump to search


ၽၵ်းမီႇႁေႃ
Garlic.jpg
Allium sativum, ၽၵ်းမီႇႁေႃ ႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၵမ်ႈၼမ်
သိပ္ပံနည်းကျ အမျိုးအစားခွဲခြင်း
ၶူင်း: Plantae
Division: Magnoliophyta
ၸိူဝ်ႉႁူမ်ႈ: Liliopsida
ၸိူဝ်ႉၸၢဝ်း: Asparagales
ၸိူဝ်ႉငိူၼ်ႈ: Amaryllidaceae
မျိုးရင်းသေး: Allioideae
ၸိူဝ်ႉၽၼ်း: Allium
ၸိူဝ်ႉသႅၼ်း: A. sativum
ဒွိနာမ
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး
[[ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ]]

ၽၵ်းမီႇႁေု ပဵၼ်ၽၵ်းလႄႈယႃႈၶိုဝ်ႇတႆး လႄႈပဵၼ်ၽၵ်းမဵဝ်းၼိုင်ႈ ၵမ်ႈၼမ်သႂ်ႇလေႃးၽၵ်းသေၵိၼ် မီႇႁေႃတႆးဢမ်ႇၼၼ် ၵႃးလႃးဢိၼ်ႇတီးယ ၶဝ်ၵေႃႈၵိၼ်ၽၵ်းမီႇႁေႃ ဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သင်တင်းတႆး၊ထႆး၊လဝ်း၊ၶေႇ မီးၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် တူၼ်ႈလႄႈႁူဝ်ၵၢပ်ႇၵိပ်ႇတေပိူင်ႈၵၼ် ဢိတ်းဢီႈ ႁွမ်ၶၢဝ် ပီႈၼွင်ႉထႆးၵေႃႈႁွင်ႉ ၽၢၵ်ႈ (ဢုတ်ႇရထႃးၼီး) မီႇႁေႃၶေႇ (ၵုင်းထဵပ်ႈ.,ၽၢၵ်ႈၵၢင်) ပႃႇသေႉဝႃး (ယၢင်း,မႄႈႁွင်ႈသွၼ်) ႁွမ်ၶၢဝ် (ဢုတ်ႇရထႃးၼီး) ႁွမ်မီႇ (ပွတ်းႁွင်ႇ) ႁူဝ်မီႇ (ပွတ်းၸၢၼ်း)[1]


လၵ်ႇၶၼႃႇမၼ်းၸမ်ႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

မီႇႁေႃပဵၼ်မႆႉလုမ်ႉလုၵ်ႉ လႄႈယႂ်ႇယၢဝ်း သုင်ထိုင် 30 - 60 သမ. မီးသၢပ်ႇပႅင်း ႁူဝ်မီးၼႂ်းလိၼ် လၵ်ႇၶၼႃႇ ႁူဝ်မူၼ်းလၢဝ်ႈ မီးသဵၼ်ႈၸႂ်လမ်းၵၢင် မွၵ်ႈ 2 - 4 သမ. မီးၽႅၼ်ႇယႂ်းသီၶၢဝ်ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈမီးသီၵမ်ႇလႅင်လေႃးၶွင်ႇဢိတ်းဢိတ်းႁေုႇႁူမ်ႇလမ်းတူၼ်ႈဝႆႉ 3 - 4 ၸၼ်ႉ ၵွၵ်းၵၢပ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈ ၵူႈႁူဝ်မီး 6 - 10 ၵိပ်ႇ ၵိပ်ႇလုၵ်ႉတီႈငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတႃဝႂ်မႂ်ဢွၼ်ႇ ลำต้นลดรูปลงไปมาก ใบเดี่ยว (Simple leaf) ขึ้นมาจากดิน เรียงซ้อนสลับ แบนเป็นแถบแคบ กว้าง 0.5 - 2.5 ซม. ယၢဝ်း 30 - 60 သမ. ပၢႆလႅမ်ၼင်ႇ Acute ขอบเรียบและพับทบเป็นสันตลอดความยาวของใบ โคนแผ่เป็นแผ่นและเชื่อมติดกันเป็นวงหุ้มรอบใบที่อ่อนกว่าและก้านช่อดอกทำให้เกิดเป็นลำต้นเทียม ปลายใบสีเขียวและสีจะค่อย ๆ จางลงจนกระทั่งถึงโคนใบ ส่วนที่หุ้มหัวอยู่มีสีขาวหรือขาวอมเขียว ช่อดอกแบบช่อซี่ร่ม (Umbel) ประกอบด้วยตะเกียงรูปไข่เล็ก ๆ จำนวนมากอยู่ปะปนกับดอกขนาดเล็กซึ่งมีจำนวนน้อย มีใบประดับใหญ่ 1 ဝႂ် ယၢဝ်း 7.5 - 10 သမ. လၵ်ႇၶၼႃႇမၢင် သႂ် ႁႅင်ႈ เป็นจะงอยแหลมหุ้มช่อดอกขณะที่ยังตูมอยู่ แต่เมื่อช่อดอกบานใบประดับจะเปิดอ้าออกและห้อยลงรองรับช่อดอกไว้ ก้านช่อดอกเป็นก้านโดด เรียบ รูปทรงกระบอกตัน ယၢဝ်း 40 - 60 သမ. မွၵ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ၵိပ်ႇႁူမ်ႈ 6 ၵိပ်ႇ ၽၢတ်ႇၽေၵၼ်ဢမ်ႇၼၼ်ၸပ်းၵၼ်ที่โคน รูปใบหอกปลายแหลม ယၢဝ်းမွၵ်ႈ 4 မမ. သီၶၢဝ်ဢမ်ႇၼၼ်ဢူမ်သီၶွင်ႇ เกสรเพศผู้ 6 อัน ติดที่โคนกลีบรวม อับเรณูและก้านเกสรเพศเมียยื่นขึ้นมาสูงกว่าส่วนอื่น ๆ ของดอก ႁၢင်းၶႆႇ 3 ၶွင်ႉ แต่ละช่องมีออวุล 1 - 2 เม็ด ผลเล็กเป็นกระเปาะสั้น ๆ รูปไข่หรือค่อนข้างกลม มี 3 พู เมล็ดมีขนาดเล็ก สีดำ

ၼႂ်းမိူင်းတႆး[2] ၸိူဝ်းဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇၵၼ်ၼမ် မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ပေႃးဢဝ်လွင်ႈႁူဝ်ယႂ်ႇၸမ်ႉ ၽၵ်းမီႇဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ[3]

ၽွၼ်းလီၽၵ်းမီႇႁေႃ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

ပဵၼ်ယႃတွင်ႉသတ်ႉ၊တွင်ႉၵႂ်ႈ၊တွင်ႉပွင်း၊တွင်ႉၶူၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁၢၵ်ႈ ၵုမ်းထိင်းပၼ်ၶႆမၼ်းၼႂ်းလွတ်ႇလိူတ်ႈ ၸွႆႈယူတ်းယႃႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်းၸဵဝ်းႁၢႆၸဵဝ်းၶႅၼ်း လူတ်းယွမ်းတၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈၵၢမ်ႈလိူတ်ႈတုင် ၸွႆႈႁေႉၵင်ႈတင်းပဵၼ်လူမ်းႁူဝ်ၸႂ်ႁူဝ်ၶေႃး လႄႈၸွႆႈႁေႉတၢင်းပဵၼ်ၵႅၼ်ႇသႃႇ(မရဵင်း)



ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

  1. ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันทน์ สำนักงานหอพรรณไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช พ.ศ. 2549
  2. မိူင်းတႆး
  3. ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ