ၽၵ်းမီႇႁေႃ

ၽၵ်းမီႇႁေႃ
Allium sativum, ႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၵမ်ႈၼမ် ၽၵ်းမီႇႁေႃ
လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄပၢႆးသၢႆႊ
ၸိုင်ႈ:	Plantae
Division:	Magnoliophyta
ၸၼ်ႉ:	Liliopsida
ၶိူဝ်း:	Asparagales
ၶိူဝ်းႁိူၼ်း:	Amaryllidaceae
ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၽႄ:	Allioideae
ၸိူဝ်ႉ:	Allium
ၾၼ်း:	A. sativum
ၸိုဝ်ႈႁူမ်ႈ
Allium sativum L.

ၽၵ်းမီႇႁေႃ ၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈယႃတႆး လႄႈ ပဵၼ်ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် မဵဝ်းၼိုင်ႈ။ ၵႆႉၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းတၢင်းၵိၼ်လၢႆလၢႆမဵဝ်း ဢမ်ႇဝႃႈ တၢင်းၵိၼ်တႆး လႄႈ တၢင်းၵိၼ်ဢိၼ်းတီးယႃး။ ၽၵ်းၵၢတ်ႇၼႆႉ မီးၸိုဝ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ၵႆႉႁူႉၵၼ်ထႅင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽၵ်းၵၢတ်ႇၽိူၵ်ႇ (ဢူဝ်ႇတၼ်ႇထႃႇၼီႇ) ၽၵ်းၵၢတ်ႇၶႄႇ (ၵုင်းထဵပ်ႈ၊ ၵၢင်မိူင်း)၊

ၽၢင်ႁၢင်ႈတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ

ၽၵ်းၵၢတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈယိူဝ်ႈယႃႈ ဢၼ်ယႂ်ႇ သုင် 30-60 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ မီးဢၢႆႁွမ်ႁႅင်း။ မၼ်းမီး ၽိဝ်ၼင် ဢၼ်မီးတႂ်ႈလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ၵွၼ်ႈသီ လႄႈ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီး 2-4 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇသေ ဢဝ်ၽိဝ်ၼင် သီၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် သီၶဵဝ် သီၶဵဝ် 3-4 ၸၼ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႊ ၽဵဝ်ႈဢွၵ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ႁူမ်ႇဝႆႉ။ ၼိုင်ႈလုၵ်ႈလႂ် မီးၵွၼ်ႈ 6-10 ၵွၼ်ႈ။ ၵွၼ်ႈသီၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵွၼ်ႈမႂ်မႆႉဢွၼ်ႇသေ ဢွၵ်ႇမႃး။ တူၼ်ႈမၼ်း ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ တင်းၼမ်။ မႂ်မၼ်း ဢၼ်ငၢႆႈငၢႆႈ ဢွၵ်ႇမႃးတီႈလိၼ်သေ ၶပ်ႉၵၼ် လႅၵ်ႈလၢႆႈၵၼ် ၽဵင်ႇၽဵင်ႇ ၵႅပ်ႈ ၵႂၢင်ႈ 0.5-2.5 cm ယၢဝ်း 30-60 cm ၸဵင်ႇမၼ်း ၸဵင်ႇမၼ်း ၸဵင်ႇမၼ်း ၼိမ်သဝ်း လႄႈ ၽွတ်ႈပဵၼ် ၵွၵ်းႁူဝ် ၸွမ်းတၢင်းယၢဝ်းမႂ်မၼ်း။ ငဝ်ႈမၼ်းၼႆႉ ၽႅပ်ႉဝႆႉသေ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် တူင်ႇဝူင်း ႁိမ်းႁွမ်း မႂ်မႆႉဢွၼ်ႇ လႄႈ ၵွၼ်ႈမွၵ်ႇသေ ပဵၼ်မႃး တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိၵ်းမႂ်မၼ်း ပဵၼ်သီၶဵဝ်သေ သီမၼ်း ၸင်ႇႁၢႆၵႂႃႇလွႆးလွႆး တေႃႇထိုင် ငဝ်ႈမၼ်း။ ၽႃႈႁူမ်ႇ လႅင်းၾႆး ပဵၼ်သီၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် သီၶဵဝ် သီၶဵဝ်။ မွၵ်ႇၵွၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် umbel ဢၼ်ပႃး ၾႆးမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ်ႁၢင်ႈမူၼ်းဢွၼ်ႇ တင်းၼမ် ဢၼ်ဢဝ်မွၵ်ႇလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ ဢိတ်းဢွတ်း မႃးလေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးမွၵ်ႇၵွၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ယၢဝ်း 7.5 - 10 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ ဢၼ်မၢင် ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း ဢၼ်ႁႅင်ႈ ဢၼ်မီးၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸိၵ်းၸွမ် ဢၼ်ႁူမ်ႇဝႆႉ ၽိဝ်မွၵ်ႇ မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉပဵၼ် ၵွၼ်ႈမွၵ်ႇၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈမွၵ်ႇမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၽိဝ်ၼင်မၼ်း ပိုတ်ႇသေ ႁွႆႈလူင်း တႃႇတေၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် မွၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႈမွၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်ၵွၼ်ႈမွၵ်ႇ ဢၼ်လႅပ်ႈ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈ ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင် ယၢဝ်း 40 - 60 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ။ မွၵ်ႇမၼ်း တဵမ်ထူၼ်ႈလီ မီးၵွၼ်ႈ 6 ၵွၼ်ႈ ဢၼ်ၽၢတ်ႇၵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉ တီႈငဝ်ႈမၼ်း။

ၽွၼ်းလီ

ၸွႆႈႁေႉလွင်ႈတွင်ႉၵႂ်ႈတွင်ႉပွင်းတူၼ်ႉၶီႈႁၢၵ်ႈ ၸွႆႈႁေႉပၼ်ၶႆမၼ်းၼႂ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈ ယူတ်းယႃပၼ် ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်း ၸွႆႈႁေႉၵင်ႈပၼ် လူမ်းႁူဝ်ၸႂ်ၶိုၼ်ႈ လႄႈ ၼိူဝ်ႉၼဝ်ႈ(ၵႅၼ်ႇသႃႇ)(มะเร็ง)^{[လူဝ်ႇၽိုၼ်ဢိင်]}