ပိူင်ၵူဝ်ႇဢေႃးတိၼဵတ်ႉ ပၢႆးလိၼ်

သၢႆလွင်ႇၵျီႇၵျူႉၼႆႉ ပေႃးဢဝ်တင်း သၢႆ ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇဝႃႈ တူၵ်းဢၼ်တင်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်သၢႆ လတ်ႉတီႇၵျူႉၼႆႉ ၼၢင်ၶၢင်းၵၼ်တင်း သၢႆဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇယဝ်ႉ။

ပိူင် ၵူဝ်ႇဢေႃးတိၼဵတ်ႉ ပၢႆးလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ပိူင်ဢိင်ဢၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ပၢႆးလိၼ် (Geographic coordinate system) ၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈတီႈဢၼ်ၸႂ်ႉတူဝ်ၼပ်ႉသေၼေပၼ် ဢွင်ႈတီႈၵူႈတီႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေ မေႃတူၺ်းတူဝ်ၼပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸီႉၸမ်ႈလႆႈ ဢွင်ႈတီႈ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးတႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃး သမ်ႉ တေလႆႈ ပွင်ႇၸႂ် သႆၢ တီႈဢၼ်ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၽႆၢႇပႆၢးလိၼ် ၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၼၼ်ႉတေႉၵေႃႈ တေပဵၼ် သႆၢ ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇ (equator) လႄႈ လႅတ်ႉထီႇၵျူႉ (Latitude) ၊ ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ (prime meridian) တၢင်း လွင်ႇၵျီႇၵျူႉ (Longitude) ယဝ်ႉ။

သႆၢသီႇဢၼ်ၼႆႉသမ်ႉမီးတီႈပွင်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်?။

ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇ ၼႆႉပဵၼ်သႆၢတီႈဢၼ်ၸႅၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉႁဵတ်းပဵၼ်ပွတ်းႁွင်ႇ တၢင်း ပွတ်းၸၢၼ်း သေ လႅတ်ႉထီႇၵျူႉ သမ်ႉ ပဵၼ်သႆၢ ဢၼ်လႅၼ်ႈၸွမ်း ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇ ယဝ်ႉ။ ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇၼႆႉ တေမီးတီႈ တူဝ်ၼပ်ႉ သုၼ် (႐) သေ သႆၢလႅတ်ႉထီႇၵျူႉ သမ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇ ၵႂႃႇပွတ်းႁွင်ႇ တေတိူၵ်ႈထိုင် ၵဝ်ႈသိပ်း တီႇၵရီႇ(90° N) ၊ ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇ လူင်းမႃးပွတ်းၸၢၼ်း ၵဝ်ႈသိပ်း တီႇၵရီႇ(90° N)  ။ သႆၢသွင်ဢၼ်ၼႆႉ တေလႅၼ်ႈၼႃႈယၢဝ်း မၼ်းဢဝ်ယူႇ။

ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်သႆၢတီႈဢၼ်ၸႅၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉႁဵတ်းပဵၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇ တၢင်း ပွတ်းတူၵ်း သေ လွင်ႇၵျီႇၵျူႉ သမ်ႉ ပဵၼ်သႆၢ ဢၼ်လႅၼ်ႈၸွမ်း ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ ၵေႃႈ တေမီးတီႈ တူဝ်ၼပ်ႉ သုၼ် (႐) သေ သႆၢလွင်ႇထီႇၵျူႉ သမ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ ၵႂႃႇဢွၵ်ႇ တေတိူၵ်ႈထိုင် ပၢၵ်ႇပႅတ်ႇသိပ်း တီႇၵရီႇ(180°E) ၊ ၽရွိုင်း မႄႇရီႇတီႇယၢမ်ႇ ၵႂႃႇပွတ်းတူၵ်း တေတိူၵ်းထိုင် ပၢၵ်ႇပႅတ်ႇသိပ်း တီႇၵရီႇ(180° W) မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ သႆၢသွင်ဢၼ်ၼႆႉ တေလႅၼ်ႈတၢင်းသိုဝ်ႈ (ၼႃႈၸုၵ်း) မၼ်းဢဝ်ယူႇ။

မၼ်းႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်?။