ၶျၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်း

လုၵ်ႉတီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၼၼ်ႉမႃး
(လုၵ်ႉတီး ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၼႆႈသေ ၶိုၼ်းပိၼ်ႇဝၢႆႇမႃး)
Jump to navigation Jump to search
ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈလူင် ဝဵင်းႁႃးၶႃး

ၸႄႈလူင် ဝဵင်းႁႃးၶႃး
ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ၸွမ်ပိဝ်
ဢွင်ႈတီႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ
ဢွင်ႈတီႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ
ၵူဝ်ႇဢေႃးတိၼဵတ်ႉ: 22°0′N 93°30′E / 22.000°N 93.500°E / 22.000; 93.500ၵူဝ်ႇဢေႃးတိၼဵတ်ႉ: 22°0′N 93°30′E / 22.000°N 93.500°E / 22.000; 93.500
မိူင်း  မျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈမိူင်း  ၶျၢင်း
ပိုၼ်ႉတီႈ ပွတ်းတူၵ်း
ၸႄႈလူင် ဝဵင်းႁႃးၶႃး
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
 • ၸွမ်ၽွင်းလူင် သလၢႆးလႅင်လွႆ (NLD)
 • ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
 • လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း သၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
 • လုမ်းတတ်းသိၼ် လုမ်းတတ်းသိၼ် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ဢေႇရိယႃႇ
 • ႁုပ်ႈ 36,018.8 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (13,906.9 လွၵ်းလၵ်း)
  [1]
ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း (သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014)[2]
 • ႁုပ်ႈ ႔႗႘,႘႐႑
 • ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၁၁
Demonym(s) ၶျၢင်း
Demographics
 • ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၈၅.၄%
ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၁၃%
Laipian ၁.၁%
ၽိင်ႈထုင်း ၀.၄%
ဢိတ်ႇသလၢမ်ႇ ၀.၁%
ၶၢဝ်းယၢမ်း ၼႃႈလိၼ် လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း (UTC+06:30)

ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း (မၢၼ်ႈ: ချင်းပြည်နယ်), (ဢင်းၵိတ်ႉ: Chin State), (သဵင်ဢွၵ်ႇ [Zemoeng Chaang]) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်းသုတ်း တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ မီး ႓႖,႐႑႙-ပၼ်ႇမူၼ်း-ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (႑႓,႙႐႗-လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း) သေ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီး မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈမိူင်းမီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁႃးၶႃး ယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉလွႆသုင်လိူင်ႇၼမ်လႄႈ လွင်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းသေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မီး ႑႓,႙႐႗ လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇႁၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈပွတ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ ႒႑ တီႇၵရီႇ တေႃႇ ႒႔ တီႇၵရီႇ ႑႕ မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ ႙႓ တီႇၵရီႇ ႑႕ မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ ႙႔ တီႇၵရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၾိင်ႈၾႃႉ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆလႄႈ မီးၾိင်ႈၾႃႉဢၼ်ၵတ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်မႆႈလိူဝ်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ လႄႈ လိူၼ်မေႇသေ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး ႖႐ တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ တေႃႇ ႗႐ တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉၵူၺ်း။ ၶၢဝ်းဢၼ်ၵတ်းသေပိူၼ်ႈၼႆႉ တၢင်ႉလူမ်ႈမႆး မီး ႓႙ တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉတေႃႇပေႃးထိုင် ၽၢႆႇတႂ်ႈတၢင်ႉၼမ်ႉၶႅင်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး ႘႐ တေႃႇ ႑႐႐ ၼိဝ်ႉသေ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထုင်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၽူၼ်ၵႆႉၼမ်ယဝ်ႉ။

ၸႄႈလူင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ပဵၼ် ႁႃးၶႃး ယဝ်ႉ။

ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈ (႓) ဢၼ်ယဝ်ႉ။

  1. ၸႄႈတွၼ်ႈၽလၢၼ်း
  2. ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး
  3. ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ

မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း (႙) ဢၼ်၊ ဝဵင်း (႑႕) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (႔႖) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (႔႖႙) ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈ (႑႓႖႓) ဝၢၼ်ႈ ယဝ်ႉ။[3]

ဝၢၼ်ႈဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

  • ဢၢႆႈၵႃး
  • ၵျီၶႃး
  • လႅတ်ႉမေ
  • ထၢၼ်တလၢၼ်
  • ထူၵ်ႉလႅင်
  • ၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ
  • လူဝ်ထေႃ
  • လူင်လႄး
  • မတူႇပီႇ
  • ငၽၢႆးပီႇ
  • ပလႅတ်ႉဝ
  • ပျိၼ်ႇဝ
  • ၽူဝ်ႉဝၢႆႉ
  • ယႂႃႇၽၢၼ်း
  • သမီး
  • သူရ်ၶႂႃး
  • တေၸၼ်
  • သၢႆးငိုၼ်း
  • တီးတဵင်ႇ
  • တုၼ်းၸၢၼ်ႇ
  • ဝေပူႇလ
  • သပွင်ႇတေး
  • ရိတ်ႉၶေႃးတႃ
  • လုမ်ပၼ်
  • သတ်ႉတႃး
  • ပႂႃႇလ်ၶႂႃး
  • တႃသျုၼ်း
  • လုမ်ပီး
  • လၢႆၸူဝ်း
  • ၽၢႆၽူ ဢေ (ၽၢႆၽႃး ဢေႇ)
  • ၽၢႆၽူ ပီ (ၽၢႆၽႃး ပီႇ)
  • ယေႇယႂႃႇ
  • တိၼ်ႇလႃႇဢူဝ်ပႃး (တိၼ်ႇလူဝ်ပႃး)
  • ၶပီး
  • လူင်းယၢၼ်
  • ႁႃဢူဝ်သႄးလ်
  • လူင်ၶိၼ်း
  • ပွၼ်လူင်း
  • လွၵ်ႉလူင်း
  • ရမ်ထရူဝ်ႇ
  • ႁယိၼ်ထၢၼ်း
  • ပႃႇရ်တႄး
  • ပႃးရ်

ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽိင်ႈငႄႈ လႄႈ ၽိင်ႈထုင်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

Circle frame.svg

Religion in Chin (2014)[5]

  ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ (85.4%)
  Tribal religion (0.4%)
  ဢိတ်ႇသလၢမ်ႇ (0.1%)
  ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်း (1.1%)

ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ၵိူဝ်းယမ်ၼိူဝ် ၽႃႇသႃႇ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉဢေႇတႄႉၵေႃႈ ၵိူဝ်းယမ်ၼိူဝ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇanimism, လႄႈ Laipian Pau Cin Hau ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။[6] တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းဢၼ်လဵဝ် တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇ

ၶူဝ်းႁေႈၽိင်ႈတိုၼ်း[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈပိုၼ်း
ပီႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း±%
1973323,295—    
1983368,949+14.1%
2014478,801+29.8%
Source: 2014 Myanmar Census[7]


ၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းသဵၼ်ႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မၢႆ လွင်ႈတၢင်း လၢႆးၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ႁူဝ်ၼပ်ႉ
ဢေႇရိယႃႇလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢေႇၵ ႓႓႑႙႕႓
ၽၢႆ ဢၼ်
ပႃႇမႆႉ လွၵ်းလၵ်း ႖႔႕.႑႐
ထိူၼ်ႁႄႈၵင်ႈၼွၵ်ႈပႃႇမႆႉ လွၵ်းလၵ်း ႑႓႓႕.႒႐
တၢင်းလူတ်ႉၵႃး လၵ်း ႑႖႗႐
ၶူဝ် ယၢဝ်းလိူဝ် ႑႘႐ ထတ်း လင်
ဢွင်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ ဢၼ် ႕႑
လုမ်းသူင်ႇလိၵ်ႈသၢႆလူမ် လုမ် ႒႔
လုမ်းတႄႇလီႇၽူင်း လုမ်း ႓႐
႑႐ ဢွင်ႈမႅၵ်ႇၶရူဝ်ႇဝဵပ်ႉ ဢၼ်
႑႑ ႁူင်းၽႆးၾႃႉႁႅင်းၼမ်ႉ လင် ႑႐
႑႒ ၸၼ်ႉၸွမ်/ၶေႃးလဵၵ်ႉ ဢၼ်
႑႓ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈ ဢၼ်
႑႔ ၸၼ်ႉၸွမ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ဢၼ်
႑႕ ႁူင်းႁဵၼ်းပိုၼ်ႉထၢၼ် ႁူင်း ႑႑႘႓
႑႖ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးသၢႆႊၵၢၼ်မိုဝ်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ႁူင်း
႑႗ ႁူင်းယႃ ႁူင်း ႒႔

[8]


ၽိုၼ်ဢိင်[မူၼ်ႉမႄး | မႄးထတ်းငဝ်ႈငႃႇ]

  1. Union of Myanmar. City Population. Retrieved on 2009-04-10
  2. (မေ ၂၀၁၅) သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ, ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂. နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန, ၄၇. 
  3. နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)
  4. D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.
  5. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR (July 2016). The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR, 12-15. 
  6. "Laipian Pa Ni kibawl"၊ ZomiDailyarchive.is၊ 2012-12-29။ ၶိုၼ်းမႄးၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉယဝ်ႉမိူဝ်ႈ - 2017-11-18။ 
  7. (May 2015) Census Report, The 2014 Myanmar Population and Housing Census 2. Naypyitaw: Ministry of Immigration and Population, 17. 
  8. Myanmar.com